[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 ) ::
سال 5 شماره 15 صفحات 115-134 برگشت به فهرست نسخه ها
شواهدی از بازی شمارشی در گورستان عصرآهن 2 و 3 قره‌تپه سگزآباد
مصطفی ده‌پهلوان1، مهدی جاهد2
1- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2- دانشجوی دکتری گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ، jahed.mahdi@ut.ac.ir
چکیده:   (1306 مشاهده)
در روند پروژۀ تعیین عرصه و حریم قره‌تپۀ سگزآباد و تپه‌قبرستان در تیرماه 1395 ه‍.ش.، شواهدی از یک گورستان در شرق قره‌تپه و جنوب‌غرب تپه‌قبرستان متعلق ‌به عصرآهن 2 و 3 آشکار شد و در کاوش‌های 1397 و 1398 ه‍.ش.، در کارگاه 13 و 12 قره‌تپۀ سگزآباد، یافته‌های ارزشمندی به‌دست آمد. از جملۀ این یافته‌ها، دو شئ لوح‎مانند هستند؛ یکی از این دو شئ از جنس سنگ و با شکل چهارگوش و به‌رنگ خاکستری روشن با درازا و پهنایِ 18×5/12 و ضخامت 8/2 سانتی‌متر با سوراخ‌هایِ کورِ دایره‌ای است، این سوراخ‌ها در 4 ردیف عمودی و 9 ردیف افقی به عمق 4/1 سانتی‌متر بر یک رویِ شئ ایجاد شده‌اند. شئ مذکور از گور شمارۀ 8 کارگاه 13 یافت شد. نمونۀ دیگر، بخشی شکسته از یک شئ گِلی چهارگوش به‌رنگ خاکستری روشن با ابعادِ 5.1×5.86×2.81 سانتی‌متر با 6 سوراخِ کور دایره‌ای به‌عمق 2.2 سانتی‌متر است که از کارگاه 12 به‌دست آمد. با توجه به این موضوع دو پرسش اصلی مدنظر این پژوهش عبارتنداز: نمونه‌های پیشین ازلحاظ ریخت‌شناسی که مشابه یافته‌های قره‌تپه سگزآباد هستند، چه کاربری یا کاربری‌هایی داشته‌اند؟ دو شئ یافت‌شده در قره‌تپۀ سگزآباد دارای چه نوع کاربری بوده‌اند؟ دو شئ موردنظر قابل‌مقایسه با نمونه‌های به‌دست‌آمده از تپه کول‌تاریکه، هفتوان‌تپه، همچنین نمونه‌های به‌دست‌آمده از جیران‌تپۀ ازبکی و گورستان سیلک در هزارۀ اول پیش‌ازمیلاد، هستند. در این نوشتار به بررسی این اشیاء ازلحاظ ریخت ظاهری و مقایسۀ آن با دیگر یافته‌های مشابه پرداخته شده و احتمال می‌رود یافته‌های مذکور براساس نمونه‌های دیگر و همچنین نمونه‌هایی از دوره‌های قدیمی‌تر، نوعی لوح برای بازی شمارشی باشند، نَه لوح شمارشی صرف؛ در این راستا ابتدا با جای‌گذاری یافته‌ها در بافت باستان‌شناختی و مقایسۀ تطبیقی با محوطه‌های هم‌دوره و سپس سنجش نتایج با نمونه‌های متقدم از این یافته‌ها در محوطه‌های دیگر، به‌صورت مقدماتی پیشنهادِ کاربری بازی شمارشی یا تختۀ بازی برای اشیاء مذکور ارائه شده است. 
واژه‌های کلیدی: عصرآهن، سگزآباد، قره‌تپه، لوح شمارشی، تختۀ بازی.
