خشکسالی و برداشت بیرویۀ آب نتیجۀ سیاستهای چند دهۀ گذشته در اراضی کشاورزی دشتهای مرودشت و پاسارگاد باعث ایجاد ترکها، فروچاله و اسفنجیشدن بافت خاک و نهایتاً نشست سطح عمومی دشت شده است. این عوارض تهدیدی آشکار برای منطقه تاریخی و محوطههای ارزشمند جهانی بهشمار میرود. امروزه رجوع به خلاقیتهای بهکاررفته برای مهار یا چیرگی بر تأثیرات مخرب محیط طبیعی، میتواند الگویی جهت برونرفت از بحرانهای منطقه باشد. هدف اصلی این تحقیق، شناخت خلاقیت و دانش سنتی در دورۀ هخامنشی بهمنظور چیرگی بر بحرانهای زیست محیطی است و پرسش اساسی این است که، مهندسی و دانش سنتی استفاده شده در این دوره چه نقشی در مدیریت بحرانهایی همچون سیل و زلزله برعهده داشته است؟ بهطورکلی تأمین منابع پایدار آب در منطقۀ پارسه-پاسارگاد بهعنوان یکی از مهمترین بخشهای شاهنشاهی هخامنشی، اهمیت فراوان داشته است. در این مناطق موضوع توسعه کشاورزی به ارتقاء نظامهای آبیاری جهت تأمین آب زمینهای زیر کشت وابسته بوده است؛ بنابراین طراحان و مهندسان دوره هخامنشی جهت مدیریت خشکسالی که از بحرانهای همیشگی مناطق نیمهخشک ایران بوده است و همچنین چیرگی بر چالش سیلابهای گاه و بیگاه فصلی، به طراحی و اجرای یک سیستم گسترده کنترل، ذخیرهسازی و انتقال آب در گسترۀ دشتهای پاسارگاد و مرودشت نمودهاند. امروزه شناخت یکپارچه سامانههای آبی در شکلگیری و توسعۀ مناطق در دوران باستان میتواند ریشههای تابآوری میراث را در گذر زمان نشان دهد که حاوی درسهای بزرگی است. همچنین با توجه به لرزهخیزی منطقه، استفاده از مهندسی مناسب در مراحل انتخاب، انتقال و اجرای مصالح و ازجمله بهرهگیری از قطعات بزرگ سنگ در معماری، چندلایه بودن سنگها در پی و کف بنا و تقویت ظرفیت باربری بستر بناها، ازجمله خلاقیتها در افزایش پایداری بناها بوده است. پژوهـش حاضر، براساس بررسیهای میدانی و مطالعۀ اسناد و مدارک تاریخی مرتبط به انجام رسیده است. همچنین با انجام تحلیلهای لازم تلاش شده است نقش مهندسی در دوره هخامنشی در چیرگی بر ناملایمات زیست محیطی تبیین گردد. نتایج تحقیق نشان میدهد شناخت دانش فنی گذشته و بهکارگیری مجدد آن نهتنها میتواند همزیستی انسان را با محیط طبیعی و مخاطرات آن ترمیم نموده و به آن تداوم بخشد، بلکه راهکارهای مناسبی برای حفاظت از محتوای منابع میراث در اختیار قرار دهد که تضمینکنندۀ اصالت آن خواهد بود
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
پژوهش های مرتبط با میراث فرهنگی دریافت: 1403/4/1 | پذیرش: 1403/6/16 | انتشار: 1403/12/10