[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 ) ::
سال 5 شماره 16 صفحات 158-137 برگشت به فهرست نسخه ها
معرفی و مکان‌یابی شهر کوهگیلویه در قرون میانۀ اسلامی
ذبیح الله مسعودی‌نیا1 ، احمد صالحی‌کاخکی 2، هاشم حسینی3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، Salehi.k.a@aui.ac.ir
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده:   (1226 مشاهده)
کوهگیلویه، یکی از شناخته‌ترین جای‌نام‌های دوران اسلامی، در جنوب‌غرب ایران است که نقش بسیار مهمی در تغییر و تحولات سیاسی و اجتماعی این منطقه داشته است. بیش از هزار سال از ذکر نام کوهگیلویه در منابع تاریخی می‌گذرد، اما تاکنون هیچ‌گونه اشاره‌ای مبنی‌بر وجود شهری یا استقرارگاهی با نام کوهگیلویه نشده و همواره از آن به‌عنوان یک ناحیه یا منطقۀ جغرافیایی یاد شده است. کشفیات اخیر در شهر تاریخی دهدشت نشان می‌دهند که کوهگیلویه در قرون میانۀ اسلامی نه‌تنها یک محدودۀ جغرافیایی، بلکه مهم‌ترین مرکز شهری این منطقه بوده و از اهمیت سیاسی، نظامی، اقتصادی و حتی مذهبی برخوردار بوده است. این شواهد شامل گنجینه‌ای ارزشمند متشکل از 194 سکۀ تاریخی است که برروی تعدادی از آن‌ها شهر کوهگیلویه به‌عنوان محل ضرب این سکه‌ها حک شده است. قرارگیری شهر کوهگیلویه در زمرۀ ضرابخانه‌های این دوره، نشان از اهمیت و جایگاه ویژۀ این شهر دارد که تاکنون ناشناخته باقی‌مانده است و از موقعیت جغرافیایی آن نیز اطلاعی در دست نیست. پرسش‌های این پژوهش در حول دو محور است؛ 1. سکه‌های مکشوف از شهر تاریخی دهدشت، به چه دوره‌ای تعلق دارند و در زمان کدام حاکمان ضرب شده‌اند؟ 2، موقعیت مکانی شهر تاریخی کوهگیلویه با کدام‌یک از محوطه‌های تاریخی هم‌خوانی دارد؟ بنابراین پژوهش حاضر با هدف مشخص نمودن دورۀ ضرب سکه‌های کشف‌شده و مکان‌یابی موقعیت جغرافیایی شهر کوهگیلویه به انجام رسیده و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی و رویکرد آن تاریخی-تحلیلی است. مطالعات نشان می‌دهند که سکه‌های مذکور در دورۀ آق‌قویونلوها ضرب شده‌اند و ضرابخانۀ کوهگیلویه به‌عنوان یکی از فعال‌ترین و مهم‌ترین ضرابخانه‌های دورۀ آق‌قویونلوها و اتابکان لر بزرگ، با شهر تاریخی دهدشت، در شهرستان کوهگیلویه هم‌خوانی دارد که در روند تغییر و تحولات سیاسی و اجتماعی از دورۀ آق قویونلوها به دورۀ صفویه، به‌نام شهر دهدشت تغییر نام داده و در گذر زمان، نام کوهگیلویه غبار فراموشی گرفته و از یادها رفته است. 
واژه‌های کلیدی: سکه، ضرابخانۀ کوهگیلویه، آق قویونلوها، شهر تاریخی دهدشت.
متن کامل [PDF 1227 kb]   (112 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/10/27 | پذیرش: 1400/1/25 | انتشار: 1400/6/10
فهرست منابع
1. - ابن‌اثیر، علی‌بن محمد، (۱۳۷۴). تاریخ الکامل. ترجمۀ سید‌محمدحسین روحانی و محمدرضا آژیر، تهران: انتشارات اساطیر.
2. - ابن‌بلخی، (1385). فارسنامۀ ابن‌بلخی. به‌اهتمام: گای لسترنج و رینولد نیکلسون، تهران: دنیای کتاب.
3. - ابن‌بطوطه، ابوعبدالله محمدبن عبدالله، (۱۳۶۹). سفرنامۀ ابن‌بطوطه. تهران : مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
4. - ابن‌خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله‌بن عبدالله، (1371). المسالک و الممالک. ترجمۀ سعید خاکرند، تهران: مؤسسۀ مطالعات و انتشارات میراث ملل.
5. - آزادی‌، احمد، (1388). «گزارش‌های بررسی باستان‌شناسی شهرستان کوهگیلویه». یاسوج: بایگانی اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کهگیلویه و بویراحمد (منتشر‌نشده).
6. - استرآبادی، مهمد مهدی بن محمد نصیر، (1377). جهانگشای نادری. با اهتمام: عبدالله انوار، تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
7. - اصطخری، ابواسحق‌ابراهیم، (1373). المسالک و الممالک. ترجمۀ محمدبن اسعدبن عبدالله شتری. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: انتشارات ادبی تاریخی.
8. - افوشته‌ای‌نطنزی، محمود‌بن هدایت‌الله، (1373). نقاوه الآثار فی ذکر‌الاخیار فی‌تاریخ الصفویه. به‌اهتمام: احسان اشراقی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
9. - اقتداری، احمد، (1375). خوزستان و کوهگیلویه و ممسنی، جغرافیای تاریخی آثار باستانی. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
10. - امیری، مصیب، (1391). «بررسی و مطالعۀ سفال دوران ساسانی و قرون اولیۀ اسلامی (مطالعۀ موردی محوطه‌های تاریخی استخر، شهرگور، بیشاپور، سرمشهد و دارابگرد». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس، (منتشر‌نشده).
11. - باستانی‌راد، حسن؛ و مردوخی، دل‌آرا، (1392). «گونه‌شناسی جای‌نام‌ها در جغرافیای تاریخی ایران». مجلۀ پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شمارۀ 12؛ صص: 50-21.
12. - بیضوی، عبدالله‌بن عامر، (1382). نظام‌التواریخ. تهران: نشر بنیاد فرهنگی دکتر محمود افشار.
13. - ترکمان، اسکندر‌بیگ منشی، (1350). تاریخ عالم‌آرای عباسی. زیرنظر: ایرج افشار، تهران: نشر امیرکبیر.
14. - حسینی‌منشی، محمد میرک‌بن مسعود، (1385). ریاض الفردوس‌خانی. به‌کوشش: ایرج افشار و فرشته صرافان، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.
15. - خدادوست، جواد؛ موسوی کوهپر؛ تقوی، عابد؛ و پورعلی‌یاری‌گوکی، شهین، (1394). «بررسی و مطالعۀ تحلیلی سفالینه‌های محوطه مالین؛ شهرستان باخرز(خراسان رضوی)». شمارۀ 13، دورۀ هفتم، صص: 172-157.
16. - چوبک، حمیده، (1383). «تسلسل فرهنگی جازمویان - شهر قدیم جیرفت در دورۀ اسلامی». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
17. - (خواندمیر) حسینی، غیاث‌الدین، (1353). حبیب‌السیر فی‌اخبار افراد البشر. تصحیح: محمد دبیرسیاقی. مقدمۀ جلال‌الدین همایی، تهران: نشر خیام.
18. - رایگانی، ابراهیم؛ موسوی‌کوهپر، سیدمهدی؛ و نیستانی، جواد، (1394). «واکاوی عوامل مؤثر بر ویرانی ارجان پس از چندین قرن رونق و شکوفایی». فصلنامۀ تاریخ اسلام و ایران، سال 25، شمارۀ 28، صص: 64-41.
19. - رجبی، نوروز، (1394). «یافته‌های باستان‌شناسی فصل دوم کاوش‌های محوطۀ مادآبادالف- مرودشت». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. شمارۀ 9، دورۀ پنجم، صص: 194-174.
20. - روشنفکر، مهدی؛ و معینی‌رودبالی، رضا، (1399). «نقش سیاسی_نظامی کوهگیلویه در دورۀ صفویه». مجلۀ پژوهشنامه تاریخ‌های محلی ایران، سال 8، شمارۀ 2، صص: 92-77.
21. - زرکوب‌شیرازی، معین‌الدین احمد (1350). شیراز نامه. تصحیح: اسماعیل واعظ‌جوادی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
22. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و آورزمانی، فریدون، (1389). سکه‌های ایران: از آغاز تا دوران زندیه. تهران: انتشارات سمت. چاپ هشتم.
23. - سیاهپور، کشواد، (1395). «موقعیت و جایگاه سیاسی ولایت بهبهان و کوهگیلویه از سقوط زندیه تا آغاز عصر ناصری». مجلۀ پژوهشنامه تاریخ‌های محلی ایران، سال 5، شمارۀ 2، صص: 136-123.
24. - شریف‌الدین‌قزوینی، فضل‌الله، (1383). المعجم فی آثار ملوک العجم. به‌کوشش: احمد فتوحی‌نسب، تهران: نشر انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
25. - شهبازی‌فراهانی، داریوش، (1380). تاریخ سکه قاجار. تهران: انتشارات پلیکان.
26. - شیروانی، قادر؛ مهرآفرین، رضا؛ و کردستانی، مریم، (1394). «گاهنگاری محوطه باستانی کن‌بینو (تل‌گوینه) براساس مطالعۀ سفال‌های به‌دست‌آمده از بررسی روشمند». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 9، دورۀ 5، صص: 106-87.
27. - عالی، ابوالفضل؛ و خسروزاده، علیرضا، (1384). «سفال‌های دورۀ ساسانی تا اوایل اسلامی». بررسی باستان‌شناختی میناب شوشتر. به‌کوشش: عباس مقدم، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، صص: 297-249.
28. - عسکری‌چاوردی، علیرضا، (۱۳۸۹). «کاوش در بنای معروف به کاخ ساسانی سروستان». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ، شمارۀ 46، صص: 65-37.
29. - علاءالدینی، بهرام، (1396). سکه‌های ایران از اواخر ایلخانان تا دورۀ استیلای تیمور گورکانو تهران: انتشارات برگ‌نگار.
