[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) ::
سال 5 شماره 18 صفحات 132-115 برگشت به فهرست نسخه ها
تبیین و تحلیل شبکۀ ارتباطی شهرهای ساسانی و نقش این شبکه در فتوحات اعراب
روح اله خسروی نژاد1، سهیلا ترابی فارسانی2، اسماعیل سنگاری3
1- دانشجوی دکتری تاریخ ایران قبل از اسلام، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران
2- دانشیار گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران ، Tfarsani@yahoo.com
3- دانشیار گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی ،دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده:   (488 مشاهده)
قلمروهای گستردۀ حکومت‌های ایران باستان، در نگاه نخست، افزون‌بر نمایش اقتدار و تسلط شاهنشاهان، این پرسش را در ذهن مخاطب شکل می‌دهد که حکومت‌های مرکزی چگونه سلطۀ خود را بر این مناطق گسترش داده، از این سرزمین‌ها در برابر تهدیدات خارجی دفاع می‌کردند. در شاهنشاهی وسیع ساسانی، یکی از سیاست‌های شاهنشاهان این سلسله برای گسترش سلطۀ خویش بر کشور، بنای شهرهای جدید و احیاء شهرهای کهن بود. این اقدامات لزوم احداث و بازسازی مسیرهای بین شهری را برای جا‌به‌جایی کالاها و سپاهیان به‌وجود آورد، به‌گونه‌ای که به‌تدریج شبکه‌ای گسترده متشکل از شهرها و مسیرها شکل‌گرفت. در این شبکه، شهرها نقش گره‌هایی را داشتند که منابع و تدارکات لازم را برای دولت مرکزی کنترل و فراهم می‌کردند؛ بنابراین می‌توان فرض کرد این شبکۀ شهری علاوه‌بر گسترش قدرت، بر سقوط ساسانیان نیز تأثیرگذار بوده است. این پژوهش با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و روش توصیفی-تحلیلی به‌دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش است که شبکۀ ارتباطی شهرهای ساسانی چه نقشی در فتوحات اعراب داشته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که شبکۀ ارتباطی گستردۀ شهرهای ساسانی نَه‌تنها لشکرکشی و جابه‌جایی سپاهیان اعراب را تسهیل کرد، بلکه آن‌ها توانستند با مسدودسازی راه‌های پشتیبانی، توان دفاعی شهرها را تضعیف ساخته، با در اختیار گرفتن نقاط اتصال این شبکه، یعنی شهرها، حضور و سلطۀ خود را تثبیت کنند.
واژه‌های کلیدی: ساسانیان، اعراب، شهرهای ساسانی، فتح، شبکۀ ارتباطی
متن کامل [PDF 774 kb]   (108 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1400/6/19 | پذیرش: 1400/9/4 | انتشار: 1400/12/10
فهرست منابع
1. - ابن‌اثیر، علی‌بن محمد، (1383). الکامل فی التاریخ. ترجمۀ سید محمدحسین روحانی، تهران: اساطیر.
2. - ابن‌حوقل، محمد بن علی، (1366). سفرنامه: ایران در صوره‌الارض. ترجمۀ جعفر شعار، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
3. - ابن‌خردادبه، عبیداله بن عبداله، (1371). المسالک و الممالک. ترجمۀ سعید خاکرند، تهران: میراث ملل.
4. - ابوالفداء، عمادالدین اسماعیل، (1349). تقویم البلدان. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
5. - اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، (1340). المسالک و الممالک. ترجمۀ فارسی از قرن 5/6 ه‍.ق.، به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
6. - اصفهانی، حمزه بن حسن، (1346). سنی ملوک الارض والانبیاء. ترجمۀ دکتر جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
7. - برونر، کریستوفر، (1393). «تقسیمات جغرافیایی و اداری: ماندگاه‌ها و اقتصاد». تاریخ ایران کمبریج، گردآورنده: احسان یارشاطر، ترجمۀ حسن انوشه، جلد سوم-قسمت دوم، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر، صص: 188-149.
8. - بلاذری، احمدبن یحیی، (1367). فتوح‌البلدان. ترجمۀ محمد توکل، تهران: نقره.
9. - بلعمی، ابوعلی محمد بن محمد، (1392). تاریخ: تکمله و ترجمۀ تاریخ طبری. تهران: البرز.
10. - ثعالبی‌نیشابوری، عبدالملک بن محمد، (1368). غرر الاخبار الملوک الفرس و سیرهم. ترجمۀ محمد فضائلی، تهران: نقره.
11. - چوکسی، جمشید گرشاسب، (1393). ستیز و سازش: زرتشتیان مغلوب و مسلمانان غالب در جامعۀ ایران نخستین سده های اسلامی. ترجمۀ نادر میرسعیدی، چاپ هفتم، تهران: ققنوس.
