:: سال 1، شماره 2 - ( 12-1396 ) ::
سال 1 شماره 2 صفحات 37-58 برگشت به فهرست نسخه ها
گورهای عصرآهن I گورستان گیلوانِ خلخال
رضا رضالو1، یحیی آیرملو2
1- دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه محقق‌اردبیلی ، reza_rezaloo@yahoo.com
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه محقق‌اردبیلی.
چکیده:   (5016 مشاهده)
گورستان گیلوان یکی از بزرگ‌ترین گورستان‌های باستانی ایران است که در جنوب استان اردبیل و در دشت میان‌کوهی خلخال واقع شده است و به‌لحاظ یافته‌های باستان‌شناختی یکی از شاخص‌ترین محوطه‌های شمال‌غرب ایران به‌شمار می‌آید، زیرا قبوری از سه دورۀ باستان‌شناسی عصرمفرغ میانی، عصرآهن و دورۀ پارتی را ارائه داده است. چهار فصل کاوش علمی در آن انجام گرفته که نتایج فصل اول آن به‌طور کامل انتشار یافته است. در این پژوهش به قبور عصر‌آهن که در فصل دوم مورد کاوش قرار گرفته‌اند پرداخته شده است. در طی این فصل 5 گور باستانی مورد کاوش قرار گرفت که با شماره‌های 26، 27، 28، 29 و 31 مشخص گردیده‌اند. گور شمارۀ 29 در عصرمفرغ میانی، قبور 26، 28 و 31 در عصرآهن I و گور 27 در دورۀ پارتی تاریخ‌گذاری شده‌اند. گورهای این گورستان به‌صورت چاله‌ای بوده که تدفین در آن‌ها به‌صورت تک‌نفره و دونفره صورت گرفته است. در پژوهش حاضر قبور عصرآهن به‌لحاظ کیفی به‌شیوۀ توصیفی-تحلیلی و با رویکرد مقایسه‌ای مورد مطالعه و به‌لحاظ یافته‌های تدفینی با آثار سایر محوطه‌های شمال‌غرب و مناطق هم‌جوار مورد مقایسه قرار گرفته است. مقایسه‌های انجام‌گرفته مانند نتایج مطالعات قبور فصل اول این گورستان یک ارتباط فرهنگی را با محوطه‌های عصرمفرغ میانی و جدید و عصرآهن I و II نشان می‌دهد که این موضوع بیانگر تسلسل فرهنگی از عصرمفرغ میانی تا اواخر عصرآهن II است که در نقطۀ مقابل نظریۀ پویایی فرهنگی قرار می‌گیرد.
واژه‌های کلیدی: شمال‌غرب ایران، گورستان گیلوان، عصرآهن I، قبور چاله‌ای، تسلسل فرهنگی.
متن کامل [PDF 1174 kb]   (1266 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1397/2/19 | پذیرش: 1397/2/19 | انتشار: 1397/2/19
فهرست منابع
1. - ابتهاج، ویدا (1383).«بررسی ساختار معماری قبور مگالیتیک عصر‌آهن ایران، مطالعۀ موردی محوطۀ شهریری اردبیل». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، تهران: دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
2. - پورفرج، اکبر (1386). «بازنگری عصرآهن شمال‌غرب ایران: مطالعۀ موردی محوطۀ شهریری اردبیل و قلاع اقماری». پایان‌نامۀ دکتری باستان‌شناسی پیش‌از‌تاریخ، تهران: دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
3. - پورفرج، اکبر (1391). «تبیین و گاه‌نگاری فرهنگ کورگان‌های شرق شمال‌غرب ایران؛ براساس بررسی و کاوش در قلعۀ بوینی‌یوغون نیر». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی. دانشگاه تهران. دورۀ 4، شمارۀ 5، صص: 81-59.
4. - حاجی‌زاده، کریم (1393). «گزارش نهایی اولین فصل کاوش در گورستان قیزیل‌قیه مشگین‌شهر». سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، تهران (منتشر نشده).
5. - حصاری، مرتضی و اکبری، حسن (1384). «گزارش گمانه‌زنی تپه‌ایدیر آصلاندوز»، گزارش‌های باستان‌شناسی، شمارۀ 4. پژوهشکدۀ باستان‌شناسی سازمان میراث‌فرهنگی.
6. - خلعتبری، محمدرضا (1383). «تول گیلان»، رشت: ادارۀ کل میراث‌فرهنگی استان گیلان با همکاری پژوهشکدۀ باستان‌شناسی.
