fa دانش بومیِ انتقال و بهره برداری آب در شهداد تخصصي Special پژوهشي Research <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">با توجه به اقلیم و وضع جغرافیایی، هزینه های استحصال آب در مناطق مختلف ایران متفاوت است.</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">بارندگی در مناطق شمالی هزینه ها را به میزان زیادی پایین آورده است. این هزینه ها در مناطق</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">کوهستانی بیشتر است ولی میزان اندک بارش در نواحی خشک و نیمه خشک و کویری هزینه های آب</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">را به طور محسوسی بالا برده و در مواردی فراهم کردن آب را با مشکلات فراوانی روبه رو ساخته است.</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">کویرنشینان با استفاده از فن آوری حفر قنات یا بهره گیری از بستر رودخانه های فصلی توانسته اند تا</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">حدودی زیادی بر مشکل کمبودِ آب فائق آمده و در مواردی هم اراضی خشک و بایر را آباد و باغ و</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">زمین آماده کشت را به وجود بیاورند. در این نقاط توجه به قنات و دیگر شیوه های تأمین آب باعث</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">توسعه و پیشرفت ساکنان این مناطق در تمام شئون شده است. اگرچه قنات در بسیاری از کشورها</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">شناخته شده است و دامنۀ نفوذ آن از شیلی تا ژاپن را در بر میگیرد، ولی حوزۀ کویری ایران و حواشی</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">آن بیشترین تعداد قنات را در خود دارد و بیشترین پیشرفت های فنی و دانشِ هماهنگ با اقلیمِ بیابانی</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">و نیمه بیابانی را در این مناطق شاهد هستیم. در این پژوهش تلاش شده تا روندی از تکوین دانش یا</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">دانشهای بومی انتقال و بهره برداری از آب در شهر شهداد و روستاهای تابعه آن را با استفاده از منابع</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">مکتوب تاریخی و یافته های باستانی مربوط به هزارۀ سوم پیش از میلاد منطقه ترسیم شود. بر این</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">اساس سعی شده نمونه هایی از آثار و اشیای مرتبط با این دانش معرفی شده و رابطۀ آنها و روش های</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">امروزی استحصال و انتقال آب از رودخانه و منابع زیر زمینی تا حد امکان بررسی و مقایسه شود. بر</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">اساس یافته ها و اسناد موجود به نظر می رسد ماهیت روش های موجود با اندک تغییر در شیوه و</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">استفاده از مواد و مصالح جدید با گذشته فرق چندانی نکرده است. مثلاً داس مکشوفه از محوطۀ</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">باستانی تشابه زیادی به داسهایی دارد که امروزه در این منطقه استفاده می شود ولی تفاوت هایی از</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">نظر جنس و فرم در آن ایجاد شده است. همچنین کرت بندی مربوط به هزارۀ سوم پیش از میلاد با</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">اندکی تغییر در اندازۀ کرت ها، امروزه نیز در میان کشاورزان شهداد و روستاهای آن متداول است. یا</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">تکنیک انتقال آب از بستر رودخانه به همان شیوه ای بوده که در ادوار قبل صورت گرفته و تنها جنس</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">و اندازۀ کانال و جوی ها تغییر کرده است. بستن بند در مقابل آبِ رودخانه در گذشته با استفاده از خار</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">و خاشاک و تنۀ درختان صورت می گرفته اما امروزه سیمان و مواد مقاوم جای آنها را گرفته اند. با این</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">حال به نظر می رسد توجه به دانش های بومی که حاصل سال های دراز اندیشیدن گذشتگان بوده و</font></font></p> <p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">برای به دست آوردن آن بارها آزمون و خطا را تجربه کرده اند برای ما مفید خواهد بود.</font></font></p> قنات, میلۀ چاه, ترونگ, کرت بندی, انتقال آب, آبیاری, تقسیم آب, شهداد. 59 92 http://journal.richt.ir/athar/browse.php?a_code=A-10-24-348&slc_lang=fa&sid=1 سلیم سلیمی مؤید Yes