[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 17 - ( 9-1400 ) ::
سال 5 شماره 17 صفحات 57-27 برگشت به فهرست نسخه ها
گاه‌نگاری نسبی عصر مفرغ جبهۀ شمالی البرز مرکزی برپایۀ گونه‌شناسی سفال‌های محوطۀ قلعه‌بن بابل، مازندران
مجتبی صفری1، رحمت عباس‌نژادسرستی2، حسن فاضلی‌نشلی3، کریستفر تورنتون4، جودیت تومالسکی5
1- دانشجوی دکتری، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ، mojtaba.safari83@gmail.com
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
3- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4- دکتری انسان‌شناسی، دانشگاه پنسیلوانیا، فلادلفیا، امریکا.
5- دکتری باستان‌شناسی، مدیر مرکز باستان‌شناسی آلمان در ایران، تهران، ایران.
چکیده:   (1086 مشاهده)
در جبهۀ شمالی البرز مرکزی که شامل جبهه‌های طبیعی-فرهنگی مازندران و گرگان می‌شود، تاکنون پژوهش کامل و جامعی در زمینۀ گاه‌نگاری برپایۀ داده‌های سفالی و مطالعۀ تسلسل فناوری و گونه‌شناختی سفال دوران پیش‌از‌تاریخ، به‌ویژه در عصر مفرغ صورت نپذیرفته است. عدم موجودیت گاه‌نگاری مطلق برروی داده‌های حاصل از کاوش محوطه‌های عصر مفرغ و آهن در منطقه موجب گردید تا اکثر مجموعه‌های سفالی به‌خصوص سفال‌های خاکستری در این مناطق که ازطریق بررسی‌های باستان‌شناسی و یا بعضاً ازطریق کاوش به‌دست آمده‌اند، در توصیف، طبقه‌بندی و تحلیل گاه‌نگاری آن‌ها، عمدتاً تحت‌تأثیر رویکردهای تاریخ‌فرهنگی قرار گرفته و این سفال‌های خاکستری را به عصر آهن انتساب داده‌اند. البته گاهی شاهد نسبت ‌دادن آن‌ها به عصر مفرغ به‌شکلی کلی و بدون تعیین مراحل سه‌گانۀ این دوره هستیم؛ بنابراین نبود طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال در چارچوب علمی و تطبیقی و منطبق‌بر لایه‌نگاری و گاه‌نگاری، یکی از مسائل مهم باستان‌شناختی این منطقه در عصر مفرغ است. نگارندگان مقالۀ حاضر ازطریق مطالعات فنی، تطبیقی، گونه‌شناسی، گاه‌نگاری و طبقه‌بندی سفال‌های عصرمفرغ حاصل از کاوش محوطۀ قلعه‌بن بابل و با تکیه‌بر گاه‌نگاری مطلق کوشیده‌اند که یک هم‌سنجی و گاه‌نگاری مقایسه‌ای برای این دوره ارائه نموده و تعاملات فرهنگی در مقیاس منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را تحلیل کنند. سفال‌های عصرمفرغ این محوطه با نمونه‌های مکشوف از: گوهر‌تپه، یاقوت‌تپه، تپۀ قلعه‌کش، تپۀ قلعه‌پی، تپه‌ترکام و تپه‌عباسی در شرق مازندران، شاه‌تپه، ترنگ‌تپه و نرگس‌تپه در گرگان، و هم‌چنین تپه‌حصار در دشت دامغان قابل‌مقایسه هستند؛ درحالی‌که نتیجۀ مطالعۀ تطبیقی سفال‌های قلعه‌بن بیانگر پیوندهای فرهنگی بخش مرکزی مازندران با نواحی شرقی آن و دشت‌های گرگان و دامغان در عصر مفرغ است، کشف چند قطعه‌ سفال از گونۀ یانیق (کورا-ارس) در این محوطه، جستار تازه‌ای در زمینۀ احتمال ارتباط این منطقه با خاستگاه‌های این سفال (شاید شمال‌غرب ایران) در نیمۀ دوم هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد می‌گشاید.
