:: سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) ::
جلد 3 شماره 10 صفحات 127-148 برگشت به فهرست نسخه ها
صورت، بیان و معنا در نگارگری ایران برپایۀ دیدگاه‌های دینی و عرفانیِ تیتوس بورکهارت و سید‌حسین نصر
حسین بهروزی‌پور*
کارشناس‌ارشد پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه سیستان‌وبلوچستان، سیستان‌وبلوچستان، ایران ، hossienbehroozi@yahoo.com
چکیده:   (1680 مشاهده)
اندیشه و تفکر ناب دینی و عرفانی در ذهن هنرمندان مسلمان سبب‌شده در تمام آثار هنری اسلامی روح مشترکی پدیدار شود. شناخت ماهیت و هدف هنر اسلامی در سدۀ اخیر موردتوجه بسیاری از پژوهشگران و اندیشمندان قرارگرفته و پژوهش‌های آنان به طرح نظریات مختلفی دربارۀ فلسفه و حکمت هنر متعالی اسلامی منجر شده است. «تیتوس بورکهارت» و «سید‌حسین نصر» ازجمله اندیشمندانی هستند که با رویکردی سنت‌گرایانه و برپایۀ دیدگاه‌های دینی و عرفانی به تبیین چیستی، چرایی و چگونگی هنر اسلامی -معماری، هنرهای کاربردی و هنرهای تجسمی- پرداخته‌اند. پرسش این است: نگارگری اسلامی ایران برمبنای دیدگاه‌های اندیشمندان سنت‌گرایی چون تیتوس بورکهارت و سیدحسین نصر در چه ویژگی‌هایی با هنرهای اسلامی دیگر اشتراک دارد؟ در این مقاله، ویژگی‌های بصری و محتوایی نگارگری اسلامی ایران برپایۀ دیدگاه‌های دینی و عرفانی تیتوس بورکهارت و سیدحسین نصر دربارۀ هنر اسلامی تبیین‌شده و میزان همسانی نگارگری ایرانی در صورت، بیان‌ و معنا با سایر هنرهای اسلامی مورد مطالعه قرار گرفته است. بر این‌اساس پس از گردآوری برخی از نظریات تیتوس بورکهارت و سیدحسین نصر دربارۀ هنر اسلامی و بررسی تعدادی از آثار نگارگری دوران اسلامی به‌شیوۀ اسنادی، داده‌های به‌دست‌آمده با روش توصیفی و مقایسه‌ای تدوین شده است؛ درنهایت تحلیل داده‌ها به‌روش استدلال استقرایی به انجام رسیده است. براساس یافته‌های پژوهش، عناصری مانند: فرم یا صورت، رنگ، فضاسازی، عدم بعدنمایی و بهره‌مندی از نوشتار (در قالب شعر) به نگارگری ایران، همانند سایر گونه‌های هنر و معماری ایران معنا و مفهوم ویژه‌ای بخشیده‌اند. ازسوی دیگر، صورت، بیان و معنا در نگارگری اسلامی ایران با آراء و دیدگاه‌های عرفانی-دینی تیتوس بورکهارت و سیدحسین نصر هم‌سو است و این آراء، تنها دربارۀ نگاره‌های غیرمذهبی و درباری صادق نیست.
واژه‌های کلیدی: هنر اسلامی، بورکهارت، سیدحسین نصر، نگارگری ایران، دیدگاه‌های دینی و عرفانی.
متن کامل [PDF 1486 kb]   (461 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1398/7/1 | پذیرش: 1398/9/28 | انتشار: 1398/12/16
فهرست منابع
1. - قرآن کریم.
2. - دیوان حافظ.
3. - آرنولد، دبلیو؛ و پوپ، سرتامس، (1387). «تأثیر شعر و الهیات بر نقاشی». کتاب سیری در هنر ایران، ترجمۀ مهدی نفیسه، زیرنظر: آرتور اپهام پوپ، جلد پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، صص: 2172-2167.
4. - آژند، یعقوب، (1389). نگارگری ایران (پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران). جلد اول، تهران: سمت.
5. - بورکهارت، تیتوث، (1355). «نظری به اصول و فلسفه هنر اسلامی». ترجمۀ غلامرضا اعوانی. جاودان خرد، شمارۀ 2، صص: 30-18.
6. - بورکهارت، تیتوث، (1365). هنر اسلامی زبان و بیان. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: انتشارات سروش.
7. - بورکهارت، تیتوث، (1369). هنر مقدس. ترجمۀ جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش، چاپ دوم.
