:: سال 2، شماره 6 - ( 12-1397 ) ::
سال 2 شماره 6 صفحات 23-39 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی محوطه‌های هزارۀ چهارم قبل‌ازمیلاد در دشت مریوان
مرتضی زمانی1، سیروان محمدی‌قصریان2
1- کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، پژوهشکدۀ کردستان‌شناسی دانشگاه کردستان ، mortezazamani2269@gmail.com
2- دانشجوی دکترای باستان‌شناسی و عضو بنیاد ایران‌شناسی شعبۀ کردستان
چکیده:   (5422 مشاهده)
در پژوهش حاضر که حاصل از طرح  بررسی و بازنگری باستان‌شناسی دشت مریوان است، شواهد جالبی از آثار هزارۀ چهارم قبل‌ازمیلاد (مس‌سنگی جدید) مورد بررسی و شناسایی قرار گرفت. پژوهش حاضر با توجه به گاه‌نگاری ارائه‌شده برای شمال بین‌النهرین و تطابق آن با گاه‌نگاری ارائه‌شده در گودین‌تپه انجام شده و دوره‌بندی‌های ارائه‌شده براساس تطابق شواهد سفالی با این دو حوزۀ فرهنگی ارائه شده است. دورۀ مس‌سنگی جدید براساس گاه‌نگاری شمال بین‌النهرین با واژۀ Late Chalcolithic و با نام اختصاری LC مشخص شده است که به پنج مرحله از LC1 تا LC5 طبقه‌بندی شده است. LC1 قدیمی‌ترین مرحله آن است که شاخص آن سفال‌های منقوشی است که طبق گاه‌نگاری گودین شامل مرحلۀ گودین IX یا سنت سفالی سه‌گابی است و مرحلۀ LC5، جدیدترین مرحلۀ آن است که با مرحلۀ گودین VI 1 یا فرهنگ سفالی اوروک جدید مشخص شده است. نکتۀ جالب اینکه هیچ اثری از یکی از مراحل اوایل این دوره (گودین LC2-VII/VI3) مورد شناسایی قرار نگرفت و بیشتر محوطه‌ها مربوط به اواسط این دوره (گودین LC3, 4-VI2) هستند. هرچند که بازۀ زمانی پیشنهادی ما برای این دوره در مریوان تقریباً با بازۀ زمانی پیشنهادی برای دورۀ اوروک میانی برابر است، ولی شواهدی دال بر اوروکی بودن این آثار در بررسی به‌دست نیامد (به‌جز یک محوطه) و تفسیر ما از این آثار، استقرارهای کوچک و منطقه‌ای یکجانشین دورۀ مس‌سنگی جدید هستند. تنها در اواخر این هزاره است که شاهد تأثیرات واقعی فرهنگی بین‌النهرینی در منطقه هستیم که نمونۀ بارز آن تپه ره‌شه (Rasha) است که نمونه‌های جالبی از سفال‌های لبه‌واریخته نوع اوروک جدید از آن به‌دست آمده است. با نگاهی به ابعاد و اندازۀ این تپه می‌توان این فرض را محتمل دانست که این محوطه همزمان با دورۀ اوروک در بین‌النهرین نقش یک استقرار مرکزی در دشت مریوان را ایفا کرده و مابقی محوطه‌های هزارۀ چهارم قبل‌ازمیلاد در دشت مریوان غالباً استقرارهای کوچک این دوره بوده‌اند.
واژه‌های کلیدی: دشت مریوان، مس‌سنگی جدید، اوروک، بین‌النهرین، تپه‌گودین.
متن کامل [PDF 2924 kb]   (653 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/1/25 | پذیرش: 1398/1/25 | انتشار: 1398/1/25
فهرست منابع
1. - ساعدموچشی، امیر (1390). «بررسی الگوهای استقراری محوطه‌های دوران مس‌وسنگ شرق استان کردستان (حوزۀ آبگیر رودخانۀ قزل‌اوزن». رسالۀ دورۀ دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تهران.
2. - ساعدموچشی، امیر؛ نیکنامی، کمال‌الدین؛ مشکور، مرجان؛ فاضلی‌نشلی، حسن؛ و فیروزمندی‌شیره‌جینی، بهمن (1390). «گاهنگاری نسبی و مطلق تپه کلنان بیجار: محوطه‌ای متعلق به دورۀ مس‌وسنگ میانه در غرب ایران». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. شمارۀ اول، دورۀ اول. صص: 56-31.
3. - مترجم، عباس؛ و شریفی، مهناز (1397). «فرآیند گذار از سنت‌های فرهنگی نوسنگی جدید به مس و سنگ قدیم در پسکرانه‌های شرق زاگرس‌مرکزی». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. دورۀ هشتم. شمارۀ 16. بهار 1397. صص: 102-83.
4. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و مترجم، عباس (1381). «بررسی باستان‌شناسی شهرستان مریوان». مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی و گردشگری استان کردستان (گزارش منتشر‌نشده).
5. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و مترجم، عباس (1394). «مریوان، از دورۀ پارینه‌سنگی میانه تا دورۀ مس‌سنگی براساس بررسی‌های باستان‌شناسی». مفاخر میراث فرهنگی ایران: جشن‌نامۀ دکتر صادق ملک‌شهمیرزادی. به‌کوشش: مرتضی حصاری، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری و دانشگاه هنر اصفهان. صص: 10-3.
6. - ملکی، سعید؛ و حسین‌زاده دلیر، کریم (1386). «بررسی تغییرات کاربری اراضی شهری در یک دورۀ ده‌ساله (1372-1382) در طرح جامع و تفصیلی شهر ایلام». دوفصلنامۀ جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای. شمارۀ 8. بهار و تابستان 1386. صص: 93-65.
8. - -Algaze, G. (1993). The Uruk World System: The Dynamics of Expansion of Early Mesopotamian Civilization. Chicago, University of Chicago Press.
9. - Matthews, R. (2006). “The Administrative Activity and Technology at Godin Tepe in the Later Forth Millennium B.C”. In Proceeding of the international symposium on Iranian archaeology: Western region (Kermanshah). Tehran. ICAR.
10. - Rothman, M & Badler. V. G. (2011). “Contact and development in Godin period VI”. On the High Road: The History of Godin Tepe, Hilary Gopnik and Michell Rothman (eds), Mazda Publisher. Royal Ontario Museum
11. - Stein, Gil. J. & Alizadeh, A. (2013-2014). “SUREZHA, KURDISTAN, intrudeuction: The Origins of Towns and social Complexity in Northern Mesopotamia in the Chalcolithic Period , 5300-3500 BC”. ANNUAL REPORT (2013-2014). pp: 133-146.
12. - Weiss, H. & Young, T. C. Jr. (1975). “The merchants of Susa: Godin V and plateau–lowland relations in the fourth millennium B.C”. IRAN 13. pp: 1–17.
13. - Young, T. C. Jr. (1965). Excavation at Godin Tepe: first progress report. Toronto, Royal Ontario Museum.
14. - Young, T. C. Jr. & Levine, L. D. (1974). Excavation at Godin Tepe: second progress report. Toronto, Royal Ontario Museum.



XML   English Abstract   Print



سال 2، شماره 6 - ( 12-1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها