[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 ) ::
سال 5 شماره 16 صفحات 243-227 برگشت به فهرست نسخه ها
منظر قدسیِ شهرهای زیارتی به روایتِ سفرنامه‌های تاریخی
نسیم عسگری1، شهریار ناسخیان2، محمدسعید ایزدی3
1- دانشجوی دکتری مرمت بناها و بافت‌های تاریخی، گروه مرمت بنا، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2- استادیار گروه مرمت بنا، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، s.nasekhian@aui.ac.ir
3- استادیار گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران
چکیده:   (1068 مشاهده)
منظر شکل‌یافته از مکان‌های متبرکه شهرهای زیارتی، جزو اصلی در شناسایی شاخصه‌های کالبدی و معنایی آن‌ها به‌شمار می‌رود. این مناظر ضمن گسترشِ کلیتی یکپارچه در ابعاد زمانی و مکانی، آئین‌ها و مراسم مذهبی وابسته‌ به خود را در یک چهارچوب روایی متحد می‌سازند. بدیهی‌ است جانِ متصل به این مناظر، روح انسان است؛ پس هرآن‌چه منجر‌ به برهم‌زدگی و آشفتگی این ارتباط گردد، نه‌تنها اصالتِ این اماکن مقدس و یکپارچگی بافت‌های بلافصل آن‌را مخدوش می‌سازد؛ بلکه اثرات منفی غیرقابل‌انکاری بر امرِ زیارت برجای‌ خواهد گذاشت. از آنجاکه این فضاها همواره مرکزِ توجه مجاوران، زائران و حتی سیاحان بوده است، اسناد مکتوب و مصورِ آن‌ها می‌تواند در بازنمایی وجوه عینی و ذهنی مناظرِ فوق‌الذکر موردِ مداقه قرار گیرد. درهمین ارتباط پژوهشِ حاضر با طرح این پرسش که در طولِ اعصار پیشین، ساختارِ کالبدی و معنایی مناظرِ یادشده چه‌وجوهی را دربر می‌گرفته است؟ درصدد یافتنِ ابعادِ پیدا و پنهانِ این گستره با هدفِ بازنمایی ویژگی‌های اصلی منظرِ شهرهای زیارتیِ مذهبِ تشیّع و نقشِ بقاعِ متبرکۀ آن‌ها بوده است. از این ‌حیث با تکیه‌بر روش تفسیری-تاریخی و تحلیلِ مضمون، رویکردی استنتاجی را انتخاب نموده و به بررسی متون و تصاویر 29 سفرنامۀ نگارش‌شده در فاصلۀ زمانی قرن‌ ششم تا چهاردهم هجری‌قمری، پرداخته است. یافته‌ها حکایت‌ از آن دارد که اماکن مذکور به‌عنوانِ «نماد و شاخصۀ شهر زیارتی»، همواره «متمایز از محیط پیرامونِ» خود و در عینِ‌حال با «انسجامی یکپارچه» در بسترِ طبیعی شهر، منظری را به‌شکلِ مجموعه‌ای واحد انتظام می‌داده که تمامی روابط، رویدادها، آداب و آئین‌های بومیِ مرتبط‌ با خود را شامل می‌شده است. نتیجۀ حاصل گویای آن است که منظر مقدسِ این اماکن شبکه‌ای معنوی و زنجیره‌ای از ارزش‌ها و عناصر ملموس و ناملموس بوده، که توجه بیش‌ از پیش به حفاظت از حریمِ بصری آن‌ها و بازنگری در طرح‌ها و اقدامات جاری را ایجاب می‌نماید.
واژه‌های کلیدی: مکان مقدس، منظر آئینی، منظر زیارتی، منظر قدسی، حریم بصری
متن کامل [PDF 2153 kb]   (135 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1399/3/27 | پذیرش: 1399/12/3 | انتشار: 1400/6/10
فهرست منابع
1. - ابن‌بطوطه، (1376). سفرنامۀ ابن‌بطوطه. جلد اول. ترجمۀ محمد‌علی موحد، تهران: چاپ سپهر نقش.
2. - ابن‌جبیر، محمد‌بن‌احمد، (1370). سفرنامۀ‌ ابن‌جبیر. ترجمۀ پرویز اتابکی، مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
3. - امیری، محمود، (1384). «حرم حضرت معصومه؟س؟ از نگاه سفرنامه‌نویسان اروپایی». فصلنامۀ وقف میراث جاویدان، شمارۀ 52، زمستان، صص: 132-123.
