[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) ::
سال 5 شماره 18 صفحات 283-265 برگشت به فهرست نسخه ها
شناخت واحدهای اولیۀ فضایی درجهت تعیین الگوهای نظم کالبدی خانه‌های دورۀ قاجار، استان اصفهان
نورمحمد منجزی
استادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور، دزفول، ایران ، monjezi@jsu.ac.ir
چکیده:   (535 مشاهده)
خانۀ ایرانی، مشحون از واحدهای ساختاری است؛ انسجام واحدها، الگوهای پیچیده‌تری را به‌وجود می‌آورد که به‌تبع استقرار آن‌ها در جاهای مختلف بنا، ساختار کالبدی و ویژگی‌های عملکردی و فرهنگی آن نیز شکل می‌گیرد. از آن‌جایی‌که ترکیب این الگوها در خانه همواره انعکاسی از آداب و روش زندگی ساکنان و شرایط محلی است، شناخت هریک از این الگوها امکان استفاده از آن‌ها را در سطحی وسیع‌ در طراحی خانه‌های جدید فراهم می‌نماید. چیستی الگوهای ساختاری و میزان تأثیرگذاری آن‌ها بر معماری مسکونی ایرانی-اسلامی مبنای پرسش‌گری پژوهش است. این پژوهش قصد دارد با اتخاذ رویکردی کالبدی به بیان ساختار زبان معماری خانه‌ در بناهای نمونۀ دورۀ قاجار بپردازد، و از این‌طریق زمینۀ بازیابی ارزش‌های معماری گذشته را فراهم سازد. روش پژوهش توصیفی-تاریخی و روش یافته‌اندوزی ترکیبی است. اساس مطالعات رصدی نیز ازطریق حضور در بناهایی که دارای ترکیب معماری نسبتاً کامل بوده‌اند، و با استناد به نقشه‌ها، تصویرها و متن‌های موجود صورت گرفته است. محتواهای انتزاع‌شده با کمک نرم‌افزار اتوکد (Auto CAD) واحدهای اولیه را در شکل‌های هندسی معرفی می‌نماید و مصداق‌پذیری آن‌ها را در 50 خانۀ باارزش تاریخی-فرهنگی دورۀ قاجار بررسی می‌کند. بررسی‌های نظری، نشان از حضور هفت واحد اولیۀ فضایی در معماری خانه به‌ترتیب از شفاف به کدر، حیاط، صفه، ایوان، تالار، نشیمن، اتاق، پستو دارد. از نتایج مهم این جست‌وجو می‌توان به تعمیم‌پذیری نظم منطقی واحدهای اولیۀ شناسایی‌شده در ترکیب‌های متنوع و تولید واحدهای فضایی پیچیده‌تر از واحدهای اولیه به تعداد 5040 الگو اشاره کرد. نتایج نشان می‌دهند الگوها به نسبت‌های متنوع از 27.16% تا 0.06% و تعداد 45 عدد در خانه‌های انتخابی مشارکت دارند. در این‌میان، الگوی شمارۀ 8 بیشترین (328) حضور را دارد؛ درحالی‌که الگوهای 14، 32 و 45 کمترین (1) کاربرد را دارند.
واژه‌های کلیدی: معماری ایرانی-اسلامی، الگوی معماری، نظم کالبدی معماری، زبان معماری، خانۀ قاجاری.
متن کامل [PDF 1024 kb]   (80 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1399/11/30 | پذیرش: 1400/5/9 | انتشار: 1400/12/10
فهرست منابع
1. - قرآن‌کریم.
2. - اتینگهاوزن، ریچارد؛ و گرابر، الگ، (1378). هنر و معماری اسلامی. ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: انتشارات سمت.
3. - اردلان، نادر؛ و بختیار، لاله، (1380). حس وحدت: نقش سُنت در معماری ایرانی. ترجمۀ حمید شاهرخ، تهران: نشر یغمایی.
4. - استیرلن، هانری، (1380). دایره‌المعارف معماری جهان. ترجمۀ نادر روزرُخ، تهران: فرهنگان.
5. - افشار‌نادری، کامران؛ و کسرائیان، نصرالله، (1388). معماری ایران. تهران: مؤسسۀ نشر آگه.