شماره‌ی مقاله: 2
واژه‌های کلیدی: عصرمفرغ، سفال خاکستری، مازندران، قلعه‌بن
متن کامل [PDF 2087 kb]   (185 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/11/6 | پذیرش: 1400/1/22 | انتشار: 1400/9/30
فهرست منابع
1. - امیرکلایی، ابراهیم، (۱۳۸۸). «گزارش دومین فصل کاوش محوطۀ قلعه‌کش دابودشت شهرستان آمل». ساری: ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
2. - امیرکلایی، ابراهیم، (1391). «گزارش سومین فصل کاوش محوطۀ قلعه‌کش دابودشت شهرستان آمل». ساری: ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
3. - بابامیر ساطحی، سعید، (1399). «توصیف، طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال: ضرورت، چالش و راهکارها». کهن‌بوم، دو فصلنامۀ انجمن علمی باستان‌شناسی دانشگاه مازندران، سال 2، شمارۀ 3، پاییز و زمستان 1398، صص: 93-110.
4. - حیدری، نرجس، (1395). «بررسی الگوهای استقراری محوطه‌های پیش‌از‌تاریخی استان مازندران از دورۀ پارینه‌سنگی تا عصرآهن». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، بابلسر: دانشگاه مازندران (منتشرنشده).
5. - حیدری، نرجس؛ عباس‌نژاد‌سرستی، رحمت؛ و فاضلی‌نشلی، حسن، (1397). «برهمکنش‌های فرهنگی عصر مفرغ مازندران بر پایۀ داده‌های سفالی». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 10، شمارۀ 1، صص: 74-57.
6. - حیدریان، محمود، (1390). «چگونگی سیر تحول فرهنگ‌های پیش‌از‌تاریخی غرب مازندران براساس کاوش‌های باستان‌شناسی تپه‌کلار و پناهگاه صخره‌ای راشک کلاردشت». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، تهران: دانشگاه تربیت‌مدرس(منتشرنشده).
7. - خزایی‌کوهپر، مصطفی، (1390). «بررسی فراگیر محوطه‌های باستانی قسمت مرکزی کجور مازندران». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، تهران: دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
8. - زارع‌خلیلی، مرضیه، (1389). «مقایسۀ تطبیقی سفال‌های غار کمیشان با محوطه‌های مجاور». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، تهران: دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر نشده).
9. - صفری، مجتبی؛ امیرکلایی، ابراهیم؛ و مسعودی، آرمان، (1393). «محوطۀ قلعه‌کش استقرارگاهی کلیدی در عصرمفرغ البرز شمالی». همایش بین‌المللی باستان‌شناسان جوان، 5 تا 7 آبان، تهران: دانشگاه تهران.
10. - عباس‌نژاد‌سرستی، رحمت، (1388). «گزارش کاوش‌های باستان‌شناسی و گمانه‌زنی‌های تپه‌عباسی خانسر شهرستان نکا استان مازندران». ساری: ادارۀ کل میراث‌فرهنگی و گردشگری استان مازندران (منتشر نشده).
11. - عباسی، قربانعلی، (1390). گزارش پایانی کاوش‌های باستان‌شناختی نرگس‌تپه دشت گرگان. تهران: گنجینۀ نقش‌جهان.
12. - علیزاده، عباس، (1386). تئوری و عمل در باستان‌شناسی. تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
13. - فاضلی‌نشلی، حسن، (1396). «گزاش کاوش محوطۀ کمیشانی». تهران: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی (منتشرنشده).
14. - فاضلی‌نشلی، حسن، (1397). «فصل اول کاوش محوطۀ قلعه‌بن و شهنه‌پشته شهرستان بابل». تهران: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی (منتشرنشده).
15. - فاگان، برایان، (1384). سرآغاز، درآمدی بر باستان‌شناسی، اصول، مبانی و روش‌ها. (جلد 1 و 2)، ترجمۀ غلامعلی شاملو، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
16. - قاسمی‌گرجی، سرالله، (1396). «آغاز عصرآهن در دشت‌های شرقی مازندران (مطالعۀ موردی: گوهرتپه رستم‌کلا)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، بابلسر: دانشگاه مازندران(منتشرنشده).
17. - ماهفروزی، علی، (1385). «گزارش فصل اول گمانه‌زنی یاقوت‌تپه رستم‌کلا بهشهر، مازندران». تهران: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی (منتشرنشده).
