[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 12 - ( 6-1399 ) ::
سال 4 شماره 12 صفحات 7-27 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی و مطالعۀ محوطه‌های پیش‌از‌تاریخ (دوران مس‌و‌سنگ و عصرمفرغ) شهرستان قلعه‌گنج (بخش چاه دادخدا)
محمد مرتضایی1، سلمان انجم‌روز2، محمدرضا محمدی‌مقدم3
1- دانشیار گروه اسلامی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی پیش‌از‌تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، ایران ، Salmananjomrooz@gmail.com
3- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده:   (1440 مشاهده)
شهرستان قلعه‌گنج در جنوب استان کرمان، در مرز استان سیستان‌وبلوچستان و هرمزگان قرار دارد. نخستین فصل بررسی و شناسایی این شهرستان در سال 1395 ه‍.ش. صورت‌پذیرفت و درپی آن، 66 محوطه و اثر که دربر گیرندۀ بازه‌های زمانی پارینه‌سنگی تا سدۀ اخیر هستند، شناسایی شد؛ در پژوهش حاضر تلاش بر این است که محوطه‌های دوران مس‌وسنگ و عصر مفرغ به‌صورت جداگانه از لحاظ گاهنگاری و پراکندگی استقراری و پیوندهای فرهنگی با مناطق همجوار مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند. وجود شواهد گاهنگاری مطلق از این دوران در نزدیک‌ترین مناطق همجوار، برخلاف دوره‌های پیشین و سپسین، کمک شایانی به این تحلیل‌ها می‌نماید. در پژوهش حاضر، نخست، مجموع‌ سطحی محوطه‌های دوران مس‌وسنگ و عصر مفرغ با توجه به‌روش تطبیقی و مقایسه‌ای مورد گاهنگاری قرار گرفته و همچنین پیوندهای فرهنگی آن‌ها با نواحی مجاور مشخص‌شده است. براساس گاهنگاری مقایسه‌ای انجام‌شده، محوطه‌های مس‌وسنگ به‌ترتیب معرف دوره‌های فرهنگی یحیی Va محوطوط‌آباد I و علی‌آباد در جنوب‌شرق ایران هستند. مطالعۀ سفال‌های سطحی به‌دست آمده از کلیۀ محوطه‌های عصر مفرغ نشانگر پیوندهای فرهنگی این منطقه با کناره‌های شرقی جازموریان (تپۀ بمپور)، حوضۀ هلیل‌رود (تپۀ کنارصندل جنوبی) و درۀ صوغان (تپه‌یحیی) است. اجزا و ساختار نمایان و مشهود محوطه‌های عصر مفرغ به اشکال متفاوت معماری سنگ‌چین در نواحی کوهستانی برخلاف تپه‌های واقع‌در دشت، مبنای مناسبی را با توجه به داده‌های سطحی در پیشنهاد کارکردهایی مانند: گورستان، فضاهای مسکونی و احتمالاً ساختارهای مرتبط با مدیریت آب و کشاورزی برای این محوطه‌ها فراهم می‌نماید. محدودۀ زمانی پیشنهادی برای محوطه‌های این دوره با توجه به شیوۀ گاهنگاری مقایسه‌ای، اواخر هزارۀ چهارم تا نیمۀ نخست هزارۀ دوم قبل‌ازمیلاد است. محوطه‌های یادشده به‌صورت پیوسته از کوهپایه‌های جنوبی جازموریان تا ارتفاعات شمالی خلیج‌فارس گسترش می‌یابند که با توجه به نحوۀ پراکندگی‌شان و تعیین موقعیت راهبردی مکان قرارگیری آن‌ها به‌عنوان حدمیانی و پیونددهندۀ ناحیۀ بمپور با پس‌کرانه‌های خلیج‌فارس، فرضیۀ نقش تنگه‌ها و رودهای فصلی به‌عنوان گذرگاه و پل‌های ارتباطی بین دو ناحیۀ یادشدۀ مطرح می‌شود. نتایج تحقیق حاضر، بیانگر نقشِ واسطه‌ای ناحیۀ مورد بررسی در پیوند فرهنگی بین نواحی شرقی جازموریان و حوضۀ هلیل‌رود در دوران مس‌وسنگ و عصر مفرغ است.
