Athar
فصلنامه علمی اثر
Athar
Art & Architecture
http://journal.richt.ir/athar
1
admin
1647- 1024
1647-1024
fa
jalali
1395
3
1
gregorian
2016
6
1
37
72
online
1
fulltext
fa
معرفی مسجد جامع دِزَک سراوان
تخصصي
Special
پژوهشي
Research
<p><font face="Times New Roman" size="3">مسجد جامع دِزَک </font><font face="Times New Roman" size="2">Dezak </font><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">در مرکز روستایی تاریخی به همین نام در سه کیلومتری شهرستان </font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">سراوان استان سیستان و بلوچستان واقع شده است. این مسجد یک طبقه است و با خشت و گل،</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">مصالح بومی منطقۀ ساخته شده و سیمایی ب ی پیرایه دارد. از آنجا که مطالعۀ دقیقی دربارۀ این مسجد</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">صورت نگرفته یا گمان ه ای با هدف تعیین قدمت آن زده نشده است، دربارۀ تاریخ ساخت آن نظرهای</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">گوناگونی اظهار شده است و آن را به قرون نخستین اسلامی تا سد ه های اخیر منسوب کرده اند. با</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">این حال با تحلیل ویژگ ی های نیارشی، آرای ه ها و مقایسۀ تطبیقی مساجد قرون اولیۀ اسلام در ایران</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">هم چون تاریخانۀ دامغان، م ی توان آن را از جملۀ یکی از قدی م ترین مساجد ایران به شمار آورد.</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">ریخت کلی طا ق ها که عمدتاً ماز ه ای هستند و نحوۀ اتصا ل شان به ستو ن ها با اندکی پی ش آمدگی،</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">وجود صحن مرکزی و قرار گرفتن روا ق ها و شبستا ن ها در اطراف آن، عری ض تر بودن شبستان جنوبی،</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">و سادگی و بی پیرایگی این مسجد ما را به ابراز این فرضیه متقاعد م ی کند. از دیگر ویژگی های این</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">مسجد این است که علاوه بر بخ ش های اصلی همچون صحن و شبستان و رواق، دارای فضاهای جانبی</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">دیگری مانند چله خانه و فضایی برای استراحت زائران نیز هست. این فضاها در بناهای دیگر این استان</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">نیز دیده م ی شود. از آنجا که اهالی روستا که عمدتاً اهل تسنن هستند فرایض دینی و نماز را در</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">مسجد به جا می آورند، مسجد جامع دزک در طی سا لهای گوناگون بارها در معرض تعمیر و بازسازی</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">قرار گرفته و دچار تغییراتی در برخی بخ ش ها شده است. احداث سرویس بهداشتی با مصالح سیمانی</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">در کنار رواق شرقی، نصب درهای آلومینیومی در شبستان جنوبی، جا به جا کردن محل ورودی اصلی</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">از ضلع شمالی به ضلع شرقی، سن گ فرش کردن صحن، و... از جملۀ تغییراتی است که در سا ل های</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">اخیر در این مسجد رخ داده است. اگرچه این الحاقات و تغییرات با ویژگ ی های اصلی مسجد ناهماهنگ</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">است ولی ت هرنگ و فرم کلی مسجد را از بین نبرده و تا به امروز سیمای اصیل مسجد حفظ شده است.</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">پژوهش حاضر ضمن معرفی مسجد جامع دزک، این فرضیه را پیش می نهد که این مسجد اثری</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">اصیل و کمیاب با ویژگ ی های معماری اولیۀ پس از اسلام ایران است. فرضیۀ این تحقیق، بهر ه گیری</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">مسجد جامع دزک از الگوهای مستتر در مساجد قرون اولیه اسلام و با ویژگی مساجد شبستانی است.</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">این پژوهش با استفاده از رو ش های توصیفی تحلیلی و جم ع آوری اطلاعات به شیوۀ کتابخان ه ای و</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">مطالعات میدانی به معرفی مسجد جامع دزک به عنوان اثری ک م نظیر در پهنۀ فرهنگی و تاریخی</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">سرزمی ن مان م ی پردازد. بیان موقعیت قرارگیری مسجد جامع دزک، تشریح و توضیحِ معماری آن و</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">توصیف دقیق نیارش و آرایه های این مسجد جا ن مایۀ این پژوهش را شکل م ی دهد. با پ ی گیری بنیا ن ها</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">و تغییر و تحولات صور ت گرفته در مسجد جامع دزک و هم چنین با نگاهی به مساجد قرون اولیۀ اسلام</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">در ایران همچون تاریخانۀ دامغان، نتیجۀ تحقیق البته با شک و تردید نشان از آن دارد که مسجد</font></font></p>
<p><font face="BNazanin" size="3"><font face="BNazanin" size="3">جامع دزک با توجه به خصوصیات شبستانی اش متعلق به قرون اولیۀ اسلامی است.</font></font></p>
مساجد شبستانی, معماری اولیۀ پس از اسلام ایران, روستای دزک, مسجد جامع دزک
57
76
http://journal.richt.ir/athar/browse.php?a_code=A-10-24-307&slc_lang=fa&sid=1
سحر
رستگار ژاله