18. - ماهفروزی، علی، (1386). «باستان‌شناسی شرق مازندران با تکیه بر کاوش‌های گوهرتپه». گزارش‌های باستان‌شناسی، شمارۀ 7، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی. صص: 347-368.
19. - ماهفروزی، علی، (1388). «گزارش تعیین حریم تپه قلعه‌پی». تهران: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی (منتشرنشده).
20. - ماهفروزی، علی، (1389). «گزارش تعیین حریم تپه‌ترکام». تهران: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی (منتشر نشده).
21. - موسوی‌کوهپر، سیدمهدی، (1388). «گزارش دومین فصل کاوش‌های باستان‌شناختی در تپه‌کلار کلاردشت». تهران: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
22. - موسوی‌کوهپر، سیدمهدی؛ و عباس‌نژاد‌سرستی، رحمت، (۱۳۸۶). «گزارش کاوش‌های باستان‌شناختی در تپه‌کلار کلاردشت، فصل اول، ۱۳۸۵». تهران: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
24. - Alizadeh. A., (2000). “Methods and Theory in archaeology”. Tehran: Iranian Cultural Heritage Organization Archaeological Research Center, (In Persian).
25. - Mahforozi. A., (1386). “Archeology of East Mazandaran based on the excavations of Gohar tepe”. Archaeological Reports, No. 7, Tehran: Cultural Heritage Organization, Pp: 347-368, (In Persian).
26. - Abbas Nejad Sarasti, R., (2009). “Report of archaeological excavation and test trench excavation report of Abbasi khansar, Neka county in Mazandaran province”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
27. - Abbasi, G. A., (2011). “Final report of archaeological excavation at Narges tappeh Gorgan, plain”. Tehran: Naghsh jahan treasure, (In Persian).
28. - Amirkolaei, E., (2009). “Report of archaeological excavation of Ghale kesh Dabodasht at Amol county chapter second”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
29. - Amirkolaei, E., (2013). “Report of archaeological excavation of Ghale kesh Dabodasht at Amol county chapter third”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
30. - Arne, T., (1945). Excavations at Shah Tepe, Iran. Publication 27. Stockholm.
31. - Babamir Satehi, S., (1399). “Description, Classification and Typology of Pottery: Necessity, Challenges and Solutions”. Kohan Boom, Journal of the Scientific Archaeological Association of Mazandaran University, Pp: 93-110.
32. - Deshayes, J., (1968a). “Tureng Tepe et la plaine de Gorgan à l’age du Bronze”. Archaeologia, Viva1, Pp: 63-66, (In Persian).
33. - Deshayes, J., (1968b). “Tureng tepe et la period Hissar IIIc”. Vth international congress of Iranian art and archaeology, Vol. 1, Pp: 139-163.
34. - Deshayes, J., (1976), “Tureng Tepe”. IRAN, No. XIV, Pp: 169-71.
35. - Dyson, R., (1989). “Rediscovering Hasanlu”. Expedition, No. 31 (2-3), Pp: 3-11.
36. - Fagan, M. B., (1999). Introduction: In The Beginning an introduction to Archaeology (Vols. 1 and 2). Translated by: Shamlou . GH. A., Tehran: Organization for the Study and Compilation of University Humanities Books (Samat), (In Persian).
37. - Fazeli Nashli, H., 2017, “Report of archaeological excavation and test trench excavation report of Komishani”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
38. - Fazeli Nashli, H., (2018). “Report of archaeological excavation and test trench excavation report of Ghal e -ben and Shahne-poshte at Babol county”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
39. - Ghasemi Gorji, S., (2017). “Beginning of iron age at Mazandaran’s east plains”. (Case Study: Gohar Tepe at Rostam kola). Master thesis. Mazandaran university, (In Persian).
40. - Heidari, N., (2016). “A Survey of prehistoric sites settlement pattern in Mazandaran province from Paleolithic to the end of Iron Age”. Ph.D. Thesis in university of Mazandaran, (In Persian).
41. - Heidari, N.; Abbasnejad, R. & Fazeli Nashli, H., (2018). “Cultural interactions at Mazandaran bronze age based on pottery data”. Journal of archaeological studies, 10th period, No. 1, Pp: 57-74.