4. - امین‌زاده، بهناز، (1395)، ارزش‌ها در طراحی منظر شهری. تهران: مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
5. - آنه، کلود، (1370). سفرنامۀ کلودآنه (گل‌های سرخ اصفهان: ایران با اتومبیل). ترجمۀ فضل‌الله جلوه، تهران: نشر روایت.
6. - الخیاط، جعفر، (1375). «مدینه از دیدگاه جهانگردان اروپایی (1)». ترجمۀ محمدرضا فرهنگ، فصلنامۀ‌ میقات حج، شمارۀ 17، صص: 185-142.
7. - اوبن، اوژن، (1362). ایران امروز، ایران و بین‌النهرین (سفرنامه و بررسی‌های سفیر فرانسه در ایران). ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی، اصفهان: چاپ نقش‌جهان.
8. - اولئاریوس، آدام، (1358). سفرنامه‌ی آدام اولئاریوس: ایران عصر صفوی از نگاه یک آلمانی. ترجمۀ احمد بهپور، تهران: ابتکار نو.
9. - بارنز، آلکس، (1373). سفرنامۀ بارنز: سفر به ایران در عهد فتحعلی‌شاه قاجار. ترجمۀ حسن سلطانی‌فر، مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
10. - براون، ادوارد گرانویل، (1381). یک سال در میان ایرانیان. ترجمۀ مانی صالحی‌علامه، تهران: اختران.
11. - بروگش، هینریش، (1367). سفری به دربار سلطان صاحبقران. جلد اول. ترجمۀ حسین کردبچه، تهران: اطلاعات.
12. - بروگش، هینریش، (1374). در سرزمین آفتاب (دومین سفرنامۀ هینریش بروگش). جلد اول. ترجمۀ مجید جلیلوند، تهران: نشر مرکز.
13. - بنجامین، س. ج. و.، (1363). ایران و ایرانیان عصر ناصرالدین‌شاه. ترجمۀ حسین کردبچه، تهران: سازمان انتشارات جاویدان.
14. - پیرزاده نائینی، محمدعلی، (1342). سفرنامۀ حاجی پیرزاده. جلد اول. به‌کوشش: فرمانفرمائیان، تهران: دانشگاه تهران.
15. - تولایی، نسرین، (1382). «نقش مذهب در شکل‌گیری فضای جغرافیایی». فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، شمارۀ 69، صص: 73-62.
16. - حسین‌زاده شانه‌چی، حسن، (1389). «سهم سفرنامه‌های اروپایی در معرفی تشیع ایرانیان در غرب». دو فصلنامۀ تاریخ اسلام در آینه پژوهش، شمارۀ 26، تابستان، صص: 58-37.
17. - دالمانی، هانری‌رنه،‌ (1335). سفرنامۀ از خراسان تا بختیاری؛ مشتمل بر طرز زندگی، آداب و رسوم، اوضاع اداری، اجتماعی، اقتصادی، فلاحتی و صنایع ایران از زمان قدیم تا پایان سلطنت قاجاریه. ترجمۀ علی‌محمد فره‌وشی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی امیرکبیر.
18. - دانشپور، سید‌عبدالهادی؛ بهزادفر، مصطفی؛ و رضایی‌ندوشن، محمد، (1396). «سلسله‌مراتب تشرف به اماکن مقدس در شهرهای تاریخی- مذهبی ایران نمونۀ موردی: شهر قم در دوران صفوی و قاجار». دوفصلنامۀ شهر و معماری بومی، شمارۀ 6، پاییز و زمستان، صص: 80-51.
19. - دوگوبینو، آرتور، (1383). سفرنامۀ کنت دوگوبینو: سه سال در آسیا. ترجمۀ‎‌ عبدالرضا هوشنگ‌مهدوی، تهران: نشر قطره.
20. - دوهوسه، لویی ‌امیل، (1354). سفری به ایران (مجموعه‌ای از نقاشی‌های لویی امیل دوهوسه از مناظر و مردم ایران 1238-1236). ترجمۀ منوچهر فرمانفرمائیان، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
21. - دی‍ب‍اج‌، سیدم‍وس‍ی،‌ (۱۳۹۵). شعور تاریخی معماری ایران، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
22. - ریچاردز، فرد، (1379). سفرنامۀ فرد ریچاردز. ترجمۀ مهین‌دخت صبا، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
23. - سایکس، پرسی مولزورث، (1336). سفرنامۀ ژنرال سرپرسی سایکس (ده هزار میل در ایران). ترجمۀ حسین سعادت‌نوری، تهران: انتشارات کتابخانۀ ابن‌سینا.