6. - الکساندر، کریستوفر، (1381). معماری و راز جاودانگی، راه بی‌زمان ساختن. ترجمۀ مهرداد قیومی بیدهندی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهیدبهشتی.
7. - اهری، زهرا، (1385). مکتب اصفهان در شهرسازی: دستور زبان طراحی شالوده شهری. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، انتشارات فرهنگستان هنر.
8. - بورکهارت، تیتوس، (1365). هنر اسلامی، زبان و بیان. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: سروش.
9. - پوپ، آرتور آپهام، (1370). معماری ایران. ترجمۀ غلامحسین صدری‌افشار، تهران: انتشارات فرهنگیان. چاپ دوم.
10. - پیرنیا، محمدکریم، (1372). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تألیف و تدوین: غلامحسین معماریان، تهران: نشر سروش دانش.
11. - پیرنیا، محمد کریم، (1383). ســبک‌شناســی معماری ایرانی. تهران: انتشارات سروش دانش.
12. - پیرنیا، محمدکریم، (1392). ســبک‌شناســی معماری ایرانی. تهران: انتشارات سروش دانش.
13. - توسلی، محمود، (1374). اصول و روش‌های طراحی شهری و فضاهای مسکونی در ایران. جلد اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران. چاپ چهارم.
14. - توسلی، محمود؛ و بنیادی، محمود، (1386). طراحی فضاهای شهری: فضاهای شهری و جایگاه آن‌ها در زندگی و سیمای شهری. تهران: انتشارات شهیدی. چاپ دوم.
15. - حاجی‌قاسمی، کامبیز، (1375). گنجنامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران. دفتر اول، خانه‌های کاشان، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید‌بهشتی و شرکت توسعه‌ فضاهای فرهنگی، وابسته به شهرداری تهران.
16. - حاجی‌قاسمی، کامبیز، (1377). گنجنامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران، دفتر چهارم، خانه‌های اصفهان. تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید‌بهشتی و سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
17. - حاجی‌قاسمی، کامبیز، (1391). «شاخصه‌های معماری اسلامی ایران». صُفّه، شمارۀ 58، صص: 17-7.
18. - حاجی‌قاسمی، کامبیز، (1395الف). گنجنامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران، دفتر شانزدهم، خانه‌ها (بخش دوم). تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید‌بهشتی.
19. - حاجی‌قاسمی، کامبیز، (1395ب). گنجنامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران، دفتر پانزدهم، خانه‌ها (بخش اول). تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهیدبهشتی.
20. - حائری، محمدرضا، (1397). نقش فضا در معماری ایران. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
21. - حبیبی، سیدمحسن، (1378). از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن، تفکر و تأثُر. تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. چاپ سوم.
22. - داراب، دیبا، (1374). «معماری ایرانی در سخن چهار نسل از معماران صاحب‌نظر». مجلۀ آبادی، سال 5، شمارۀ 19، صص: 45-4.
23. - رهروی‌پوده، ساناز؛ ولی‌بیگ، نیما؛ دهقان، نرگس؛ و مسعود، محمد، (1398). «تحلیل ویژگی‌های شکلی خانه‌های چهارصُفه و نفوذ آن در کالبد شکلی خانه‌های درون‌گرای شهر اصفهان». باغ نظر، دورۀ 16، شمارۀ 72، صص: 20-5.
24. - سرتیپی، محسن، (1384). «شاخص‌های معماری مسکن روستایی در ایران». هنرهای زیبا، شمارۀ 22، صص: 52-43.
25. - سلطان‌زاده، حسین، (1372). فضاهای شهری در بافتهای تاریخی ایران. تهران: دفتر تحقیق‌های فرهنگی با همکاری شهرداری تهران. چاپ دوم.
26. - سلطان‌زاده، حسین، (1382). «هنر مقدس (اصول و روش‌ها) (نقد کتاب)». نامه انسان‌شناسی، شمارۀ 3، دورۀ 2، بهار و تابستان، صص: 227-223.
27. - شیخ زین‌الدین، حسین، (1374). «معماری ایرانی در سخن چهار نسل از معماران صاحب‌نظر». مجلۀ آبادی، سال 5، شمارۀ 19، صص: 45-4.