42. - Heydarian, M., 2011, “The manner of pre-historic cultural evaluation at west of Mazandaran based on archaeology excavation of Tepe kelar and rashk kelardasht rock shelter”. Ph.D. Thesis, Tarbiat Modares University, (In Persian).
43. - Khazaei Kuhpar, M., 2011, “Comprehensive evaluation of central part of ancient privacies at Kojur Mazandaran”. Master thesis. Tarbiat Modares University, (In Persian).
44. - Mahfroozi, A., (2000). “Report of archaeological excavation and test trench excavation report of Tepe Yaghout in Behshahr, Mazandaran”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
45. - Mahfroozi, A., (2008). “Report of archaeological excavation and test trench excavation report of Tepe Terkam”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
46. - Mahfroozi, A., (2007). “Report of archaeological excavation and test trench excavation report of Tepe Qaleh pey”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
47. - Martinez, L., (1990), Les inhumations de l'age du bronze de Tureng Tepe, Iran. Volume: Texte, de parus I, U.FR. 03: Art et aeche'ologie.
48. - Mousavi K. S. M. & Abbasnejad Sarasti, R., (2007). “Report of archaeological excavation and test trench excavation report of Tepe Kelar”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
49. - Mousavi Kuhpar, S. M., (2008). “Archaeological excavations in Tepe Kelar-e Kelardasht Chapter second”. document center of cultural heritage organization, (In Persian).
50. - Olson, K. G. & Thornton, C. P., (2019). “Tureng Tepe, a Bronze Age Centre in Northeastern Iran Revisited”. IRAN, No. 59(52), Pp: 1-33
51. - Olson. K, G., (2020). “Models of Trade and Polity formation in Bronze age northeastern Iran, ca. 3200-1600 B.C.E”. Dissertation In Anthropology, Degree of Doctor of Philosophy, Presented to the Faculties of the University of Pennsylvania.
52. - Piller, C. K. & Mahfroozi, A., (2009). “First preliminary report on the joint Iranian-German excavations at Gohar Teppe, Mazandaran, Iran”. Amit: V 2/007/22ai007.3d. Pp: 1-34.
53. - Safari, M.; Amirkolaee, E. & Masoudi, A., (2014). “Ghale kesh tepe A key settlement in the Bronze Age of North Alborz”. International Conference of Young Archaeologists, Tehran: University of Tehran, (In Persian).
54. - Schmidt, E. F., (1937). “Tepe Hissar Excavations at 1931”. The Museum Journal, Vol. XXIII – No 4, Published by: The University Museum Philadelphia.
55. - Stronach, D., (1972). “Yarim Tepe. in excavation in Iran, the British Contribution”. Organizing Committee of the Sixth International Congress of Iranian Art and Archaeology, Oxford.
56. - Thornton, C. P., (2019). “Northeastern Iran”. In: D. T. Potts (ed.) The Oxford Handbook of Iranian Archaeology, New York: Oxford University Press, Pp: 179-202.
57. - Wulsin, F. R., (1932) Excavations at Tureng Tepe, near Asterabad. New York: Supplement to the Bulletin of the American Institute for Persian Art and Archaeology, Vol. 2.
58. - Zare Khalili, M., (2010). “Comparative comparison of Komishan cave potteries with adjacent areas”. Master thesis. Tarbiat Modares University, (In Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Safari M, Abbasnejad R, Fazli Nesheli H, Thornton C, Thomalsky J. The Relative Chronology of the Bronze Age on the Northern Side of the Central Alborz Based on Typology of Pottery Discovered at Ghale-Ben in Babol, Mazandaran. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 5 (17) :27-57
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-509-fa.html

صفری مجتبی، عباس‌نژادسرستی رحمت، فاضلی‌نشلی حسن، تورنتون کریستفر، تومالسکی جودیت. گاه‌نگاری نسبی عصر مفرغ جبهۀ شمالی البرز مرکزی برپایۀ گونه‌شناسی سفال‌های محوطۀ قلعه‌بن بابل، مازندران. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (17) :57-27

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-509-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 17 - ( 9-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.21 seconds with 29 queries by YEKTAWEB 4419