[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 2، شماره 4 - ( 6-1397 ) ::
سال 2 شماره 4 صفحات 7-22 برگشت به فهرست نسخه ها
تأثیر تغییرات اقلیمی هولوسن میانه بر پیدایش و شکوفایی نخستین استقرارهای شمال ایران مرکزی
بابک شیخ‌بیکلو‌اسلام1، احمد چایچی‌امیرخیز2، حمیدرضا ولی‌پور3
1- دکترای باستان‌شناسی‌پیش‌از‌تاریخ ، babak.bagloo@yahoo.com
2- استادیار پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری
3- استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید‌بهشتی.
چکیده:   (5426 مشاهده)
رفتارها و شیوۀ زندگی انسان بستگی مستقیمی به وضعیت محیط‌زیست او دارد. در عصر هولوسن تغییرات اقلیمی ناگهانی و شدیدی رخ داده‌اند که این رویدادها بر روند تطور فرهنگی، نظام معیشتی جوامع، تغییرات جمعیتی و پراکندگی استقرارهای انسانی تأثیر گذاشته‌اند. بررسی‌های دیرین‌اقلیم‌شناختی نشان می‌دهند که در نیمۀ دوم هزارۀ هفتم ق.م. طی یک رویداد اقلیمی سرد و خشک شدید، با اوجی در حدود ۶۲۰۰ ق.م. شرایط اسکان، به‌خصوص در بعضی مناطق نیمکرۀ شمالی، به‌طور قابل ملاحظه‌ای دچار اختلال گردید. پس از این دوره، دمای هوا شدیداً افزایش یافت و از اوایل هزارۀ ششم ق.م. اقلیم گرم و خشک حاکم شد. از ربع دوم هزارۀ ششم ق.م. به‌تدریج بر میزان رطوبت افزوده و از گرمای هوا کاسته شد، به‌طوری‌که از اوایل نیمۀ دوم هزارۀ ششم ق.م. شرایط اقلیمی مساعدتری برای انجام فعالیت‌های کشاورزی به وجود آمد. شواهد نخستین استقرارهای انسانی در منطقۀ فرهنگی شمال ایران مرکزی که به دو بخش شرقی (نیمۀ غربی حوضۀ آبریز کویر مرکزی) و غربی (حوضۀ آبریز دریاچۀ نمک) تقسیم می‌شود، عمدتاً به آغاز هزارۀ ششم ق.م. می‌رسد. به‌دلیل کمبود آثار معماری از نیمۀ اول هزارۀ ششم ق.م. در این منطقه احتمال می‌رود که استقرارهای انسانی به‌صورت نیمه‌یکجانشین بوده‌اند. از حدود ۵۴۰۰ ق.م. استقرارهای یکجانشین-کشاورز با معماری، نظیر تپۀ پردیس، تپۀ معین‌آباد، تپۀ زاغه، یان‌تپۀ ازبکی و تپۀ چشمه‌علی ظاهر شدند و به‌تدریج بر تعدادشان افزوده شد. در اوایل هزارۀ پنجم ق.م. یک تغییر اقلیمی گرم و خشک موجب فترت و یا افول استقرارهای این منطقه گردید. بنابراین زمان پیدایش و شکوفایی نخستین استقرارهای شمال ایران مرکزی وابسته به شرایط اقلیمی بوده است و در دوره‌ای معتدل و مرطوب بین دو دورۀ خشکسالی قرار می‌گیرد.
واژه‌های کلیدی: هولوسن میانه، تغییر اقلیم، رویداد ۶۲۰۰ ق.م.، هزارۀ ششم ق.م.، شمال ایران مرکزی.
متن کامل [PDF 861 kb]   (799 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1397/9/16 | پذیرش: 1397/9/16 | انتشار: 1397/9/16
فهرست منابع
1. - چایچی‌امیرخیز، احمد (۱۳۸۶). «تپۀ مافین‌آباد». ویژه‌نامۀ همایش پژوهش‌های باستان‌شناسی استان تهران در سال ۱۳۸۵، سالن همایش‌های موزۀ ملی ایران، ۵ خرداد ۱۳۸۶، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران و دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین-پیشوا. صص: 45-37.