متن کامل [PDF 2059 kb]   (516 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/10/28 | پذیرش: 1399/12/5 | انتشار: 1400/2/10
فهرست منابع
1. - ده‌پهلوان، مصطفی؛ جاهد، مهدی؛ تازیک، عمار؛ محمد‌خانی، کوروش؛ و فرنام، الهام، (1398). «کارگاه 13، گورستان نویافتۀ عصرآهن 2 و 3 قره‌تپه سگزآباد». مجموعه مقالات همایش بین‌المللی عصرآهن در غرب ایران و مناطق همجوار. ج 1. به‌کوشش: یوسف حسن‌زاده، علی‌اکبر وحدتی و زاهد کریمی، تهران و سنندج: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری ادارۀ کل استان کردستان، موزۀ ملی ایران.
2. - ده‌پهلوان، مصطفی، (1398). «گزارش کاوش‌های باستان‌شناسی قره‌تپۀ سگز‌آباد». تهران: مؤسسۀ باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشر‌نشده).
3. - مجیدزاده، یوسف، (1382). جیرفت کهن‌ترین تمدن شرق. تهران: وزارت فرهنگ و انتشارات اسلامی.
4. - مجیدزاده، یوسف، (1389الف). کاوش‌های محوطۀ باستانی ازبکی. جلد دوم: سفال، تهران: اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
5. - مجیدزاده، یوسف، (1389). کاوش‌های محوطۀ باستانی ازبکی. جلد اول: هنر و معماری، تهران: اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
6. - مجیدزاده، یوسف، (1399). باستان‌شناسی حوزۀ هلیل‌رود جیرفت. جلد اول: هنر معماری، (کنارصندل جنوبی)، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.
8. - Albright, W, F., (1938). “The Excavation of Tell Beit Mirsim”. In: Annual of the American Schools of Oriental Research 17(2), American Schools of Oriental Research, New Haven.
9. - Alden, J., R., (1982). “Trade and Politics in Proto-Elamite Iran”. Current Anthropology, No. 23, (6). Pp: 613-640.
10. - Amiet, P., (1976). Les Antiquités du Luristan. De Boccard, Paris.
11. - Azarpay, G., (1981). Sogdian Painating, (The Pictorial Epic in Oriental Art). University of California Press.
12. - Banks, E, J., (1912). Bismaya or The Lost City of Adab. G.P. Putnam’s Sons, New York and London.
13. - Becker, A., (1993). Uruk. Kleinfunde I, Stein, May Philip von Zabern, Mainz Am Rhein.
14. - Bittel, K., (1937). Bogazkoy, die kleinfunde der grabungen, 1906-1912. Wissenschaftliche Veroffentlichung der Deutschen Orient-Gesellschaft, Heft 60. J. C. Hinrichs, Leipzig.
15. - Burney, Ch., (1975). “Excavations at Haftavan Tepe 1973: Fourth Preliminary Report”. IRAN, No. 13 (1), Pp: 149-164.
16. - Carnarvon, E. & Carter, H., (1912). Five Years’ Explorations at Thebes: a Record of Work Done 1907-1911. London, Frowde.
17. - Carter, H., (1933). The Tomb of Tut-ankh-Amen. vol. III, Cassel and Co., London.
18. - Crist, W. & Vaturi, A., (2014). “Board Games in Antiquity”. In: Selin H. (eds) Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures. Springer, Dordrecht, Pp: 1-10.
19. - Croft, W., (2017). “Evolutionary Complexity of Social Cognition, Semasiographic Systems, and Language”. In: Salikoko S. Mufwene, Christophe Coupé, François Pellegrino (eds.), Complexity in Language Developmental and Evolutionary Perspectives, London, Cambridge University Press, Pp: 101-105.
20. - Curtis, J. & Finkel, I., (1999). “Game Boards and Other Incised Graffiti at Persepolis”. IRAN, No. 37(1), Pp: 45-48.
21. - Daressy, G., (1902). “Fouilles de la Vallée des Rois”. In: Catalogue général des antiquités égyptiennes du Musée du Caire, Tome III. Institut français d’archéologie orientale, Caire.