12. - زرین‌کوب، عبدالحسین، (1394). «فتح ایران به دست اعراب و پی‌آمد آن». تاریخ ایران کمبریج، گردآورنده: ریچارد نلسون فرای، ترجمۀ حسن انوشه، جلد چهارم، چاپ یازدهم، تهران: امیرکبیر، صص: 52-9.
13. - سلوود، دیوید، (1392). «دولت‌های کوچک جنوب ایران». تاریخ ایران کمبریج، گردآورنده: احسان یارشاطر، ترجمۀ حسن انوشه، جلد سوم - قسمت اول، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر، صص: 427-401.
14. - شهرستان‌های ایرانشهر، (1388). آوانویسی، ترجمۀ فارسی و یادداشت‌ها از: تورج دریایی، ترجمۀ شهرام جلیلیان، تهران: توس.
15. - طبری، محمدبن جریر، (1383). تاریخ الرّسل و الملوک. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، چاپ سوم، تهران: اساطیر.
16. - فرای، ریچارد نلسون، (1392). «تاریخ سیاسی ایران در دورۀ ساسانیان». تاریخ ایران کمبریج، گردآورنده: احسان یارشاطر، ترجمۀ حسن انوشه، جلد سوم - قسمت اول، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر، صص: 276-217.
17. - فرخ، کاوه، (1392). سواره نظام زبدۀ ساسانی. ترجمۀ میثم علیئی، تهران: امیرکبیر.
18. - کریستن‌سن، آرتور امانوئل، (1368). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
19. - کولسنیکف، الی ایوانوویچ، (1389). ایران در آستانۀ سقوط ساسانیان. ترجمۀ محمدرفیق یحیایی، تهران: کندوکاو.
20. - گروسی، رضا، (1388)، پیکرۀ شاپور اول. تهران: ماهی.
21. - لسترنج، گای، (1377). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان، چاپ پنجم، تهران: علمی و فرهنگی.
22. - لوکونین، ولادمیر. گ، (1393). «نهادهای سیاسی، اجتماعی و اداری، مالیاتی و دادوستد». تاریخ ایران کمبریج، گردآورنده: احسان یارشاطر، ترجمۀ حسن انوشه، جلد سوم- قسمت دوم، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر، صص: 148- 71.
23. - مارکوارت، یوزف، (1373). ایرانشهر برمبنای جغرافیای موسی خورنی. ترجمۀ مریم میراحمدی، تهران: اطلاعات.
24. - محمدی‌ملایری، محمد، (1379). تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی. جلد اول و دوم، چاپ دوم، تهران: توس.
25. - مرسلپور، محسن؛ و فدوی، مرضیه، (1396). «بررسی جایگاه جادۀ ابریشم در دورۀ ساسانیان». تاریخ‌نامۀ خوارزمی، سال 5، شمارۀ 18، صص: 163-175.
26. - مقدسی، ابوعبداله محمد بن احمد، (1361). احسن التقاسیم فی المعرفه الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
27. - موحد، محمدعلی، (1398). در کشاکش دین و دولت. چاپ چهارم، تهران: ماهی.
28. - هاوارد-جانستون، جیمز، (1392). دولت و جامعه در ایران اواخر عهد باستان. ساسانیان. ویراستاران: وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت، ترجمۀ کاظم فیروزمند، تهران: مرکز.
29. - هوف، دیتریش، (1392). ساسانیان: شکل گیری و ایدئولوژی دولت ساسانی از روی شواهد باستان‌شناختی. ویراستاران: وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت، ترجمۀ کاظم فیروزمند، تهران: مرکز.
30. - یعقوبی، احمدبن اسحاق، (1356). البلدان. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
31. - یعقوبی، احمدبن اسحاق، (1382). تاریخ یعقوبی. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، جلد اول و دوم، چاپ نهم، تهران: علمی و فرهنگی.
32. - یوسفی‌فر، شهرام، (1390). جستارهایی در مناسبات شهر و شهرنشینی دورۀ سلجوقیان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
34. - Abu al-feda, E. E., (1970). Taqvim al-Buldan. tr. Abdul Mohammad Ayati. Tehran: Bonyād Farhang-e Iran Publication, (In Persian).
35. - Bal’ami, A., (2013). Tarikh, Completion and translation of Tarikh-e Tabari. Teharn: Alborz, (In Persian).
36. - Balādhurī, A. Y., (1988). Futuh al-Buldān. Tr.: Mohammad Tavakol, Tehran: Noqreh Publication, (In Persian).
37. - Brosius, M., (2006). The Persians. London & New York: Routledge Taylor & Francis Group.