24. - سرنا، کارلا، (1362). سفرنامۀ مادام کارلا سرنا: آدم‌ها و آئین‌ها در ایران. ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی، اصفهان: چاپ نقش‌جهان.
25. - سروقدی، محمدجعفر، (1374). «شهر قم در سفرنامه‌ها و متون تاریخی». فصلنامۀ وقف میراث جاویدان، شمارۀ 10، تابستان، صص: 148-140.
26. - شاردن، ژان، (1336). دایره‌المعارف تمدن ایران: سیاحت‌نامه شاردن (جلد سوم: روابط بین‌المللی و جغرافیای تاریخی ایران). ترجمۀ محمد عباسی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی امیرکبیر.
27. - صادقی، محسن، (1382). «حضرت عبدالعظیم ؟ع؟ و شهرری در سفرنامه‌ها»، دوماهنامۀ آینه پژوهش، شمارۀ 80، خرداد و تیر، صص: 100-94.
28. - صفاء‌السلطنه نائینی، میرزا علی‌خان، (1366). گزارش کویر: سفرنامۀ صفاء‌السلطنه نائینی (تحفۀ‌الفقرا). به‌اهتمام: محمد کلبن، تهران: انتشارات اطلاعات.
29. - طهماسبی، ساسان، (1390). «جهان‌گردان اروپایی و اماکن مقدس اسلامی در ایران». مجلۀ سخن تاریخ، شمارۀ 14، پاییز، صص: 110-89.
30. - عسگری، نسیم؛ ناسخیان، شهریار؛ و ایزدی، محمدسعید، (1398). «خوانش ساختار معنایی و کالبدی حریم اماکن مقدس؛ با استناد بر سفرنامه‌های قرن پنجم تا چهاردهم هجری قمری». فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 38، زمستان، صص: 36-21.
31. - علی‌صوفی، علیرضا؛ و زاور، علی‌اکبر، (1391). «سفر زیارتی حج در دورۀ قاجار بر مبنای سفرنامه‌های رجال دورۀ قاجاری». دوفصلنامۀ‌‌ تاریخ اسلام در آینۀ پژوهش، شمارۀ 32، بهار و تابستان، صص: 48-21.
32. - فاطمی، شیماسادات، (1393). «نگرشی بر اماکن مقدسه و متبرکه و آداب زیارت از نگاه سیاحان اروپایی دورۀ قاجار (1344 - 1210 ه‍.ق.).». فصلنامۀ روزگاران، شمارۀ 12، تابستان، صص: 148-113.
33. - فرزین، احمدعلی، (1389). «نظر زیارتی تهران: تأملی بر نقش زیارتگاه‌ها در ساخت منظر شهر ایرانی». فصلنامۀ منظر، آبان و آذر، شمارۀ 11، صص: 27-26.
34. - فصیحی، سیمین؛ و طیبی، صفورا، (1394). «بررسی حیات مذهبی شیراز عصر قاجار به روایت سفرنامه‌های اروپایی». فصلنامۀ تاریخ پژوهی، شمارۀ 63، تابستان، صص: 38-15.
35. - فلاندن، اوژن، (1356). سفرنامۀ اوژن فلاندن به ایران. ترجمۀ حسین نور‌صادقی، تهران: انتشارات اشراقی.
36. - فیگوئروا، دن‌گارسیا دسیلوا، (1363). سفرنامۀ دن‌گارسیا دسیلوا فیگوئروا: سفیر اسپانیا در دربار شاه‌عباس اول. ترجمۀ غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.
37. - قاضیها، فاطمه، (1387). «قم از نگاه ناصرالدین‌شاه و سیاحان فرنگی معاصر او». فصلنامۀ گنجینۀ اسناد، شمارۀ 72، زمستان، صص: 42-25.
38. - کرزن، جورج ‌ناتانیل، (1373). ایران و قضیه ایران (جلد دوم). ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی وابسته‌به وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
39. - کمیلی، محمد، (1398). «تحلیل شاخص های ارزیابی پیاده‌راه‌های مذهبی حرم حضرت معصومه؟س؟». فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 35، صص: 32-19.
40. - کورف، بارون فئودور، (1372). سفرنامۀ بارون فئودور کورف (فوت فتحعلی‌شاه، به سلطنت رسیدن محمدمیرزا و سقوط قائم مقام). ترجمۀ اسکندر ذبیحیان، تهران: انتشارات فکر روز.
41. - لوتی، پیر، (1372). به‌سوی اصفهان. ترجمۀ بدرالدین کتابی، تهران: انتشارات اقبال.
42. - ماساهارو، یوشیدا، (1373). سفرنامۀ یوشیدا ماساهارو. ترجمۀ هاشم رجب‌زاده، مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
43. - مک‌گرگور، کلنل سی. ام.، (1366). شرح سفری به ایالت خراسان و شمال‌غربی افغانستان (جلد اول). ترجمۀ مجید مهدی‌زاده، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.
44. - ملاصالحی، حکمت‌الله، (1372). کیهان فرهنگی، شمارۀ 104، صص: 45-47.
45. - نوردن، هرمان، (1356). زیرآسمان ایران. ترجمۀ سیمین سمیعی، تهران: دانشگاه تهران.
46. - ویشارد، ژان، (1363). بیست سال در ایران. ترجمۀ علی پیرنیا، تهران: مؤسسۀ انتشارات نوین.
47. - ییت، چارلز ادوارد، (1365). سفرنامۀ کلنل ییت به ایران و افغانستان. ترجمۀ مهرداد رهبری و قدرت‌الله روشنی، تهران: نشر یزدان.
49. - Alderman, D. H., (2002). “Writing on the Graceland wall: On the importance of authorship in pilgrimage landscapes”. Tourism Recreation Research, No. 27(2). Pp: 27-33.
50. - Azarinia, H., (2017). The Medieval Islamic Cityscape. (Available at SSRN 3017656).‎
51. - Dieulafoy, J., (1887). La Perse, la Chaldée et la Susiane: relation de voyage. Librairie Hachette.
52. - Gopalakrishnan, P., & Srinivas, T., (2014). “Viewscape Assessment Framework for Protecting the Views of Sacred Monuments: Comparative Study of Srirangam and Thanjavur Religious Towns”. Creative Space, No. 1(2). Pp: 195-213.
53. - Goral, A., (2011). “Research on cultural tourism development in sacral and spiritual sites from the UNESCO World Heritage List”. Int J Herit Sustain Dev, 1. Pp: 49-59.
54. - Hodor, K. & Fekete, A., (2019). “The sacred in the landscape of the city”. Czasopismo Techniczne, 2019(Volume 1). pp: 15-22.
55. - ICOMOS, (2004). The World Heritage List: Filling the Gaps - an Action Plan for the Future (analysis). Paris: ICOMOS. http://whc.unesco.org/document/102409. (accessed September 12, 2017).
56. - Kumar, S. & Singh, R. P., (2017). “Ayodhya (India): a study of Ritual Landscapes”. Practicing Geographer, Pp: 71-84.
57. - Liutikas, D., (2015) “Religious Landscape and Ecological Ethics: Pilgrimage to the Lithuanian Calvaries”. International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage. Vol. 3: Iss. 1, Article 4. Available at: http://arrow.dit.ie/ijrtp/vol3/iss1/4
58. - Niglio, O., (2018). “Sacred Landscape for a Global Approach”. Almatourism-Journal of Tourism, Culture and Territorial Development, No. 9(8), Pp: 1-16.
59. - Olearius, A., (1727). Voyages très-curieux & très-renommez faits en Moscovie, Tartarie et Perse. chez Michel Charles Le Céne, libraire.
60. - Singh, R., (2009). “Sacred Space and Faithscape”, In: Geographical thoughts in India: snapshots and visions for the 21st century (Vol. 2). Cambridge Scholars Publishing.
61. - Singh, R. P., (1988). “The image of Varanasi: sacrality and perceptual world”. National Geographical Journal of India, No. 34(1), Pp: 1-16.
62. - http: //https://imamhussain.org/.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Asgari N, Nasekhian S, Izadi M S. The Sacred Landscape of Pilgrimage Cities According to Historical Travelogues. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 5 (16) :227-243
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-360-fa.html

عسگری نسیم، ناسخیان شهریار، ایزدی محمدسعید. منظر قدسیِ شهرهای زیارتی به روایتِ سفرنامه‌های تاریخی. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (16) :243-227

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-360-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4402