واژه‌های کلیدی: جازموریان، قلعه‌گنج، چاه دادخدا، مس‌و‌سنگ و عصرمفرغ جنوب‌شرق ایران
متن کامل [PDF 2559 kb]   (323 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/6/5 | پذیرش: 1398/10/27 | انتشار: 1399/6/10
فهرست منابع
1. - آبیان، داوود، (1383). «گزارش فصل دوم بررسی و شناسایی باستان‌شناسی حوضۀ هلیل‌رود (جیرفت و عنبرآباد)». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
2. - آقانباتی، سیدعلی، (1383). زمین‌شناسی ایران، تهران. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
3. - اسکندری، نصیر، (1397). «ارزیابی گاهنگاری دورۀ مس‌و‌سنگ جنوب‌شرق ایران: گاهنگاری مطلق (C14) و نسبی تپه دهنو شرقی شهداد با استفاده از روش طیف‌سنج جرمی شتاب‌دهنده (AMS)». مجلۀ پژوهه باستان‌سنجی، سال 4، شمارۀ 1، صص: 25-23.
4. - پودات، سمیه، (1389). «بررسی یافته‌های سطحی محوطه‌های هزارۀ 3 ق.م. دهستان سردشت شهرستان بشاگرد». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‌مرکز(منتشر‌نشده).
5. - پودات، سمیه، (1395). «نخستین فصل بررسی‌های باستان‌شناختی دهستان سردشت شهرستان بَشکرد (بشاگرد)». گزارش‌های پانزدهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: حمیده چوبک، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری کشور، صص: 77-70.
6. - توفیقیان، حسین، (1382). «گزارش فصل اول بررسی و شناسایی سرشاخه‌های هلیل‌رود». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
7. - توفیقیان، حسین، (1383الف). «گزارش فصل دوم بررسی و شناسایی سرشاخه‌های هلیل‌رود». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
8. - توفیقیان، حسین، (1382ب). «گزارش فصل سوم بررسی و شناسایی سرشاخه‌های هلیل‌رود». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
9. - چوبک، حمیده، (1383). «تسلسل فرهنگی جازموریان شهر قدیم جیرفت در دورۀ اسلامی». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
10. - چوبک، حمیده؛ و کیانی، محمد‌یوسف، (1383). «حوزۀ جغرافیایی-فرهنگی جازموریان در بررسی‌های باستان‌شناسی». فصلنامۀ مدرس علوم‌انسانی، دورۀ 8، شمارۀ 4، صص: 76-31.
11. - دانشی، علی، (1388). «گزارش بررسی و شناسایی شهرستان جیرفت، حوزۀ ساردوئیه (فصل دوم)». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
12. - دانشی، علی، (1391). «گزارش بررسی و شناسایی شهرستان رودبار جنوب (فصل دوم)». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
13. - دهقان، ولی‌الله، (1382). «گزارش فصل اول بررسی و شناسایی شهرستان کهنوج، بخش رودبار». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
14. - ریاحیان، رضا، (1387). «بررسی‌های باستان‌شناختی شهرستان کهنوج و فاریاب». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
15. - سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، (1384). فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های استان کرمان- شهرستان کهنوج. تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
16. - شفیعی، مژگان؛ ملاصالحی، حکمت‌الله؛ اسکندری، نصیر؛ و دانشی، علی، (1398). «گاهنگاری نسبی و مطلق تپه وکیل‌آباد ارزوئیه با استفاده از روش تاریخ‌گذاری رادیو کربن با طیف‌سنجی جرمی شتاب‌دهنده (AMS- 14C): ارزیابی و گاهنگاری دورۀ مس‌و‌سنگ تپه‌یحیی صوغان». مجلۀ پژوهه باستان‌سنجی، سال 5، شمارۀ 1، صص: 94-81.
17. - شهسواری، میثم؛ و دوماری، محمد (1390). «گزارش مقدماتی بررسی باستان‌شناختی سرشاخه‌های هلیل‌رود: منطقۀ قدرودخانه (رابر)». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، سال سوم و چهارم، شمارۀ 6 و 7، صص: 93-72.
18. - علیداد‌سلیمانی، نادر، (1385). «گزارش بررسی و شناسایی باستان‌شناسی شهرستان جیرفت-حوزۀ اسفندقه». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
19. - علیداد‌سلیمانی، نادر، (1383). «گزارش بررسی و شناسایی باستان‌شناسی شهرستان جیرفت-حوزۀ ساردوئیه (فصل نخست)». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشرنشده).
