[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) ::
سال 3 شماره 10 صفحات 51-67 برگشت به فهرست نسخه ها
معماری بنای مکشوف در تپۀ زیویه، قلعه یا نیایشگاهی در هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد «غرب ایران»
حسام‌الدین جاویدنیا*1، علی هژبری2
1- کارشناس‌ارشد باستان‌شناسی، کردستان، ایران ، kaveh.javidnia@gmail.com
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران تهران، ایران
چکیده:   (2652 مشاهده)
غرب ایران در هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد سرشار از رخدادهای تأثیرگذار در زمان حکومت‌های آشور و اورارتو بود. در این برهۀ تاریخی، حکومت محلی ماناها همواره ازطرف آشوریان و اورارتوها مورد هجوم قرار می‌گرفت. در این‌میان نیاز به دفاع از سرزمین، ماناها را مجبور به ساخت بناهای مستحکم برای جلوگیری از غارت و تخریب کرد. گویا در این زمان، سازه‌ای بزرگ در محل موسوم به «تپۀ زیویه» ایجاد شد که ازطرف محققین به‌عنوان «قلعه» یا «کاخ-دژ» معرفی شده است. در این مقاله با توجه به ساختار اصلی بنای زیویه و نیز گورستان‌های فراوان در اطراف این بنا، پیشنهاد شده که به کاربری زیویه به‌عنوان «نیایشگاهی بزرگ» نیز توجه شود. با نگاهی دقیق‌تر به این بنا و محوطه‌های یافت‌شده در اطراف تپۀ زیویه می‌توان گفت که در این برهه، ماناها جدای از ساختن قلعه، بناهایی نیز برای انجام مراسم آئینی و تشریفاتی ساخته‌اند که کاربرد نیایشگاهی داشته‌اند و باید این مورد را نیز درنظر داشت که در هر حکومتی دین و فرایض دینی از نکات مهمی است که موردتوجه دولت‌ها بوده است. پرسش مهمی که می‌توان مطرح کرد این است که اگر کارکرد بنای مکشوف در زیویه، قلعه نباشد پس کاربری اصلی این بنا چیست؟ با این توضیح نگارندگان تلاش کرده‌اند تا در این مقاله این فرضیه را مطرح نمایند که کاربری احتمالی بنای تپۀ زیویه به‌عنوان نیایشگاهی درحدود سده‌های ۹ تا ۷ ق.م. در غرب ایران بوده است. در این مقاله با رویکردی تحلیلی-تاریخی و با بهره‌گیری از مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای به کارکرد اصلی بنا و بررسی داده‌ها و ارتباط آن‌ها پرداخته شده است.
واژه‌های کلیدی: هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد، مانایی، قلعه، نیایشگاه، زیویه.
متن کامل [PDF 1057 kb]   (486 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/7/5 | پذیرش: 1398/9/22 | انتشار: 1398/12/16
فهرست منابع
1. - بشاش‌کنزق، رسول، (۱۳۷۵). «قرائت کامل کتیبۀ بوکان». مجموعه مقالات اولین گردهمایی زبان کتیبه و متون کهن، شیراز ۱۲-۱۴ اسفند ۱۳۷۰، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی. صص: ۲۵-۳۹.
2. - پرادا، ادیت، (١٣5٧). هنر ایران‌باستان (تمدن‌های پیش از اسلام). ترجمۀ یوسف مجیدزاده، تهران: دانشگاه تهران.
3. - پلانول، د.، (۱۳۵۸). مطالعاتی دربارۀ جغرافیای انسانی شمال ایران. ترجمۀ سیروس سهامی، چاپ دوم، مشهد: انتشارات مشهد.
4. - جاویدنیا، حسام‌الدین، (۱۳۹۵). «بررسی و مطالعۀ گورستان‌های هزارۀ اول پیش‌ازمیلاد بخش زیویه مطالعۀ موردی گورستان چنگبار». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل (منتشر نشده).
5. - رضاقلی، رستگار؛ و نقشینه، امیرصادق، (۱۳۹۳). «مقایسۀ سفال‌های منقوش قلعۀ زیویه سقز با محوطه‌های عصرآهن منطقۀ زاگرس غربی». کنفرانس بین‌المللی مهندسی، هنر و محیط‌زیست، کشور لهستان.
6. - زارعی، محمدابراهیم، (۱۳۸۶). سیمای میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان. سنندج: سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کردستان، چاپ دوم.