22. - Daryaee, T., (2002). “Mind, Body, and Cosmos: Chess and Backgammon in Ancient Persia”. Iranian Studies, No. 35(4), Pp: 281-312.
23. - Delougaz, P. & Kantor, H. J., (1996). Chogha Mish. Vol. 1: The First Five Seasons of Excavations 1961-1971, Chicago: Oriental Institute Publications.
24. - de Mecquenem, R., (1905). “Offrandes de fondation du Temple de Chouchinak”. In: Morgan, J. de (Ed.), MDP, No. 7, Paris, Pp: 61-130.
25. - de Mecquenem, R., (1943). “Fouilles de Suse 1933-1938 (Suse, Tepe Bouhallan, Tepe Husseinabad,Tepe Zohab)”. MDP, No. 29, Paris, Pp: 3-161.
26. - de Voogt, A.; Dunn-Vaturi, A, E. & Eerkens, J, W., (2013). “Cultural transmission in the ancient Near East: twenty squares and fifty-eight holes”. Journal of Archaeological Science, No. 40 (4), Pp: 1715-1730.
27. - Dikaios, P., (1969). Enkomi Excavations 1948-1958. Philipp von Zabern, Mainz Am Rhein, Frankfurt am Main.
28. - Englund, R., (1998). “Texts from the Late Uruk Period”. In: Mesopotamien: Späturuk-Zeit und Frühdynastische Zeit, Orbis Biblicus et Orientalis 160/1, edited by Joseph Bauer, Robert Englund and Manfred Krebernik Freiburg, Switzerland: Universitätsverlag Freiburg Schweiz, Pp: 15-233.
29. - Emery, W, B.; Smith, H., S. & Millard, A., (1979). The Fortress of Buhen: the Archaeological Report. Egypt Exploration Society, London.
30. - Fazeli, H.; Coningham, R. A. E.; Young, R. L.; Gillmore, G. K.; Maghsoudi, M. & Raza, H., (2007). “Socio-economic transformations in the Tehran Plain: final season of settlement survey and excavations at Tepe Pardis”. Iran, No. 45(1), Pp: 267-285.‌
31. - Finkel, I. L., (2007). “On the rules for the Royal Game of Ur”. In: Ancient Board Games in Perspective: Proceedings of the Colloquium on Board Games of the Ancient World, ed. I. Finkel, London: British Museum Publications, Pp:16-32.
32. - Finkel, I. L., (2008). “Board-games”. In: Beyond Babylon, Aruz, J., Benzel, K., Evans, J. (Eds.), Metropolitan Museum of Art, New York, Pp: 151-155.
33. - Finkel, I. L., (2005), Games. The Trustees of the British Museum, London.
34. - Firth, C, M., (1927). The Archaeological Survey of Nubia Report for 1910-1911. Cairo, Government Press.
35. - Fugmann, E., (1958). Hama. Fouilles et recherches de la Fondation Carlsberg 1931-1938, II. Vol. 1. National-museets Skrifter, Copenhagen.
36. - Gadd, C. J., (1934). “An Egyptian game in Assyria”. IRAQ, No. I, Pp: 45-50.
37. - Gadd, C. J., (1936). The Stones of Assyria: the surviving remains of Assyrian sculpture, their recovery, and their original positions. Chatto and Windus, London.
38. - Ghirshman, R., (1938). Fouilles de Sialk, I. P. Geuthner, Paris.
39. - Ghirshman, R., (1939). Fouilles de Sialk, II. P. Geuthner, Paris.
40. - Goff, C., (1976). “Excavations at Bābā Jān: The Bronze Age Occupation”. IRAN, No. 14, Pp: 19-40.
41. - Grant, E., (1934). Rumeileh III. Biblical and Kindred Studies 5. Haverford.
42. - Harrak, A., (1987). “Another specimen of an Assyrian game”. Archiv für Orientforschung, No. 34, Pp: 56-57.