28. - صارمی، علی‌اکبر؛ و رادمرد، تقی، (1376). ارزش‌های پایدار در معماری ایران. تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
29. - فلامکی، محمدمنصور، (1391). اصل‌ها و خوانش معماری ایرانی. تهران: نشر فضا وابسته به مؤسسۀ علمی و فرهنگی فضا
30. - قزلباش، محمدرضا؛ و ابوالضیاء، فرهاد، (1364). الفبای کالبدی خانۀ سنتی یزد. تهران: وزارت برنامه و بودجه (مرکز مدارک اقتصادی- اجتماعی و انتشارات).
31. - نژاد‌ابراهیمی، احد؛ و توران‌پور، محیا، (1398). «حس مکان در مساجد براساس مطالعۀ تطبیقی شکل و مکان ساخت فخر و مدین در مساجد تاریخی». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 20، صص: 182-165.
32. - نصر، سیدحسین، (1394). هنر و معنویت اسلامی. ترجمۀ رحیم قاسمیان، تهران: انتشارات حکمت.
33. - نقره‌کار، عبدالحمید، (1387). درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، دفتر معماری و طراحی شهری: شرکت طرح و نشر پیام سیما.
34. - نقره‌کار، عبدالحمید، (1393). مبانی نظری معماری. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه پیام‌نور. چاپ سوم.
35. - نقی‌زاده، محمد، (1377). «صفات شهر اسلامی در متون اسلامی». هنرهای زیبا، شمارۀ 13 و 14، صص: 61-47.
36. - نوایی، کامبیز؛ و حاجی‌قاسمی، کامبیز، (1390). خشت و خیال: شرح معماری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه شهید ‌بهشتی و سروش (انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران).
37. - هاشمی، سیدرضا، (1374). «معماری ایرانی در سخن چهار نسل از معماران و صاحب نظران». آبادی، دورۀ 5، شمارۀ 19، صص: 45-4.
38. - هیلن‌براند، رابرت، (1377). معماری اسلامی: فرم، عملکرد و معنی. ترجمۀ ایرج اعتصام، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
40. - Afshar Naderi, K. & Kasraian, N., (2009). Iran's architecture. Tehran: Aghah Publishing Institute (In Persian).
41. - Ahri, Z., (2006). Isfahan school in urban planning: grammar of urban foundation design. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance, Printing and Publishing Organization, Academy of Arts Publications (In Persian).
42. - Alexander, Ch., (2002). Architecture and the secret of immortality, the timeless way of construction. (Translation: Mehrdad Qayyumi Bidehandi), Tehran: Shahid Beheshti University Publishing Center (In Persian).
43. - Ardalan, N. & Bakhtiar, L., (2001). Sense of Unity: The Role of Tradition in Iranian Architecture (Translation: Hamid Shahrokh). Tehran: Yaghmaei Publishing (In Persian).
44. - Burkhart, T., (1986). Islamic Art, Language and Expression (Translation: Massoud Rajabnia). Tehran: Soroush (Radio and Television of the Islamic Republic of Iran), (In Persian).
45. - Ettinghausen, R. & Graber, A., (1999). Islamic Art and Architecture. (Translated by: Yaqub Azhand), Tehran: Organization for the Study and Compilation of University Humanities Books (SAMT), (In Persian).
46. - Flamki, M. M., (2012). Principles and reading of Iranian architecture. Tehran: Space Publishing affiliated with the Scientific and Cultural Institute of Space (In Persian).
47. - Habibi, S. M., (1999). From the city to the city: A historical analysis of the concept of the city and its physical appearance, thinking and influence. Third Edition, Tehran: University of Tehran Publishing and Printing Institute (In Persian).
48. - Haeri, M. R., (2018). The role of space in Iranian architecture. Tehran: Cultural Research Office (In Persian).
49. - Haji Ghasemi, K., (1996). Ganjnameh, Culture of Islamic Architecture of Iran. Second booklet. Mosques of Isfahan. Tehran: Shahid Beheshti University, Documentation and Research Center of the Faculty of Architecture and Urban Planning; and Cultural Spaces Development Company, affiliated to Tehran Municipality (In Persian).