7. - زارعی، محمدابراهیم، و حیدری‌باباکمال، یدالله، (۱۳۹۳). «اهمیت قلاع و استحکامات دوره‌ی قاجار منطقه شهداد در برقراری امنیت اجتماعی حاشیه غربی کویر لوت»، پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ ۶، دورۀ چهارم، بهار و تابستان، صص: ۱۹۵-۲۱۱.
8. - صالحیه، سالار، (۱۳۸۹). «تحلیل الگوهای استقراری حوزۀ زرینه‌رود علیا در عصرآهن متأخر». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر (منتشر نشده).
9. - عریان، مرضیه، (۱۳۷۴). «شهرهای اسلامی». مجموعه مقالات کنگرۀ تاریخ معماری و شهرسازی ایران ارگ بم-کرمان. جلد نخست، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور، صص: ۲۷۸-۳۰۴.
10. - علیزاده، حسین؛ و فیروزمندی، بهمن، (۱۳۹۲). «معماری نظامی مانا». پیام باستان‌شناس، شمارۀ ۱۹، بهار و تابستان، صص: 106-93.
11. - قدرت‌آبادی، صدیقه؛ و حسن‌زاده، یوسف، (۱۳۹۰). «قاپلانتو؛ محوطه‌ای کم‌شناخته در مرکز سرزمین مانا». باستان‌پژوهی، شمارۀ هفتم، صص: ۹۳-۹۹.
12. - گیرشمن، رومن، (۱۳۴۶). هنر ایران در دوران ماد و هخامنشی، ترجمۀ عیسی بهنام، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
13. - گیرشمن، رومن، (۱۳۷۵). ایران از آغاز تا اسلام. ترجمۀ محمد معین، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
14. - معتمدی، نصرت‌الله، (۱۳۷۳). «گزارش قلعۀ زیویه-گورستان چنگبار کاوش‌های باستان‌شناسی»، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
15. - معتمدی، نصرت الله، ۱۳۷۴. مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران. جلد نخست، چاپ اول، سازمان میراث‌فرهنگی کشور. صص: ۳۲۰-۳۵۷
16. - معتمدی، نصرت‌الله، (۱۳۷۶). «زیویه، کاوش‌های سال ۱۳۷۴: معماری و شرح سفال». گزارش‌های باستان‌شناسی (۱)، تهران: انتشارات پژوهشکدۀ باستان‌شناسی سازمان میراث‌فرهنگی کشور. صص: ۱۴۳-۱۷۰.
17. - ملازاده، کاظم، (۱۳۸۳). «جغرافیای تاریخی باستان‌شناسی ماننا». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر نشده).
18. - مهاجری‌نژاد، عبدالرضا، (۱۳۹۲). «گزارش فصل اول کاوش باستا‌ن‌شناختی گورستان تاریخی ملامچه». سنندج: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کردستان (منتشر نشده).
19. - نقشینه، امیر‌صادق؛ طلایی، حسن؛ و نیکنامی، کمال‌الدین، (۱۳۹۰). «گورستان عصر آهن چنگبار». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ ۱، دورۀ اول، صص: ۱۰۵-۱۲۲.
20. - وفایی، صابر، (۱۳۸۸). «شناسایی و بررسی محوطه‌های بخش زیویه»، سنندج: مرکز اسناد ادارۀ ‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کردستان (منتشر نشده).
21. - هژبری، علی، (۱۳۹۲)، «مهرکده انوشه‌گان». مجموعه مقالات همایش ملی باستان‌شناسی ایران، دستاوردها، فرصت‌ها، تهدیدها، به‌کوشش: حسن هاشمی، بیرجند: دانشکدۀ هنر دانشگاه بیرجند.
22. - هژبری، علی، (۱۳۹۴الف). «زیویه؛ گنجینۀ مانای کردستان: گفتاری در معرفی داشته‌ها و چشم‌اندازهای محوطۀ باستانی زیویه». روزنامۀ ایران. ۰۸/۰۶/۱۳۹۴.
23. - هژبری، علی، (۱۳۹۴ب). «چلیپا در معماری نوشیجان‌تپه». مفاخر میراث‌فرهنگی ایران: جشن‌نامۀ دکتر صادق ملک‌شهمیرزادی، به‌کوشش: مرتضی حصاری، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری. صص: ۲۴۰-۲۴۸.
24. - هژبری، علی، (1395). «کاوش اضطراری نجات‌بخشی محوطه کانی‌زیرین زیویه-سقز، کردستان». گزارش‌های پانزدهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: حمیده چوبک، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی، صص: ۷۶۹-۷۶۵.