8. - بورکهارت، تیتوث، (1376). «ارزش‌های جاودان هنر اسلامی». ترجمۀ سید‌حسین نصر، مبانی هنر معنوی. گردآوری: علی تاجدینی، تهران: حوزۀ هنری. چاپ دوم.
9. - پاکباز، روئین، (1385). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: انتشارات زرین و سیمین.
10. - پاکباز، روئین، (1386). نقاشی ایرانی، دایره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر.
11. - پوپ، آرتور‌اپهام؛ و آکرمن، فیلیس، (1387). سیری در هنر ایران. جلد دهم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
12. - تالبوت‌رایس، دیوید، (1390). هنر اسلامی. ترجمۀ ماه‌ملک بهار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
13. - حرّعاملی، محمدحسین، (1371). کلیات حدیث قدسی. ترجمۀ زین‌العابدین کاظمی‌خلخالی، تهران: انتشارات دهقان، چاپ چهارم.
14. - خوش‌نظر، سیدرحیم، (1388). «نور و رنگ در نگارگری و معماری اسلامی». کتاب ماه هنر، شمارۀ 127، صص: 77-70.
15. - شایسته‌فر، مهناز، (1384). هنر شیعی (عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبه‌نگاری دورۀ تیموریان و صفویان). تهران: مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.
16. - شکاری‌نیری، جواد، (1382). «جایگاه رنگ در فرهنگ و هنر اسلامی ایران». فصلنامۀ مدرس هنر. دورۀ اول، شمارۀ سوم، صص: 104-93.
17. - صدری، بهنام، (1386). کمال‌الدین بهزاد. تهران: فرهنگستان هنر.
18. - علی‌پور، رضا؛ حاتم، غلامعلی؛ بنی‌اردلان، اسماعیل؛ و داداشی، ایرج، (1397). «حقیقت قدسی و نسبت آن با نقاشی قهوه‌خانه‌ای برمبنای آرای کوماراسوامی». باغ نظر، دورۀ 15، شمارۀ 63، صص: 64-55.
19. - کربن، هانری، (1387). انسان نورانی در تصوف ایرانی. ترجمۀ فرامرز جواهری‌نیا، تهران: انتشارات آموزگار خرد.
20. - کشاورز، گلناز، (1394). «جوهرۀ مثالی هنر نگارگری ایران و نقش سنت در آن». کیمیای هنر. سال چهارم، شمارۀ 16، صص: 90-77.
21. - کن‌بای، شیلا، (1387). نقاشی ایران. ترجمۀ مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر، چاپ سوم.
22. - موزۀ هنرهای معاصر ایران، (1384). شاهکارهای نگارگری ایران. تهران: موزۀ هنرهای معاصر، مؤسسۀ توسعه هنرهای تجسمی.
23. - منصوری، سید‌امیر؛ و تیموری، محمود، (1394). «نقد آرای سنت‌گرایان در زمینۀ هنر و معماری اسلامی با تأکید بر مفهوم سنت در تعریف معماری اسلامی». نشریه فیروزۀ اسلام پژوهۀ معماری و شهرسازی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. سال اول، پاییز و زمستان، شمارۀ 1. صص: 15-1.
24. - نصر، سیدحسین، (1370). جاودانگی هنر. ترجمۀ سیدمحمد آوینی، تهران: انتشارات برگ.
25. - نصر، سیدحسین، (1373). «عالم خیال و فضا در مینیاتور ایرانی». فصلنامۀ هنر، شمارۀ 26، صص: 86-79.
26. - نصر، سیدحسین، (1375). هنر و معنویت اسلامی. ترجمۀ رحیم قاسمیان، تهران: دفتر مطالعات دینی.
27. - نصر، سیدحسین، (1379). جوان مسلمان و دنیای متجدد. ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران: انتشارات طرح نو.
28. - نصر، سیدحسین، (1383). «ویژگی فرهنگ و هنر ایرانی». ماهنامۀ حافظ، شمارۀ 4، صص: 7-5.
29. - نصر، سیدحسین، (1388). معرفت و معنویت. ترجمۀ ان‌شاالله رحمتی، تهران: انتشارات سهروردی.
30. - نصر، سیدحسین، (1392). انسان سنتی و مدرن. ترجمۀ مهدی نجفی‌افرا، تهران: انتشارات جامی.
31. - نقی‌زاده، محمد، (1387). مبانی هنر دینی در فرهنگ اسلامی. جلد اول، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. چاپ 2.
33. - Burckhardt, T., (2001), Sacred Art in East and West: Its Principles and Methods. Translated by: Lord Northbourne, United States, World Wisdom.



XML   English Abstract   Print



سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها