Mendeley  

Zotero  

Reidentification of the Time Measuring Device of Roknieh Complex of Yazd Based on the Jame Al-Khairat Endowment Text. athar https://doi.org/10.22034/45.105.3
URL: http://journal.richt.ir/article-1-1734-fa.html

یکی از عناصر شاخص تاریخی شهر یزد را می‌­توان دستگاه زمان‌­سنجی مدرسۀ رکنیۀ یزد یا همان رصد وقت و ساعت دانست. عملکردهای پیچیده، کاربردی و شگفت‌انگیز این دستگاه، آن را به موضوعی جذاب در مطالعات تاریخی یزد، به‌­ویژه در حوزۀ تاریخ علم تبدیل کرده است. این امر موجب شده تا تعداد قابل‌توجهی از پژوهشگران به توصیف این مجموعه و رصد آن بپردازند و مبتنی‌بر منابع تاریخی قرن نهم هجری‌قمری یعنی دو کتاب تاریخ یزد و تاریخ جدید یزد شرحی از آن ارائه دهند. با این­‌وجود تاکنون در کمتر پژوهشی از متن وقف­‌نامۀ جامع‌­الخیرات برای بازخوانی این ساعت بهره برده شده است. در این نوشتار با تکیه‌بر متن کتاب جامع‌­الخیرات و بازخوانی متن این کتاب در انطباق با سایر منابع و داده‌­ها، اطلاعات جدیدی از این دستگاه قرائت شده است. مطالعه بر پایۀ روش تحلیل محتوا و تفسیر متن است. در تفسیر متن کتاب جامع‌الخیرات علاوه‌­بر رجوع به دو منبع تاریخی مهم یعنی کتاب تاریخ یزد و تاریخ جدید یزد، از شواهد میدانی تازه به‌­دست ­آمده در محدودۀ مجموعۀ رکنیه بهره برده شده است. نتایج پژوهش اطلاعات مهمی از دستگاه را در اختیار قرار می‌­دهد که شامل ماهیت منبع تأمین نیروی محرکۀ دستگاه است که وابسته به قنات زارچ بوده است، به‌­نحوی‌­که این دستگاه را می‌­توان یک سازۀ آبی وابسته به قنات زارچ دانست. ازطرفی بررسی‌های این مقاله نشان می‌دهد که موقعیت نهر قدیم واقع‌در انتهای پایاب قنات زارچ که به تازگی در مجموعۀ رکنیه آشکارسازی شده است، منطبق با موقعیت استقرار این رصد در قرن هشت هجری‌قمری است. هم‌چنین پژوهش در ارتباط با هزینه‌های نگه‌داشت این دستگاه در قرن هشت هجری‌قمری مطالبی را ارائه می‌کند که منجر به افزایش شناخت ما از سازوکار راه‌اندازی و نگه‌داری این دستگاه می‌شود.