25. - یغمایی، احسان (اسماعیل)، (۱۳۶۴). «کشف معبد سه‌هزارساله در بوکان». روزنامۀ کیهان، چهارشنبه ۲۱ اسفند، ص: ۶.
26. - یغمایی، احسان (اسماعیل)، (1394). «یک خاک‌سپاری ویژه در تپۀ قلایه‌چی بوکان». مجموعه مقالات ارج ورجاوند، یادنامۀ زنده‌یاد دکتر پرویز ورجاوند، به‌کوشش: شاهین آریامنش، تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار، صص: ۱۹۱-۲۰۸.
28. - Barnett, R. D., (1956). “the treasure of Ziwiya”. IRAQ, Vol. XVIII, Pp. 111-116.
29. - Barnett, R. D., (1962). “Median Art” Iranica Antiqua, Vol. 2, Pp. 77-97.
30. - Boehmer, R. M., (1964). “Volkstum und stadte der Mannaer”. Baghdader Mitteilungen, III, Pp. 1-24.
31. - Dyson, R. H. (1963). “Archaeological scrap: Glimpses of history at Ziwiye”. Expedition 5, Pp. 23-37.
32. - Dyson, R. H., (1965). “Problems of prehistoric Iran as seen from Hasanlu”. Journal of Near Eastern Studies 24, Pp. 193-217.
33. - Fuchs, A., (1994). Die Inschriften Sargons II. Aus Khorsabad, Gottingen.
34. - Ghirshman, R., (1950). “Le Trésor de Sakkez, Les Origins de L΄Art Mède et des Bronzes du Luristan”. Artibus Asiae, Vol. 13, Pp. 181-206.
35. - Ghirshman, R., (1961). “Le Trésor de Ziwiye”. In: 7000 Ans d΄ Art en Iran, Paris, Pp. 81-102.
36. - Ghirshman, R., (1979). Tombe Princiére de Ziwiyé et Le Début de L' art Animalier Scythe. Paris.
37. - Godard, A., (1950). Le Tresorde Ziwiye (Kurdistan). Haarlem.
38. - Hozhabri, A., (2014). “The Mithraeum of Nush-i Jan; Exploring the Use of Cross Motif in Architecture of Tepe Nush-i Jan”. Conference of 50 years of Archaeological Studies in Malayer. Khaksar, A. (ed). Pp. 13-26.
39. - Muscarella, O. W., (1977). “Ziwiye and ziwiye: The forgery of a provenience”. Journal of field Archaology. Vo1. 4, Pp. 197-219.
40. - Porada, E. & Ettinghausen, R., (1964). 7000 Years of Iranian Art. Washington: Smithsonian Institution.
41. - Rezvani, H. & Roustaei, K., (2007). “A preliminary Report on Two seasons of Excavations at Kul Tarike Cemetery, Kurdistan, Iran”. Iranica Antiqua, XLII. Pp. 139-184.
42. - Reade, J., (1995). “Iran in the Neo Assyrian period”. dan M. Liverani (ed), Neo Assyrian Geography, Rome. Pp. 31-42.
43. - Stronach, D. & Roaf, M., (2007). Nush-I Jan 1: The major Buildings of The Median Settlement. Biritish Institute of Persian Studise. Peeters, London.
44. - Vera, Chamaza, G.W., (1994). “Der VIII feldzug Sargons II. Eine Untersuchung zu politik und historischer geographie des spaten &. Jhs. V.chr. (teil I)”. Archaeologische Mitteilungen aus Iran, 27, Pp. 91-118.
45. - Wilkinson, C. K. (1960). “More details on Ziwiya”. IRAQ, Vol. XXII. Pp. 220-213.
46. - Young, T. C. Jr., (1965). “A comparative ceramic chronology for western Iran 1500-500 B.C.”. IRAN, 3, Pp. 53-83.
47. - www.iranatlas.info.
48. - www.Google Earth.com
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Javidnia H, Hozhabri A. Discovered Architecture in Tepe Ziviyeh; Castle or Sanctuary in the First Millennium B.C. in Western of Iran. Parseh J Archaeol Stud. 2020; 3 (10) :51-67
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-299-fa.html

جاویدنیا حسام‌الدین، هژبری علی. معماری بنای مکشوف در تپۀ زیویه، قلعه یا نیایشگاهی در هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد «غرب ایران». مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (10) :51-67

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-299-fa.html



سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.18 seconds with 29 queries by YEKTAWEB 4247