2. - حصاری، مرتضی (۱۳۹۳). «کاوش لایه‌نگاری معین‌آباد شهرستان پیشوا، استان تهران، استقراری از دورۀ‌ روستانشینی ابتدایی در شرق دشت ری، مرکز فلات ایران». گزارش‌های سیزدهمین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری. صص: 113-110.
3. - حمزه، محمدعلی؛ محمودی‌قرائی، محمدحسین؛ علیزاده‌لاهیجانی، حمید؛ موسوی‌حرمی، رضا؛ و جمالی، مرتضی (۱۳۹۶). «رسوبات بادی نهشته‌شده در دریاچۀ هامون؛ نشانگر فراوانی و شدت توفان‌های گردوغبار سیستان از انتهای آخرین یخبندان تاکنون». پژوهش‌های چینه‌نگاری و رسوب‌شناسی. سال ۳۳. شمارۀ پیاپی ۶۶. شمارۀ اول. صص: 24-1.
4. - رضایی‌کلج، محمدرضا؛ داوودی، حسین؛ و صادقی، ابراهیم (۱۳۸۹). «گزارش مقدماتی گمانه‌زنی در محوطۀ نوسنگی جدید مای‌‌تپه، بوئین زهرا، قزوین». مجلۀ پیام باستان‌شناس. سال هفتم. شمارۀ سیزدهم. بهار و تابستان. صص: 22-1.
5. - سرلک، سیامک؛ و معجزاتی، فریبا (۱۳۸۶). «اسماعیل‌آباد و گاهنگاری فلات مرکزی ایران»، نامۀ پژوهشگاه. شماره‌های ۲۰ و ۲۱. صص: 34-15.
6. - علیجانی، بهلول (۱۳۷۵). آب‌و‌هوای ایران، تهران: پیام نور.
7. - فاضلی‌نشلی، حسن (۱۳۸۵). باستان‌شناسی دشت قزوین از هزارۀ ششم تا هزارۀ اول قبل از میلاد. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
8. - کابلی، میرعابدین (۱۳۹۴). کاوش‌های قره‌تپه قمرود. تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.
9. - فاضلی‌نشلی، حسن (۱۳۷۷). «بررسی استقرارهای نوسنگی و کلکولیتیک دشت ری». تهران: پژوهشکدۀ میراث‌فرهنگی (منتشرنشده).
10. - گیرشمن، رومن (۱۳۷۹). سیلک کاشان، اصغر کریمی. تهران: سازمان میراث‌ فرهنگی کشور، پژوهشگاه.
11. - مجیدزاده، یوسف (۱۳۸۹). کاوش‌های محوطه باستانی ازبکی. تهران: اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی وگردشگری استان تهران.
12. - مصدقی، فرشید (۱۳۹۵). «نویافته‌های باستان‌شناسی شهری در تهران». در: تهران، کهن شهر من، تهران: موزۀ ملی ایران، صص: 63-47.
13. - ملک‌شهمیرزادی، صادق (۱۳۷۸). ایران در پیش‌ازتاریخ. تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
14. - ملک‌شهمیرزادی، صادق (۱۳۸۲). نقره‌کاران سیلک، طرح بازنگری سیلک. تهران: انتشارات پژوهشکدۀ باستان‌شناسی سازمان میراث‌فرهنگی کل کشور.
16. - Alijani, B. & Harman, J. R. (1985). “Synoptic climatology of precipitation in Iran”, Annals of the Association of American Geographers 75. pp: 404–16.
17. - Allen, J.R.M.; Long, A .J.; Ottley, C.J.; Pearson, D.G. & Huntley, B. (2007). “Holocene climate variability in northernmost Europe”, Quaternary Sci Rev 26. pp:1432-1453.
18. - Alley, R.B. & Ágústsdóttir, A.M. (2005). “The 8 ka event: cause and consequences of a major Holocene abrupt limate change”, Quaternary Sci Rev 24. pp:1123-1149.
19. - Alley, R. B. (2004a). GISP2 ice core temperature and accumulation data, IGBP PAGES/World Data Center for Paleoclimatology Data Contribution Series, 13.
20. - Alley, R. B. (2004b), “Abrupt climate change”, Scientific American, 291(5). pp: 62-69.
