[Home ] [Archive]   [ فارسی ]  
:: Main :: About :: Current Issue :: Archive :: Search :: Submit :: Contact ::
:: year 5, Issue 16 (9-2021) ::
Parseh J Archaeol Stud 2021, 5(16): 119-136 Back to browse issues page
The Last Seljuk Coin in Neyshabur: A Study of the Gold Dinar Discovered from the “Qahve Khane Sangi” in Barzanun (Neyshabur, Khorasan Razavi)
Muhammad-Amin Saadatmehr1, Hasan Basafa2, Hamid-Reza Sanaei3, Mohsen Momeni4
1- Ph.D. student in Archeology, Faculty of Art and Architecture, Mazandaran University, Babolsar, Iran. , Ma.saadatmehr@gmail.com
2- Associate Professor, Department of Archeology, Faculty of Literature and Humanities, Neishabour University, Neishabour, Iran.
3- Assistant Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
4- Assistant Professor of History, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
Abstract:   (1388 Views)
Khorasan was of great social and economic importance during the Seljuk period and with the rise to power of Sultan Sanjar (511-552 AH), it became the political nucleus of the Seljuk Empire. With the invasion of the Oghuzs (548 AH) and the capture of Sultan Sanjar, the political, social and economic situation of Khorasan became chaotic. The site of the Barzanun “Qahve Khane Sangi” also belongs to the Seljuk period, and with the discovery of gold coins from Sultan Sanjar (minted in Neyshabur in 551 AH) in its surface layers, it is possible. Which has wreaked havoc in the conflict of these attacks. Due to such widespread chaos, historical texts have scattered and different information about this historical event, so by having such a coin, the science of numismatics can rely on the sciences of archeology and history. Provide valuable information to researchers. Therefore, the main basis of this article is the coin discovered from the “Qahve Khane Sangi” and a relatively similar example of it (probably struck in Neyshabur in 551 AH). The main questions of this research are: 1. How can a part of the history of that era be reconstructed using this coin and a similar example? 2. According to the prevailing conditions and influencing factors, by whom and for what purpose were the coins in question minted? In addition to introducing these flag coins, this article intends to reconstruct and determine the causes of some events along with cognitive coin data along with historical texts. As a result, it was determined that the coins studied after the release of Sultan Sanjar from captivity and in his name, by Moayed Ibeh, in order to oppose the alliance of Sultan Mahmoud (the first period of the rule of 551-548 AH) and Atsiz Kharazmshah (551 -521 AH) and gaining the necessary legitimacy for the survival of his power and rule in the position of Amir affiliated to Sultan Sanjar, has been beaten in Neyshabur and even parts of Khorasan.
Keywords: Sultan Sanjar, Neyshabur, Oghuz invasion, Numismatics, Qahve Khane Sangi.

In the fall of 2008, the first group of archeology students of Neyshabur University set foot in the “Qahve Khane Sangi” (Barzanun, Neyshabur, Khorasan Razavi) for educational exploration. An examination of the surface data and information from the four trenches in the first chapter of this scientific-educational excavation suggested that the site contained artifacts from the end of the historical period to the Mongol invasion, but the possibility was growing. The main use and peak period of this area was related to the Seljuk period. Thus, a special data, the dinar from the Seljuk period, obtained at the top level of the second trench, could have been a validation of this possibility.
The importance of coin discovery in ancient sites lies in the fact that the problem of their exact and somewhat absolute chronology can be based on coins. In other words, the fact that a coin belongs to a particular period or date means that the area in question also existed at that time. In addition, important features such as the name of the coin owner, the name of the mint, and the date of minting on each coin can provide useful historical information. Further study and observations of the authors about the coin discovered in Barzanun show that this coin was also one of the dinars of the reign of Sanjar and was minted in Neyshabur in 551 AH.
Coins can be considered a valuable document and the best archaeological data, because they belong to the same era and did not appear like historical texts for the purpose of re-reading. So, given that historical texts provide scattered and sometimes contradictory information on events, this shortcoming can be compensated by referring to more reliable documents such as coins. Archaeological data in general, as a relatively reliable reference, confirms, confirms, or completes written source information. In the meantime, completing the information of written sources is doubly important. In other words, these data can reveal dark corners of historical events and currents for historians. This article tries to provide a complete reading of the history of that coin in Neyshabur province from the perspective of archeology and history in addition to the complete introduction of the coin in question, and brings a joint analysis through the two sciences.

After the Qatwan war between Sultan Sanjar and the Qarakhtaeans (536 AH), the Seljuk rule was severely weakened. Many of the emir’s subjects rebelled and claimed independence, and this increased with Sanjar’s aging. . With the invasion of Oghuzs to Khorasan and the capture of Sultan Sanjar (548 AH), widespread chaos spread throughout Khorasan. In addition to the continuous attacks of the Oghuzs, some independent commanders seized power and in addition The Ismailis of Quhistan, Khwarezmshahis and Ghurids conquered large parts of Khorasan. During the captivity of Sanjar (551-548 AH), some of his rulers resisted the attacks of the Oghuzs and put Suleiman Shah, the nephew of Sultan Sanjar, on the throne. Suleimanshah was not enough and after the defeat of his army from Oghuzs and the conquest of Neyshabur (549 AH), he went to the realm of Atsiz Kharazmshah and then fled to Iraq, Mahmud, the nephew of Sultan Sanjar, was elected to the throne. The most important Seljuk emir, Moayed Ibeh, was able to dominate some cities of Khorasan, including Neyshabur, and prevent the domination of Oghuzs by expanding his territory. After that, Ibeh separated from the new sultan, Mahmoud, and led his army to independence. After the defeat of Sultan Mahmud in the battle with Oghuzs, he enlisted the help of Atsiz Kharazmshah and at the same time Ibeh was able to free Sanjar from captivity (551 AH). In fact, with the alliance of Sultan Mahmud and Atsiz Kharazmshah, the power and legitimacy of Ibeh was lost, so the release of Sultan Sanjar could and the minting of new coins in his name could guarantee the survival of Ibeh’s rule.

The discovery of a golden dinar from Sultan Sanjar, minted in Neyshabur in 551 AH, is one of the most superficial layers of the “Qahve Khane Sangi” area, probably abandoned during this period, and a relatively similar specimen (probably struck in Neyshabur, in 551 AH) was able to provide new information to researchers. Coinage is normally used to meet the economic needs of each city and region, but in such cases coinage is merely a manifestation of power and legitimacy. The minting of these coins can be attributed to the liberation of Sultan Sanjar from captivity and Ibeh’s affirmative efforts to gain more power in Neyshabur and even Khorasan. By minting such coins, he was able to secure two of his main demands, namely, to confront Sultan Mahmud and Atsiz Kharazmshah and to gain the necessary legitimacy to continue his rule as Sultan Sanjar. The existence of written differences on the original coin of this study and a similar example, ie the displacement of the central text in two coins and the lack of writing the date of coinage in the same sample, can confirm the urgent need to mint such coins. In addition, the existence of weight differences between the original coin and a similar pattern (3.1 and 2.82 g) can be a sign of insignificance of monetary weights and independence from the economic system of the period. Although the liberation of Sultan Sanjar could be a great help to Ibeh, it could not be considered a cure for the turmoil in Khorasan, and finally, a little later, Sultan Sanjar died in 552 AH without taking any important and effective action. 
Keywords: Sultan Sanjar, Neyshabur, Oghuz invasion, Numismatics, Qahve Khane Sangi. ​​​​​​
Full-Text [PDF 1281 kb]   (172 Downloads)    
Type of Study: Research | Subject: Special Archeology
Received: 2020/07/14 | Accepted: 2020/10/26 | Published: 2021/09/1
1. - ابن‌اسفندیار، بهاءالدین محمد، (1386). تاریخ طبرستان. جلد دوم، تصحیح: عباس اقبال، تهران: اساطیر.
2. - ابن‌‌الاثیر، عزالدین علی، (1385ه‍.ق.). الکامل فی التاریخ. الجزء الحادی عشر، بیروت: دارالصادر.
3. - ابن‌الجوزی، ابوالفرج عبدالرحمن، (1412ه‍.ق.). المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم. الجزء الثامن عشر، تصحیح نعیم زرزور؛ تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیه.
4. - ابن‌الکثیر، عمادالدین اسماعیل، (1407ه‍.ق.). البدایه و النهایه. الجزء الثانی عشر، بیروت: دارالفکر.
5. - ابن‌الوردی، زین‌الدین عمر، (1417ه‍.ق.). تاریخ ابن‌الوردی (تتمه المختصر فی اخبار البشر). الجزء الثانی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
6. - ابی‌الفداء، عمادالدین اسماعیل، (بی‌تا). المختصر فی اخبار البشر. الجزء الثالث، قاهره: مطبعه الحسینیه المصریه.
7. - اعتمادی، محمداسماعیل، (1377). «گزارش تکمیلی بررسی و شناسایی آثار تاریخی شهرستان نیشابور، بخش سرولایت»، نیشابور: گزارش سازمانی، اداره میراث‌فرهنگی شهرستان نیشابور (منتشرنشده).
8. - اوزگودنلی، عثمان غازی، (1393). «ایران در عصر سلجوقیان». در کاظم موسوی‌بجنوردی و صادق سجادی (ویراستار). تاریخ جامع ایران، جلد 8، تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، صص: 758-521.
9. - آقسرایی، محمودبن‌محمد، (1362). مسامره الاخبار و مسایره الاخیار. تصحیح: عثمان توران، تهران: اساطیر.
10. - باسورث، کیلفورد ادموند، (1389). «تاریخ سیاسی و دودمانی ایران». در: جی. ای. بویل. تاریخ ایران کمبریج: از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانان، ترجمۀ حسن انوشه، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر.
11. - باصفا، حسن، (1388). «گزارش مقدماتی کاوش‌های محوطه قهوه‌خانۀ‌سنگی روستای برزنون نیشابور». نیشابور: گزارش سازمانی، مجتمع آموزش عالی نیشابور (منتشرنشده).
12. - باصفا، حسن، (1392). «گزارش مقدمانی کاوش‌های باستان‌شناختی محوطه قهوه‌خانه‌سنگی برزنون نیشابور». در: نگین میری، کوروش روستایی، فریدون بیگلری، و حامد وحدتی‌نسب،چکیده مقاله‌های یازدهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، ص: 84.
13. - بنداری، فتح‌بن‌علی، (1357). تاریخ سلسلۀ سلجوقی. ترجمۀ محمدحسین جلیلی،تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
14. - بیضاوی، ناصرالدین عبدالله، (1382). نظام التواریخ. تصحیح: میرهاشم محدث، تهران: بنیاد موقوفات دکتر افشار.
15. - توحیدی، فائق، (1356). «گزارش هیأت بررسی و شناسایی آثار باستانی استان خراسان». تهران: گزارش سازمانی، اداره کل حفاظت آثار باستانی و بناهای تاریخی ایران (منتشرنشده).
16. - تویسرکانی، قاسم، (1383). نامه‌های رشیدالدین وطواط. تهران: دانشگاه تهران.
17. - الجوینی، منتجب‌الدین بدیع، (1384). عتبه الکتبه. تصحیح: محمد قزوینی و عباس اقبال، تهران: اساطیر.
18. - حموی‌بغدادی، یاقوت، (1383). معجم البلدان. جلد سوم، ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
19. - خواندمیر، غیاث‌الدین‌بن‌همام‌الدین، (1380). حبیب‌السیر فی‌اخبار افراد بشر. جلد دوم، با مقدمۀ جلال‌الدین همایی، تصحیح: محمد دبیرسیاقی، چاپ چهارم، تهران: اساطیر.
20. - راوندی، محمدبن‌علی، (1364). راحه‌الصدور و آیه‌السرور. تصحیح: محمد اقبال و محمد مینوی، تهران: امیرکبیر.
21. - رحمتی، محسن، (1397). «پیامدهای اجتماعی جنگ قطوان در ماوراءالنهر». مطالعات تاریخی جنگ، شمارۀ 3، صص: 73-53.
22. - روستا، جمشید، (1393). «بازکاوی تاریخ سیاسی فرارود و خراسان بزرگ، از منظر روابط دو دولت قراختایی و سلجوقی». پژوهش‌نامۀ خراسان بزرگ، شمارۀ 17، صص: 24-11.
23. - زمچی‌اسفزاری، معین‌الدین محمد، (1338). روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات. جلد اول، تصحیح: سیدمحمدکاظم امام، تهران: دانشگاه تهران.
24. - سبط‌بن‌الجوزی، شمس‌الدین یوسف، (1434ه‍.ق.). مرآه‌الزمان فی تواریخ الاعیان. الجزء العشرین، دمشق: دارالرساله العالمیه.
25. - سعادتی، محسن؛ و ناصری‌صومعه، حسین، (1395). «بحثی پیرامون وضعیت مالی دوران سلجوقیان با اتکا به مسکوکات آن دوران». فصلنامۀ تاریخ نو، شمارۀ 17، صص: 28-3.
26. - سلیمانی، سعید، (1391). «پژوهشی سکه‌شناختی بر آغاز حکمرانی سلجوقیان در جرجان». تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری، شمارۀ 92، صص: 70-61.
27. - شبانکاره‌ای، محمدبن‌علی، (1381). مجمع‌الانساب. تصحیح: میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
28. - صادقی، مقصودعلی، (1388). «نقش قبایل مهاجر آسیای‌میانه در تحولات روزگار سلطان‌سنجر سلجوقی». پژوهش‌های علوم تاریخی، شمارۀ 1، صص: 64-55.
29. - عمادالدین‌کاتب‌اصفهانی، محمدبن‌حامد، (2004 م.). تاریخ دولت آل‌سلجوق. تصحیح: یحیی مراد، بیروت: دارالعلمیه.
30. - فروزانی، سیدابوالقاسم، (1391). «علل بنیان‌گذاری سلسلۀ محلی آل‌مازه در بخارا». پژوهش‌نامۀ تاریخ‌های محلی ایران، شمارۀ 1، صص: 75-66.
31. - فروزانی، سیدابوالقاسم، (1393). سلجوقیان از آغاز تا فرجام. تهران: سمت.
32. - فصیح‌خوافی، احمدبن‌محمد، (1386). مجمل فصیحی. جلد دوم، تصحیح: سیدمحسن ناجی‌نصرآبادی، تهران: اساطیر.
33. - قفس‌اوغلی، ابراهیم، (1367). تاریخ دولت خوارزمشاهیان. ترجمۀ داود اصفهانیان، تهران: گستره.
34. - قلی‌زاده، فاطمه، (1391). «سکه‌های سلجوقی و بررسی گرایش‌های سیاسی و مذهبی آن‌ها از قرن 5 تا 7ه‍.ق.». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).
35. - قهرمانی، ابوالفضل، (1349). «سکه، نشان قومیت و آزادگی (1)». هنر و مردم، شمارۀ 92، صص: 35-21.
36. - کیان‌زادگان، سوسن؛ رجایی، سیدجلال؛ مسجدی‌خاک، پرستو؛ و سعادت‌مهر، محمدامین، (1398). «تجزیه عنصری سکه‌های پیروز ساسانی به‌روش پیکسی (PIXE)، مطالعۀ ‌موردی: سکه‌های گنجینه پیروزگت کشف‌شده از روستای تیس چابهار». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ‌ 22، صص: 196-181.
37. - گروسه، رنه، (1379). امپراتوری صحرانوردان. ترجمۀ عبدالحسین میکده، تهران: علمی و فرهنگی.
38. - مرعشی، میرسیدظهرالدین، (1345). تاریخ طبرستان و رویان و مازندران. تصحیح: محمدحسین تسبیحی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی شرق.
39. - مسجدی‌، پرستو؛ خادمی‌ندوشن، فرهنگ؛ نیستانی، جواد؛ موسوی‌کوهپر، سیدمهدی؛ و خزایی، مصطفی، (1393). «مقایسه عنصری سکه‌های سلاجقه ایران و روم با استفاده از روش پیکسی». در: حسن هاشمی‌زرج‌آباد، و سیدمحمدحسین قریشی (ویراستار). مجموعه مقالات برگزیده همایش ملی باستان‌شناسی ایران: دستاوردها، فرصت‌ها، آسیب‌ها (دانشگاه بیرجند- اردیبهشت ۹۲)، بیرجند: چهاردرخت، صص: 11-1.
40. - مسجدی‌خاک، پرستو، (1392). «آنالیز عنصری سکه‌های نقرۀ دورۀ سلجوقی به‌منظور شناخت وضعیت سیاسی و اقتصادی در این دوره». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
41. - منهاج‌سراج‌جوزجانی، منهاج‌الدین عثمان، (1342). طبقات ناصری. جلد اول، تصحیح: عبدالحی حبیبی، چاپ دوم، کابل: انجمن تاریخ افغانستان.
42. - مؤمنی، محسن؛ و مرسل‌پور، محسن، (1397). «واکاوی فراز و فرود قدرت سیاسی ملوک نیشابور (583-548 ه‍.ق.)». پژوهشنامۀ خراسان بزرگ، شمارۀ 32، صص: 70-59.
43. - میرخواند، محمدبن‌خاوندشاه، (1375). روضه‌الصفا. جلد چهارم و ششم، تهران: علمی.
44. - هینتس، والتر، (1368). اوزان و مقیاس‌ها در فرهنگ اسلامی. ترجمۀ غلامرضا ورهرام، تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
46. - Baldwin's., (26 Jul. 2011). Islamic Coins (Coins of the Islamic world). Auction 18. London: A. H. Baldwin & Sons Ltd.
47. - Baldwin's., (8 May. 2012). Islamic Coins (Coins of the Islamic world). Auction 20. London: A. H. Baldwin & Sons Ltd.
48. - Koymen, M. A., (1991). Buyuk Selcuklu Imparatorlugu Tarihi. Vol. 5. Ankara: Turk Tarih Kurumu.
49. - Koymen, M. A., (2004). Selcuklu Devri Turk Tarihi. Ankara: Turk Tarih Kurumu Basimevi.
50. - Lowick, N. M., (1970). “Seljuq Coins”. The Numismatic Chronicle (1966-). Vol. 10, Pp: 241-251.
51. - Masjedi, P.; Khademi, F.; Neystani, J. & Mosavi Kouhpar, S. M., (2013). “Elemental Comparison of Silver Coins of Iranian Seljuk whit Those of Roman Empire by PIXE”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry. Vol. 13, NO. 1, Pp: 321-328.
52. - Shams Eshragh, A., (2010). Silver Coinage of the Caliphs. Second Edition. London: Spink & Son LTD.
53. - St. James's., (29 Sep. 2016). “Ancient, Islamic, British and Foreign Coins, Medals and Banknotes”. Auction 38. London: St. James's Auctions.
54. - Stephen Album Rare Coins., (10-12 Sep. 2015). Ancient, Islamic and World Coins. Auction 23. Santa Rosa: Stephen Album Rare Coins.
55. - Stephen Album Rare Coins., (14-16 Jan. 2016). Ancient, Islamic and World Coins. Auction 24. Santa Rosa: Stephen Album Rare Coins.
56. - Stephen Album Rare Coins., (23-25 Jan. 2020). Ancients, Islam & World. Auction 36. Santa Rosa: Stephen Album Rare Coins.
57. - Zaporozhets, V. M., (2012). The Seljuks. Honnover: European Academy of Natural Sciences.
58. - https://www.sixbid.com/en/
59. - https://www.zeno.ru/
Send email to the article author

Add your comments about this article
Your username or Email:


XML   Persian Abstract   Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Saadatmehr M, Basafa H, Sanaei H, Momeni M. The Last Seljuk Coin in Neyshabur: A Study of the Gold Dinar Discovered from the “Qahve Khane Sangi” in Barzanun (Neyshabur, Khorasan Razavi). Parseh J Archaeol Stud 2021; 5 (16) :119-136
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-381-en.html

Rights and permissions
Creative Commons License This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
year 5, Issue 16 (9-2021) Back to browse issues page
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.24 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4568