43. - Hayes, W. C., (1935). “The Tomb of Nefer-khewet and his family”. Bulletin of the Metropolitan Museum of Art, No. 30 (2), Pp: 17-36.
44. - Hayes, W, C., (1978). The Scepter of Egypt: A Background for the Study of the Egyptian Antiquities in The Metropolitan Museum of Art. Vol. 2, The Hyksos Period and the New Kingdom (1675–1080 B.C.). The Metropolitan Museum of Art, Newyork.
45. - Heinrich, E., (1931). Fara: Ergebnisse der Ausgrabungen der deutschen Orientgesellschaft in Fara un Abu Hatab 1902/03. Berlin.
46. - Hill, H. D.; Jacobsen, T. & Delougaz, P., (1990). Old Babylonian Public Buildings in the Diyala Region. Oriental Institute Publications 98, University of Chicago Press, Chicago.
47. - Hole, F., (1977). Studies in the Archeological History of the Deh Luran Plain the Excavation of Chogha Sefid. Michigan, ANN ARBOR.
48. - Hoerth, A, J., (1961). “Gameboards in the Ancient Near East”. MA dissertation, Department of Oriental Languages and Civilizations, University of Chicago.
49. - Jasim, S. A. & Oates, J., (1986). “Early tokens and tablets in Mesopotamia: New information from Tell Abada and Tell Brak”. World Archaeology, No. 17 (3), Pp: 348-362.
50. - Kainlis, A. de., (1942). “Un jeu assyrien du Musée du Louvre”. Revue d’assyriologie, No. 39, Pp: 19-34.
51. - Klengel-Brandt, E., (1980). “Spielbretter und Würfel aus Assur”. Alt-Orientalische Forschungen, No. 7, Pp: 119-126.
52. - Kendall, T., (2007). “Mehen, The Ancient Egyptian Game of the Serpent”. In: Ancient Board Games in Perspective: Proceedings of the Colloquium on Board Games of the Ancient World, ed. I. Finkel, London: British Museum Publications, Pp: 33-45.
53. - Kendall, T., (1991). “Les plus anciens jeux de table”. In: May, R. (Ed.), Jouer dans l’Antiquité, Catalogue d’Exposition, Musée d’Archéologie Méditerranéenne. Ré:union: des Musées Nationaux, Paris.
54. - Kirkbride, D., (1966). “Five Seasons at the Pre-Pottery Neolithic Village of Beidha In Jordan”. Palestine Exploration Quarterly, No. 98 (1), Pp: 8-72.
55. - Kleiss, W., (1979). Bastam I, Ausgrabungen In Den Urartäischen Anlagen 1972-1975. Gebr. Mann Verlag, Berlin.
56. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (1970). Excavations at Tepe Yahya, Iran 1967-1969. Progress Report I. Cambridge, Massachusetts, Printed By Harvard University Printing Office.
57. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (1988). “The 'Intercultural Style' Carved Vessels”. Iranica Antiqua, No. 23, Pp: 45-95.
58. - Le Brun, A. & Vallat, F., (1978). “L'origine de l'écriture à Suse”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran, No. 8, Pp: 11-52.
59. - Loud, G., (1939). The Megiddo Ivories. Oriental Institute Publications, Vol. 52. University of Chicago Press, Chicago.
60. - Macalister, R. A. S., (1912). The Excavation of Gezer. Vols. II-III, J. Murray, London.
61. - Mariette, A., (1889). Monuments divers recueillis en Egypte et en Nubie. F. Vieweg, E. Bouillon, Paris.
62. - Maspero, G., (1883). Guide du visiteur au Musee de Boulaq. Musee d'Antiquities, Boulaq.
63. - May, R., (1991). Jouer dans l’Antiquité, Catalogue d’exposition, Marseille. Musée d’Archéologie Méditerranéenne. Ré:union: des Musées Nationaux, Paris.