50. - Haji Ghasemi, K., (1996). Ganjnameh, Culture of Islamic Architectural Works of Iran. First booklet, Kashan Houses. Tehran: Shahid Beheshti University, Documentation and Research Center of the Faculty of Architecture and Urban Planning; and Cultural Spaces Development Company, affiliated to Tehran Municipality (In Persian).
51. - Haji Ghasemi, K., (2012). “Characteristics of Islamic architecture in Iran”. Soffeh, No. 58, Pp: 17-7 (In Persian).
52. - Hashemi, S. R., (1995). “Iranian architecture in the words of four generations of architects and experts”. Publication of Abadi. Vol. 5, No. 19, Pp: 4-45 (In Persian).
53. - Helen Brand, R., (1998). Islamic Architecture: Form, Function and Meaning. (Translation: Iraj Etesam), Tehran: Urban Processing and Planning Company (In Persian).
54. - Naghizadeh, M., (1998). Attributes of the Islamic city in Islamic texts. Fine arts. Vol. 4 & 5, Pp: 47-61 (In Persian)
55. - Nasr, S. H., (2015). Islamic Art and Spirituality. (Translation: Rahim Ghasemiyan), Tehran: Hekmat Publications (In Persian).
56. - Navai, K. & Haji Ghasemi, K., (2011). Clay and Imagination: A Description of Islamic Architecture in Iran. Tehran: Shahid Beheshti University and Soroush (Radio and Television of the Islamic Republic of Iran), (In Persian).
57. - Nejad Ebrahimi, A. & Turanpour, M., (2019). “Sense of place in mosques based on a comparative study of the shape and place of construction of FakhroMadin in historic mosques”. Iranian Archaeological Research, No. 20, Vol. IX, Spring, Pp: 182-165 (In Persian).
58. - NoghrehKar, A. H., (2008). An Introduction to Islamic Identity in Architecture and Urban Planning. Tehran: Ministry of Housing and Urban Development, Office of Architecture and Urban Design: Payam Sima Publishing Company (In Persian).
59. - NoghrehKar, A. H., (2014). Theoretical Foundations of Architecture. Third edition, Tehran: Payame Noor University Publishing Center.
60. - Pirnia, M. K., (2004). Stylistics of Iranian architecture. Tehran: Soroush Danesh Publications (In Persian).
61. - Pope, A. A., (1991). Iranian Architecture. (Translation: Gholam Hossein Sadri Afshar), Second Edition, Tehran: Farhangian Publications (In Persian).
62. - Saremi, A. A. & Radmard, T., (1997). Sustainable values in Iranian architecture. Tehran: Cultural Heritage Organization (In Persian).
63. - Shawazi, A., (2002). History of Architecture. (Translation: Latif Abolghasemi), Tehran: University of Tehran Publishing Institute (In Persian).
64. - Stirlen, H., (2001). Encyclopedia of World Architecture. (Translation: Nader Rozrokh), Tehran: Farhangan (In Persian).
65. - Sultanzadeh, H., (1993). Urban spaces in the historical contexts of Iran. Second Edition, Tehran: Cultural Research Office in collaboration with Tehran Municipality (In Persian).
66. - Sultanzadeh, H., (2003). “Sacred Art”. (Principles and Methods) (Book Review). Journal of Anthropology (Anthropology Letter), No. 3, Vol. 2, Spring and Summer, Pp: 223-227 (In Persian).
67. - Tavassoli, M., (1995). Principles and methods of urban design and residential spaces in Iran. Vol. 1, Fourth Edition, Tehran: Iran Urban Planning and Architecture Studies and Research Center (In Persian).
68. - Tavassoli, M. & Bonyadi, M., (2007). Design of urban spaces: urban spaces and their place in urban life and appearance. second edition. Tehran: Shahidi Publications (In Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Monjezi N. Recognition of Basic Spatial Units in Order to Determine the Patterns of Physical Order of Houses of Qajar Period, Isfahan Province. Parseh J Archaeol Stud. 2022; 5 (18) :265-283
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-527-fa.html

منجزی نورمحمد. شناخت واحدهای اولیۀ فضایی درجهت تعیین الگوهای نظم کالبدی خانه‌های دورۀ قاجار، استان اصفهان. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (18) :283-265

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-527-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.23 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4414