Mendeley  

Zotero  

A study on the Stucco Decorations of the Historical Port of Najirom. athar https://doi.org/10.22034/Athar.1868
URL: http://journal.richt.ir/article-1-1868-fa.html

 نخستین نشانه‌ها از کاربرد گچ و آرایه‌های گچی از دورۀ ایلام است. از دورۀ هخامنشی برای سفیدکاری دیوارها و ستون‌های چوبی از گچ استفاده‌شده و استمرار استفاده از آرایه‌های گچی در تزئین بناها در دورۀ اشکانی است. در دورۀ ساسانی استفاد از گچ نه‌تنها به‌عنوان پوشش دیوارها به‌کار می‌رفت، بلکه به‌دلیل خاصیت شکل‌پذیری گچ، دیوارهای گلی و سنگی را زینت می‌بخشید. در این دوره روش‌های آرایه‌های گچی رو به تکامل گذاشت و در دوران اسلامی با تنوع بیشتری تداوم یافت. در سواحل شمالی خلیج‌فارس تعداد فراوانی از آرایه‌های گچی‌ دورۀ ساسانی و اوایل اسلام در بندر تاریخی سیراف توسط «وایت هاووس» معرفی شده است. در طی بررسی و شناسایی باستان‌شناسی بندر تاریخی نجیرم که در 10 کیلومتری غرب شهرستان دیر واقع‌شده است، مواد فرهنگی سطح محوطه شامل: قطعات سفال، شیشه، اشیاء فلزی، سکه و قطعات آرایه‌های گچی مورد مطالعه قرار گرفت. درمیان یافته‌های فرهنگی سطح این محوطه، قطعات آرایه‌های گچی به‌دلیل فراوانی و تنوع زیاد از اهمیت زیادی برای مطالعات باستان‌شناسی، تاریخ‌نگاری و بازسازی تاریخی بندر تاریخی نجیرم برخوردار است. در این بررسی میدانی، قطعات آرایه‌های گچی‌های دورۀ ساسانی-اوایل اسلام بر دامن تپه‌های مشرف به دریا و تعداد کمتری از ترانشۀ لایه‌نگاری جمع‌آوری گردید. در این پژوهش به مطالعۀ آرایه‌های گچی‌های مکشوف از نجیرم پرداخته و نمونه‌های موجود براساس نوع نقوش آرایه‌های گچی طبقه‌بندی خواهد شد. تنوع و تعداد زیاد قطعات آرایه‌های گچی باوجود فقدان کاوش باستان‌شناسی نشان‌دهندۀ وجود سازه‌های بزرگ مذهبی و بناهای عام‌المنفعه، رونق تجارت و ساخت بناهای فاخر در میان بافت شهری آن‌ است. آرایه‌های گچی‌ بندر تاریخی نجیرم قابل مقایسه با آرایه‌های گچی‌ سیراف در دورۀ ساسانی و سده‌های نخستین بعد از اسلام است. مهم‌ترین اهداف این پژوهش مطالعۀ نقوش به‌کار رفته در آرایه‌های گچی‌ نجیرم و طبقه‌بندی آن‌ها جهت تعیین کاربری و تاریخ‌گذاری آن‌ها است. آرایه‌های گچ‌بری بندر تاریخی نجیرم به انواع هندسی، اسلیمی، سامرا نوع C، عناصر معماری، گیاهی، نیم‌ستون، کتیبه، کاربردی و نقوش ترکیبی تقسیم می‌شوند؛ هم‌چنین مطالعۀ تکنیک ساخت و مقایسه تحلیلی نقوش با نمونه‌های مشابه در خلیج‌فارس، به‌ویژه بندر تاریخی سیراف و بردستان از دیگر اهداف این پژوهش باستان‌شناختی است.