64. - McCown, D. E.; Haines, R. C. & Biggs, R., D., (1967). Nippur. Oriental Institute Publications 78. University of Chicago Press, Chicago.
65. - Meyer, J, W., (1982). “Lebermodell oder Spielbrett”. In: Hachmann, R. (Ed.), Kamid el-Loz 1971-74, Saarbrücker zur Altertumskunde, 32, Bonn, Pp: 53-79.
66. - Meyer, J, W., (1983). “Spielbretter aus Kamid el-Loz”. In: Hachmann, R. (Ed.), Frühe Phöniker im Libanon. Philipp von Zabern, Mainz am Rhein, Pp: 101-104.
67. - Mond, R., (1904). Report on Work done in the Gebel esh-Sheikh Abd-el-Kurneh at Thebes. ASAE 5.
68. - Moortgat-Correns, U., (1959). “Ein Spielbrett vom Tell Ailun (?)”. In: von Kienle, R., Moortgat, A., Otten, H., von Schuler, E., Zaumseil, W. (Eds.), Festschrift Johannes Friedrich. Carl Winter, Heidelberg, Pp: 339-345.
69. - Munsell, (2000). Munsell Soil Color Charts Book.
70. - Murray, H. J. R., (1952). A History of Board Games Other Than Chess. Oxford Press, Oxford.
71. - Murray, A. S. A.; Smith, H. & Walters, H. B., (1900). Excavations in Cyprus. British Museum, London.
72. - Muscarella, O. W., (1974). “The Iron Age At Dinkha Tepe, Iran”. Metropolitan Museum Journal, Vol. 9, Pp: 35-90.
73. - Negahban, E., (1996). Marlik: The Complete Excavation Report. Upenn Museum of Archaeology.
74. - Nougayrol, J., (1947). “Textes et documents figures”. Revue d’assyriologie, No. 41, Pp: 23-53.
75. - Oates, J., (2005). “Archaeology in Mesopotamia: Digging Deeper at Tell Brak”.Proceedings of the British Academy, No. 131, Pp: 1-39.
76. - Oren, E. D., (1973). The Northern Cemetery of Beth Shan. Brill, Leiden.
77. - Ozgüc, N., (1966). “Excavations at Acemhöyük”. Anatolia, No. 10, Pp: 9-52.
78. - Ozgüc, T., (1986). Kültepe-Kanesh II, New Researches at the Trading Center of the Ancient Near East. Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
79. - Parrot, A., (1958). Le palais. Mission archéologique de Mari, II. P, Geuthner, Paris.
80. - Piccione, P. A., (2007). “The Egyptian Game of Senet and the Migration of the Soul”. In: Ancient Board Games in Perspective: Proceedings of the Colloquium on Board Games of the Ancient World, ed. I. Finkel, London: British Museum Publications, 54-63.
81. - Petrie, F., (1890). Kahun, Gurob, and Hawara. K. Paul, Trench, Trübner, London.
82. - Petrie, F., (1928). Gerar. British School of Archaeology in Egypt, London.
83. - Petrie, F., (1930). Beth Pelet I. British School of Archaeology in Egypt, London.
84. - Petrie, F., (1933). Ancient Gaza III. British School of Archaeology in Egypt, London.
85. - Petrie, F. & Brunton, G., (1924). Sedment. Band 1. London.
86. - Piccione, P. A., (1990). “The Historical Development of the Game of Senet and Its Significance for Egyptian Religion”. Ph.D. dissertation. University of Chicago.
87. - Piperno, M. & Salvatori, S., (1983). “Recent results and new perspectives from the research at the graveyard of Shahr-I Sokhta, Sistan”. IRAN, Annali 43, Pp: 172-191.
88. - Quibell, J. E., (1909). Excavations at Saqqara. (1907-1908). Institut français d’archéologie orientale, Le Caire.