7. - رضالو، رضا (1386الف). «گزارش مقدماتی اولین فصل کاوش در گورستان خانقاه گیلوان». تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
8. - رضالو، رضا (1386ب). «ظهور جوامع با ساختار پیچیدۀ سیاسی و اجتماعی در دوران مفرغ جدید در حوزۀ جنوبی رود ارس با بررسی موردی داده‌های باستان‌شناسی قلعه‌خسرو». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس (منتشرنشده).
9. - رضالو، رضا (1387). «گزارش مقدماتی دومین فصل کاوش در گورستان خانقاه گیلوان». تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
10. - رضالو، رضا (1388). «گزارش مقدماتی سومین فصل کاوش در گورستان خانقاه گیلوان». تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
11. - رضالو، رضا (1389). گزارش مقدماتی چهارمین فصل کاوش در گورستان خانقاه گیلوان». تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
12. - رضالو، رضا و آیرملو، یحیی. (1393). «فرهنگ عصرمفرغ جدید و آهن I دشت اردبیل: مطالعۀ موردی قلعه خسرو و قلاع اقماری». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. شماره 6. دورۀ چهارم. صص: 84-65.
13. - طلائی، حسن (1384). «سفالگری عصرآهن (حدود 1100-1400 پ.م) تپه هفتوان دشت سلماس حوزۀ دریاچۀ ارومیه». مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شمارۀ 2-173، دورۀ 56، صص: 43-21.
14. - ملک‌شهمیرزادی، صادق (1356). «گزارش مقدماتی فصل اول و دوم حفاری تپه سگزآباد (سال‌های 1349 و 1350)». مجله مارلیک، نشریۀ گروه باستان‌شناسی و تاریخ‌هنر ضمیمۀ مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. شمارۀ 2،صص: 98-81.
15. - نوکنده، جبرئیل؛ عمرانی‌رکاوندی، حمید و عباسی، قربانعلی (1384). «گزارش مقدماتی کشف مجموعۀ بازگیر، دشت گرگان (1379)». گزارش‌های باستان‌شناسی، جلد 4، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، تهران.
16. - هژبری‌نوبری، علیرضا (1383). «گزارش مقدماتی سومین فصل کاوش محوطۀ شهریری». سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
17. - Alizadeh, K. & Ur, J. A. (2007). “Formation and destruction of pastoral and irrigation landscapes on the Mughan steppe, North-Western Iran”. Antiquity 81, P.P. 148-160.
18. - Burney, C. A. (1979). “Haftavan Tepe (survey of excavations in Iran)”. IRAN 17, P.P. 150-11.
19. - Burton Brown, T. (1951). Excavations in Azerbaijan 1948. London: John Murray.
20. - Dyson, R. H. (1965). “Problems of protohistoric Iran as seen from Hassnlu”. Journal of Near Eastern Studies 24, P.P. 193-217.
21. - Ebtehaj, V. (2004). “Study of architecture structure of tombs in Iron Age Iran, case study of Shahreari site Ardabil”. M.A thesis, Tehran: University of Tarbiat Modares (unpublished).
22. - Edwards, M. R. (1981). “The pottery of Haftavan VIB (Urmia ware)”. IRAN 19, P.P. 101-114.
23. - Edwards, M. R. (1983). Excavation in Azerbaijan (north-western Iran) 1. Haftavan, period VI. Oxford (BAR international series 182).
24. - Egami, N. & Fukai, SH. & Masuda, S., (1965). The excavation at Ghale kuti and Laslukan 1960. Tokyo: The Tokyo University Iraq-Iran archaeological expedition report 18.
25. - Goff, C. (1976). “Excavation at Babajan, the Boronze Age Occupation”. IRAN 14, P.P. 19-40.
26. - Hajizadeh, K. (2014). “Final report of first season excavation in cemetery of Ghizil Ghiah Meshkinshar”. Tehran: Archives Iranian center for archeological research (unpublished).
27. - Hamlin, C. (1974). “The early second millennium ceramic assemblage of Dinkhah Tepe”. IRAN 12, P.P. 125-153.
28. - Hesari, M. & Akbari, H. (2005). A report of trenching Tapeh Idir Aslandoz. Gozareshhaye Bastanshenasi. Tehran: Press of Iranian center for archeological research.
29. - Hozhabri Nobari, A. R. (2004). “Preliminary report of third season of excavation in Shahreari site”. Tehran: Archives Iranian center for archeological research (unpublished).
30. - Ingraham, M.L. & Summers, G. (1979). “Stela and settlement in the Meshgin Shahr plain, northeastern Azerbaijan”. IRAN 12, P.P. 67-101.
31. - Khalaatbari, M. R. (2004). Toul Gilan. Rasht: Administration of cultural heritage of Gilan province.