38. - Brunner, Ch., (2014). Geographical and Administrative Division: Settlements and Economy. Edited by: Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran. tr. Hasan Anousheh, Vol 3(2), Sixth Edition, Tehran: Amir Kabir Publication, 149-188, (In Persian).
39. - Canepa, M. P., (2009). Two Eyes of the Earth: Art and Ritual of Kingship Between Rome and Sasanian. Berkeley and Los Angeles, California: University of California Press.
40. - Choksy, J. K., (2014). Conflict and Cooperation: Zoroastrian Subalterns and Muslim Elites in Medieval Iranian Society. Tr.: Nader Mir Saeidi, Tehran: Qoqnoos, (In Persian).
41. - Christensen, A. E., (1989). Iran Under Sasanian. Tr.: Rashid Yasemi, Tehran: Donyaye Ketab Publication, (In Persian).
42. - Christensen, P., (2016). The Decline of Iranshahr. Trans.: from Danish by S. Sampson, London and New York: I.B.Tauris & Co Itd.
43. - Donner, F. M., (1981). The Early Islamic Conquests. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.
44. - Farrokh, K., (2013). Sasanian Elite Cavalry. Tr.: Meysam Aliei, Tehran: AmirKabir Publication, (In Persian).
45. - Frye, R.N.(1977). The Golden Age of Persia:The Arab in The East. London: Weidenfeld and Nicolson.
46. - Frye, R. N., (2013). The Political History of Iran Under the Sasanian. Edited by: Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran, tr. Hasan Anousheh, Vol 3(1), Seventh Edition, Tehran: Amir Kabir Publication, Pp: 217-276, (In Persian).
47. - Garosi, R., (2009). Die kolossal-Status Šāpur I. Tehran: Mahi Publication, (In Persian).
48. - Hoff, D., (2013). The Forming and Ideology of the Sasanian State Based on archaeological evidence. Sasanian. Edited by Vesta Sarkhosh Curtis & Sarah Stewart, tr, Kazem Firozmand, Tehran: Markaz Publication, Pp: 40-75, (In Persian).
49. - Howard-Johnston, J., (2012). The Late Sasanian Army. Late Antiquity: Eastern Perspectives. Bernheimer, T. Silverstein, A(Eds.). London: The Gibb Memorial Trust. 87-127.
50. - Howard-Johnston, J., (2013). Government and society in Iran at the end of Antiquity. Sasanian. Edited by: Vesta Sarkhosh Curtis & Sarah Stewart, tr, Kazem Firozmand, Tehran: Markaz Publication, Pp: 150-167, (In Persian).
51. - Ibn al-Athīr, A. M., (2004). Al- Kamīl fi”l Tarikh. Tr.: S.Mohammad Husayn Rouhani, Tehran: Asātir Publication, (In Persian).
52. - Ibn al-Hawqal, M. A., (1987). Safarnāmeh: Iran in Sūrat al-Ardh. Tr.: Jafar Sho’ār, Second Edition, Tehran: Amir Kabir Publication, (In Persian).
53. - Ibn Khurdadhbih, ‘U., (1992). Kitab al-masalik wa’l-mamalik. Tr.: Saeid Khahrond, Tehran: Miras-e Melal, (In Persian).
54. - Isfahani, H. H., (1967). Sinnī Muluk al-Ardh wa al-Anbiyā. Tr.: Jafar Sho’ār, Tehran: Bonyād Farhang-e Iran Publication, (In Persian).
55. - Istakhrī, A. I.: (1961). Masālik al-Mamālik. Persian Translated from 5/6th AH Centuries, Edited by Iraj Afshār, Tehran: Bongāhe Tarjome wa Nashre Ketab, (In Persian).
56. - Kolesnikov, A. I., (2010). Iran on the verge of the fall of the Sasanian. Tr. Mohammad Rafigh Yahyaii, Tehran: Kand o Kāv Publication, (In Persian).
57. - Le Strange, Guy. (1998). The Lands of The Eastern Caliphate. Tr.: Mahmod Erfan, Fifth Edition, Tehran: Elmi wa Farhangi Publication, (In Persian).
58. - Liverani, M., (1988). The Growth of the Assyrian Empire in the Habur Middle Euphrates Area a New Paradigm. State Archives of Assyria Bulletin, Vol II(2), Pp: 81–98.
59. - Lukonin, V. G., (2014). Political, Social and Administrative Institutions: Taxes and Trade. Edited by: Ehsan Yarshater, The Cambridge History of Iran, Tr. Hasan Anousheh, Vol 3(2), Sixth Edition, Tehran: Amir Kabir Publication, Pp: 71-148, (In Persian).
60. - Maqdasi, A., (1982). Ahsan al-taqasim fil marifat al-aqalim. Tr.: Alinaqi Monzavi, Tehran: Sherkate Moalefan va Motarjeman Iran, (In Persian).
61. - Marquart, J., (1994). Ērānšahr Mach der Geographie des ps. Moses Xorenaci, Tr.: Maryam Mir Ahmadi, Tehran: Etelā’ āt Publication, (In Persian).
62. - Miri, N., (2012). Sasanian Pārs: Historical Geography and Administrative Organization. Costa Mesa, California: Mazda Puplisher.
63. - Mohammadi Malayeri, M., (2000). History and culture of Iran During the Transition From the Sasanian era to the Islamic era. Second Edition, Tehran: Toos Publication, (In Persian).
64. - Morony, M. G., (1984). Iraq After the Muslim Conquest. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.
65. - Morsal-Pour, M. & Fadavi, M., (2017). “Investigating the state of the Silk Road in the Sassanid period”. Kharazmi History, Vol. V (18), Pp: 163-175, (In Persian).
66. - Movahed, M. A., (2019). In The Struggle Between Religion and Government. Fourth Edition, Tehran: Mahi Publication, (In Persian).
67. - Nicolle, D., (1996). Sasanian Armies: The Iranian Empire early 3-rd to mid-7th centuries AD. Kingswood Grove, Stockport: Montvert Puplications.
68. - Pourshariati , P., (2008). Decline and fall of the Sasanian Empire. London and New York: I.B. Tauris & co Itd.
69. - Šahristānīha-ī Ērānšahr, (2009). Translated&Edited by: Touraj Daryaee. Tr.: Shahram Jaliliyan, Tehran: Toos Publication, (In Persian).
70. - Sangari, E., (2020). “L’iconographie et le statut de femmes sur les bas-reliefs sassanides (224-651apr.J.-C.)”. Iran and the Caucasus, No. 24, 2020, Pp: 139-166.
71. - Sellwood, D., (2013). “Minor States in Southern Iran”. Edited by: Ehsan Yarshater. The Cambridge History of Iran. Tr.: Hasan Anousheh, Vol. 3(1), Seventh Edition, Tehran: Amir Kabir Publication, Pp: 401-427, (In Persian).
72. - Shaki, M., (1992). “Class System”. Encyclopædia Iranica, Vol V(6), Pp: 652-658. available online at http://www.iranicaonline.org/articles/class-system-iii(Last Updated 21 October 2011).
73. - Simpson, ST J., (2016). “Ard Maysan and the Land behind Basrah in Late Antiquity”. Basra Its History, Culture and Heritage. Collins P(ed.). Dorchester: Dorset Press, Pp: 35-47.
74. - Smith. M., (2005). “Networks, Territories, and the Cartography of Ancient States”. Annals of the Association of American Geographers, Vol. 95(4), Pp: 832–849.
75. - Smith, M., (2007). “Territories, Corridors, and Networks: A Biological Model for the Premodern State”. Wiley Periodicals Interscience, Vol. 12(4), Pp: 28-35.
76. - Tabari, M. I. J., (2004). Tarikh al-Rusul wa “l-Muluk. Tr.: Abolghasem Payande, Third Edition, Tehran: Asātir Publication, (In Persian).
77. - Tha’ālibi Neyshaburi, A. I. M., (1989). Ghurar Akhbār, Muluk al-Furas wa Siyarihum. Tr.: Mohammad Fazaeli, Tehran: Noqreh Publication, (In Persian).
78. - Yaqubi, A. I., (1977). Al- Buldān. Tr.: Mohammad Ibrahim Ayati, Tehran: Bongāhe Tarjome va Nashre Ketab, (In Persian).
79. - Yaqubi, A. I., (2003). Tarikhe Yaqubi. Tr.: Mohammad Ibrahim Ayati, Vol. 1, Ninth Edition, Tehran: Elmi wa Farhangi Publication, (In Persian).
80. - Yusefifar, Sh., (2011). An Introduction to the Urbanization in the Seljuk Period. Tehran: Institute for Humanities & Cultural Studies, (In Persian).
81. - Zarrinkūb, A., (2014). “The Arab Conquest of Iran and Its Aftermath”. Edited by: Richard N. Frye. The Cambridge History of Iran. Tr.: Hasan Anousheh, Vol 4, Eleventh Edition, Tehran: Amir Kabir Publication, Pp: 9-52, (In Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Khosravi Nejad R, Torabi Farsani S, Sangari E. Explanation and Analysis of the Communication Network of Sasanian Cities and its Role in the Arab Conquests. Parseh J Archaeol Stud. 2022; 5 (18) :115-132
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-633-fa.html

خسروی نژاد روح اله، ترابی فارسانی سهیلا، سنگاری اسماعیل. تبیین و تحلیل شبکۀ ارتباطی شهرهای ساسانی و نقش این شبکه در فتوحات اعراب. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (18) :132-115

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-633-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4414