89. - Rezvani, H. & Roustaei, K., (2007). “A Preliminary Report on Two Seasons of Excavations at Kul Tarike Cemetery, Kurdestan, Iran”. Iranica Antiqua, No. 42, Pp: 139-184.
90. - Riis, P. J., (1948). Hama, Fouilles et recherches de la Fondation Carlsberg 1931-1938: 2, 3. National-museets Skrifter, Copenhagen.
91. - Rollefson, G., (1992). “A Neolithic Game Board from ʿAin Ghazal, Jordan”. Bulletin of the ASOR, No. 286, Pp: 27-47.
92. - Rothöhler, B., (1996). “Ägyptische Brettspiele außer Senet”. M.A. Philosophische Fakultät I der Bayerischen Julius-Maximilians-Universität Würzburg.
93. - Schmandt-Besserat, D., (1974). “The use of clay before pottery in the Zagros”. Expedition, No. 16 (2), Pp: 11-17.
94. - Schmandt-Besserat, D., (1981). “From Tokens to Tablets: A Re-evaluation of the So-called Numerical Tablets”. Visible Language, No. 15 (4), Pp: 321-344.
95. - Schmandt-Besserat, D., (1992). “The Origin of Visible Language”. In: Wind J., Chiarelli B., Bichakjian B., Nocentini A., Jonker A. (eds) Language Origin: A Multidisciplinary Approach. NATO ASI Series (Series D: Behavioural and Social Sciences) 61. Springer, Dordrecht.
96. - Sebbane, M., (2001). “Board Games from Canaan in the Early and Intermediate Bronze Ages and the Origin of the Egyptian Senet Game”. Tel Aviv, No. 28 (2), Pp: 213-230.
97. - Starr, R. F. S., (1937). Nuzi II. Harvard University Press, Cambridge.
98. - Swiny, S., (1986). “The Kent State University Expedition to Episkopi Phaneromeni 2”. Studies in Mediterranean Archaeology, No. 74 (2), Nicosia.
99. - Van Buren, E. D., (1937). “A gaming-board from Tell Halaf”. IRAQ, No. 4, Pp: 11-15.
100. - Von Oppenheim, M. F., (1962). Tell Halaf IV. Die Kleinfunde aus Historischer Zeit, Berlin.
101. - Watson, P. J., (1979). Archaeological Ethnography in Western Iran. Tucson, Arizona: University of Arizona Press.
102. - Wetzel, E. Sh. & Mallwitz, A., (1957). Das Babylon der Spätzeit. Verlag Gebr, Mann, Berlin.
103. - Weiss, H. & Young Jr., T.C., (1975). “The Merchants of Susa. Godin V and Plateau Lowland Relations in the late Fourth Millennium B.C.”. IRAN, No. 13, Pp: 1–17.
104. - Woods, C., (2010). “The Earliest Mesopotamian Writing”. In: C. Woods (ed.), Visible Language, Inventions of Writing in the Ancient Middle East and Beyond, Chicago, IL, Oriental Institute of the University of Chicago, Pp: 33–50.
105. - Woolley, C. L., (1933). “Excavations at Ur”. University of Pennsylvania Museum Journal, No. 23 (3), Pp:193-248.
106. - Woolley, C. L., (1934). Ur Excavations. vol. 2, The Royal Cemetery, New York.
107. - Yadin, Y.; Aharoni, Y. R. A.; Trude, D., Immanuel, D. & Jean, P., (1960). Hazor II .Magnes Press, Jerusalem.
108. - https://www.britishmuseum.org/
109. - http://warfare.ga/
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Dehpahlavan M, Jahed M. Some Evidence of Counting Game in Iron Age II and III of Qara Tappeh Cemetery in Sagzabad. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 5 (15) :115-134
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-505-fa.html

ده‌پهلوان مصطفی، جاهد مهدی. شواهدی از بازی شمارشی در گورستان عصرآهن 2 و 3 قره‌تپه سگزآباد. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (15) :115-134

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-505-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 29 queries by YEKTAWEB 4333