32. - Lippert, A. (1979). Die osterreichen ausgrabungen am Kordlar-Tepe in Persisch-Westaserbaidschan (1971- 1978). Archologische Mitteilungen aus Iran 12: 103-153.
33. - Malek Shajmirzadi, S. (1978). “Preliminary report first and second season of excavation in Tapeh Saqezabad (years of 1971 and 1972)”. Journal of Marlik, No. 2, P.P. 81-98.
34. - Muscarella, O.W. (1974). “The Iron Age at Dinkha Tepe, Iran”. Metropolitan Museum Journal 9, P.P. 35-90.
35. - Nokandeh, J. & Omrani Rakavandi, H. & Abassi, G. (2005). Preliminary report of discover Bazgir collection, Gorgan plane. Gozareshhaye Bastanshenasi. Tehran: Press of Iranian center for archeological research.
36. - Overlaet, B. (2005). “The Chronology of the Iron age in the Pusht-I Kuh, Lurestan”. Iranica Antiqua, Vol. XL, P.P. 1-33.
37. - Porfaraj, A. (2007). “A Review Iron Age of northwest Iran, case study of Shahreari site Ardabil and peripheral forts”. Ph.D. thesis: Tehran: University of Tarbiat Modares (unpublished).
38. - Porfaraj, A. (2012). “Study and chronology of Gorkanids culture of east and northwest Iran, according to survey and excavation in Ghaleh Boini Nier”. Journal of Motaleat Bastanshenasi, Vol. 4, No. 5, P.P. 59-81.
39. - Rezalou, R. (2007a). “Preliminary report first season of excavation in cemetery of Khangah Gilavan”. Tehran: Archives Iranian center for archeological research (unpublished).
40. - Rezalou, R. (2007b). “The emergence of societies with complex political and social structure in Late Bronz Age in southern basin of Aras river, case study of archaeological data Galeh Khosro”. Ph.D. thesis: Tehran: University of Tarbiat Modares (unpublished).
41. - Rezalou, R. (2008). “Preliminary report second season of excavation in cemetery of Khangah Gilavan”. Tehran: Archives Iranian center for archeological research (unpublished).
42. - Rezalou, R. (2009a). “Preliminary report third season of excavation in cemetery of Khangah Gilavan”. Tehran: Archives Iranian center for archeological research (unpublished).
43. - Rezalou, R. (2009b). “Preliminary report fourthseason of excavation in cemetery of Khangah Gilavan”. Tehran: Archives Iranian center for archeological research (unpublished).
44. - Rezalou, R. (2011). “Parthian burials at Khanghah Gilvan cemetry in Ardabil province”. The internathional journal of humanites of Islamic republic of Iran 19(1), P.P. 97-108.
45. - Rezalou, R. & Airamlou, Y. (2014). “The Late Bronze Age and Iron Age I Cultures in Ardabil Plain: Qalla Khosrow and Peripheral Castles”. Journal of Pajhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, Vol. 4, No. 6, P.P. 65-84.
46. - Rezalou, R & Ayramlou, Y. (2016). “A Preliminary Report on the first Season of excavations at Gilavan cemetery in N-W Iran”. International Journal of the Society of Iranian Archaeologists, Vol. 2, No. 4, P.P. 45-74.
47. - Rezalou, R. & Alizadeh Soula, M. & Kazempour, M. (2015). “Study of Iron Age Burials Ceramics at Khanghah Gilvan Cemetery in N-W Iran”. The International Journal of Humanities, Vol. 22, No. 1, P.P. 131-150.
48. - Rezvani, H. & Roustaei, K. (2007). “A preliminary report on two seasons of excavations at Kul Tarike cemetery, Kurdestan, Iran”. Iranica Antiqua, Vol. XLII, P.P. 139-184.
49. - Rubinson, K. S. (1991). “A mid-second millennium tomb at Dinkha Tepe”. American Journal of Archaeology 95 (3), P.P. 373-394.
50. - Talai, H. (2005). “Pottery making of Iron Age (1400-1100 BC) Tapeh Haftvan Salmas plane in basin of Oromiah lake”. Journal of faculty of letters and humanities university of Tehran, Vol. 56, No. 172 & 173, P.P. 21-43.
51. - Talai. H. (2007). “The Iron age II (1200-800 B.C) pottery assemblage at Haftavan IV, N.W-Iran”. Iranica Antiqua, Vol. XLII, P.P. 105-123.
52. - Young, T. C. J. (1965). “A comparative ceramic chronology for western Iran, 1500- 500 B. C”. IRAN 2, P.P 53- 85.



XML   English Abstract   Print



سال 1، شماره 2 - ( 12-1396 ) برگشت به فهرست نسخه ها