30. - علیزاده، عباس؛ امید‌فر، مهدی؛ و احمدزاده، لقمان، (1395). سیستم استقراری فرهنگ‌های باستانی دشت رامهرمز، جنوب‌غربی ایران (نتایج کاوش تل‌گسر و بررسی منطقه‌ای رامهرمز). تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
31. - غفاری، یعقوب، (1378). تاریخ اجتماعی کوهگیلویه و بویراحمد. اصفهان: انتشارات گلها.
32. - صفی نژاد، جواد، (1382). «باران ایران و آبیاری سنتی». فرهنگان، شمارۀ 18، صص: 61-8.
33. - قربانی‌رضوان، مریم، (1394). «بررسی و مطالعۀ تطبیقی سفال‌های منقوش زیرلعاب موزۀ مقدسۀ حضرت معصومه؟س؟». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه هنر اصفهان، (منتشر‌نشده).
34. - کتبی، محمود، (1364). تاریخ آل‌مظفر. به‌اهتمام: عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
35. - کریمیان، حسن؛ و جاوری، محسن، (1388). «شهرهای «وگیل» و «هراسکان» در انتقال از عصر ساسانیان به دوران اسلامی با اتکا به داده‌های باستان‌شناختی». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی. شمارۀ 2، صص: 83-63.
36. - کریمــی، فاطمــه؛ و کیــانی، محمدیوســف، (1364). هنــر سفالگری در دورۀ اسـلامی. تهـران: مرکز باسـتان‌شناسی ایران.
37. - کسروی‌تبریزی، احمد، (1381). تاریخ پانصد‌ساله خوزستان. تهران: دنیای کتاب.
38. - گاوبه، هانیس، (1359). ارجان و کهگیلویه (از فتح عرب تا پایان دوره صفویه). تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر ملی.
39. - گروبه، ارنست، (1384). سفال اسلامی. ترجمۀ فرناز حایری، تهران: نشر کارنگ.
40. - لک‌پور، سیمین، (1390). کاوش‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناسی دره‌شهر(سیمره). تهران: انتشارات پازینه .
41. - مجیدی‌کرایی، نورمحمد، (1377). تاریخ و جغرافیای کهگیلویه و بویراحمد. زیرنظر: ایرج افشار، تهران: انتشارات علمی.
42. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و خوانانی، علیرضا، (1393). «بازسازی تاریخ پادشاهی پارس در دورۀ اشکانی». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 6، شمارۀ 2، صص: 165-149.
43. - محمودآبادی، سیداصغر؛ و منصوریان، مجتبی، (1389). «ضرابخانه‌های ساسانی و فعالیت آن‌ها بعد از سقوط ساسانیان (قرن اول هجری‌قمری)». مجلۀ تاریخ، دورۀ 5، شمارۀ 19، صص: 128-107.
44. - مستوفی‌قزوینی، حمدالله‌بن ابی بکربن محمد، (۱۳۶۶). نزهه‌القلوب. ترجمۀ محمد دبیرسیاقی، تهران: انتشارات طهوری.
45. - مسعودی‌نیا، ذبیح‌الله، (1400). «بررسی باستان‌شناختی روند تکوین و فراز و نشیب شهر تاریخی دهدشت». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دانشگاه هنر اصفهان، (منتشر‌نشده).
46. - مقدسی، محمدبن احمد؛ (1361). احسن‌التقاسیم فی‌معرفه‌الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: انتشارات شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
47. - مشکور، محمدجواد، (1352). تاریخ تبریز تا پایان قرن نهم هجری. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر ملی.
48. - مینورسکی، ولادیمیر، (1362). لرستان و لرها، دو سفرنامه دربارۀ لرستان. ترجمۀ اسکندر امان‌اللهی بهاروند و لیلی بختیار، تهران: انتشارات بابک.
49. - نصوحیان، فرناز، (1391). «بررسی و طبقه‌بندی سفال‌های سدۀ سوم تا ششم هجری تپه‌اشرف». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد دانشگاه هنر اصفهان، (منتشر‌نشده).
50. - واله‌اصفهانی، محمدیوسف، (1372). خلدبرین (ایران در روزگار صفویان). به‌کوشش: میرهاشم محدث، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.
51. - یاقوت‎حموی، (۱۳۸۳). معجم البلدان. ترجمۀ علی منزوی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
52. - یزدی، شرف‌الدین‌علی، (1387). ظفرنامه. تصحیح و تحقیق: سید‌سعید میر‌محمد‌صادق و عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات مجلس شورای اسلامی.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Masoudinia Z, Salehi Kakhki A, Hossaini S H. Introduction and Location of Kuhgiluyeh City in the Islamic Middle. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 5 (16) :137-158
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-503-fa.html

مسعودی‌نیا ذبیح الله، صالحی‌کاخکی احمد، حسینی هاشم. معرفی و مکان‌یابی شهر کوهگیلویه در قرون میانۀ اسلامی. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (16) :158-137

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-503-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.21 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4402