20. - علیداد‌سلیمانی، نادر، و فلزنر، پیتر، (1393). «فصل نخست بررسی باستان‌شناسی جنوب کرمان (شهرستان جیرفت)». گزارش‌های چهاردهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: حمیده چوبک، تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری. صص: 396-390.
21. - علیداد‌سلیمانی، نادر، و فلزنر، پیتر، (1397). «بررسی‌های مشترک باستان‌شناختی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری و دانشگاه توبینگن آلمان در جنوب کرمان (شهرستان جیرفت، فاریاب و کهنوج)، فصل چهارم». گزارش‌های شانزدهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: روح‌الله شیرازی، تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، صص: 361-356.
22. - لمبرگ کارلووسکی، سی. سی.؛ و بیل وایت، توماس، (1388). آغاز و شکوفایی فرهنگ و تمدن در جنوب‌شرقی ایران. ترجمۀ غلامعلی شاملو، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
23. - مرتضایی، محمد؛ و انجم‌روز، سلمان، (1396). «گزارش مقدماتی نخستین فصل بررسی و شناسایی باستان‌شناسی شهرستان قلعه‌گنج (بخش چاه دادخدا)». فصل‌نامۀ اثر، دورۀ 38، شمارۀ 79، صص: 98-89.
25. - Caldwell, J. R., (1967). Investigation at Tall-i Iblis. Illinois state Museum, Preliminary reports, No.9, Springfield.
26. - De Cardi, B., (1970). “Excavation at Bampur: A third millennium settlement in Persian Baluchestan 1966”. Anthropological Paper of American Museum of Natural History, Vol. 51, No. 3, New York.
27. - Heidari, M.; Desset, F. & Vidale, M., (2019). “A Late 4th - Early 3rd Millennium BC Gave at Spidej (Eastern Jazmurian, Iranian Baluchistan)”. Iranica Antiqua, Vol. LIV, Pp: 17-57.
28. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (1970). Excavations at Tepe Yahya, Iran, 1967-1969. American School of Prehistoric Research, Bulletin 27, Peabody Museum, Harvard University.
29. - Lamberg-Karlovsky, C. C. & Potts D.T., (2001). Excavations at Tepe Yahya, Iran, 1967-1975.The Tirth Millennium B.C. Peabody Museum of Archaeology and Ethnology. Harvard University. Cambridge, Massachusetts.
30. - Majidzadeh, Y. & Pittman, H., (2008). “Excavations at Konar sandal in The Region of Jiroft in The Halil Basin: First Preliminary Report (2002-2008)”. IRAN, Vol. 46. Pp: 69-103.
31. - Mortazavi, M., (2006). “The Bampur Valley: A New Chronological Development”. Ancient Asia, Vol. 1, Pp: 53-64.
32. - Mutin, B.; Moradi, H.; Sarhadi- Dadian, H.; Fazeli Nashli, H. & Soltani, M., (2017). “New Discoveries in the Bampur Valley (South-Eastern Iran) and Their Implications for the Understanding of Settlement Pattern in the Indo-Iranian Borderlands During the Chalcolithic Period”. IRAN. 55. Pp: 99-119.
33. - Stien, A., (1937). Archaeological Reconnaissance in North Western India and South Eastern Iran. London.
34. - Vidale, M. & Desset, F., (2013). “Mahtoutabad‌I (konar sandal south, jiroft): preliminary evidence of occupation of halil roud site in the early forth millennium bc”. In Ancient Iran and its neighbors. Edited by: Cameron A petrie, Cxbow Books, Oxford, UK, Pp: 233- 251.
35. - Wilkinson, T. J., (2003) Archaeological landscape of the Near East. University of Arizona Press.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Mortezaei M, Anjomrouz S, Mohammadi Moghadam M. Archaeological Survey of Chalcolithic and Bronze Age Sites in Southern Jazmourian, Qal’eh Ganj (Chahdadkhoda District). Parseh J Archaeol Stud. 2020; 4 (12) :7-27
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-175-fa.html

مرتضایی محمد، انجم‌روز سلمان، محمدی‌مقدم محمدرضا. بررسی و مطالعۀ محوطه‌های پیش‌از‌تاریخ (دوران مس‌و‌سنگ و عصرمفرغ) شهرستان قلعه‌گنج (بخش چاه دادخدا). مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (12) :7-27

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-175-fa.html



سال 4، شماره 12 - ( 6-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.17 seconds with 29 queries by YEKTAWEB 4286