21. - Alley, R.B.; Mayewski, P.A.; Sowers, T.; Stuiver, M.; Taylor, K.C. & Clark, P.U. (1997). “Holocene climatic instability: a prominent, widespread event 8200 yr ago”, Geology 25. pp:483-486.
22. - Bar-Matthews, M.; Ayalon, A. & Kaufman, A. (1997). “Late quaternary paleoclimate in the eastern Mediterranean region from stable isotope analysis of speleothems at Soreq Cave, Israel”, Quaternary Research 47. pp: 155–168.
23. - Bertun-Brown, T. (1979). Kara Tepe, Oxford shire, London.
24. - Bond, G.; Kromer, B.; Beer, J.; Muscheler, R.; Evans, M. N.; Showers, W.; ... & Bonani, G. (2001). “Persistent solar influence on North Atlantic climate during the Holocen”e, Science, 294 (5549). pp: 2130-2136.
25. - Bond, G.; Showers, W.; Cheseby, M.; Lotti, R.; Almasi, P.; deMenocal, P.; Priore, P.; Cullen, H.; Hadjas, I. & Bonani, G. (1997). “A pervasive millennial scale cycle in North Atlantic Holocene and glacial climates”, Science 278. pp: 1257–1265.
26. - Borzenkova, I.; Zorita, E.; Borisova, O.; Kalniņa, L.; Kisielienė, D.; Koff, T., ... & Subetto, D. (2013). “Climate Change During the Holocene (Past 12,000 Years)”, In: Second Assessment of Climate Change for the Baltic Sea Basin (pp. 25-49), Springer International Publishing.
27. - Bos, J. A. A.; van Geel, B.; van der Plicht, J. & Bohncke, S.J.P. (2007). “Preboreal climate oscillations in Europe: Wiggle-match dating and synthesis of Dutch high-resolution multi-proxy records”, Quaternary Sci Rev 26. pp:1927-1950.
28. - deMenocal, P.; Ortiz, J.; Guilderson, T.; Sarnthein, M.; Baker, L. & Yarunsinsky, M. (2000). “Abrupt onset and termination of the African Humid Period: rapid climate responses to gradual insolation forcing”, Quaternary Science Reviews 19. pp: 347–361.
29. - Djamali, M.; Akhani, H.; Andrieu-Ponel, V.; Braconnot, P.; Brewer, S.; de Beaulieu, J. L.; Fleitmann, D.; Fleury, J.; Gasse, F.; Guibal, F.; Jackson, S. T.; Lezine, A. M.; Medail, F.; Ponel, P.; Roberts, N. & Stevens, L. (2010).“Indian Summer Monsoon variations could have affected the early-Holocene woodland expansion in the Near East”, Holocene 20. pp: 813–20.
30. - Ellison, C. R.; Chapman, M. R.; & Hall, I. R. (2006). “Surface and deep ocean interactions during the cold climate event 8200 years ago”, Science, 312(5782). pp: 1929-1932.
31. - Fazeli, N. H.; Vidale, M.; Guida, G., & Coningham, R. A. E. (2010). “The evolution of ceramic manufacturing technology during the late Neolithic and transitional Chalcolithic periods at Tepe Pardis, Iran”, Archaologische mitteilungen aus Iran und Turan, 42. pp: 87-112.
32. - Fazeli Nashli, H.; Beshkani, A.; Markosian, A.; Ilkani, H.; Abbasnegad Seresty, R., & Young, R. (2009). “The Neolithic to Chalcolithic transition in the Qazvin Plain, Iran: chronology and subsistence strategies”, Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan, 41. pp: 1-21.
33. - Fazeli, H.; Coningham, R. A. E.; Young, R. L.; Gillmore, G. K.; Maghsoudi, M.;& Raza, H. (2007). “Socio-economic transformations in the Tehran Plain: final season of settlement survey and excavations at Tepe Pardis”, Iran, 45(1). pp: 267-285.
34. - Fazeli, H.; Coningham, R. A. E., & Batt, C. M. (2004). “Cheshmeh-Ali revisited: towards an absolute dating of the Late Neolithic and Chalcolithic of Iran's Tehran Plain”, Iran, 42(1). pp: 13-23.
35. - Fleitman, D.; Burns, S.J.; Mudelsee, M.; Neff, U.; Kramers, J.; Mangini, A. & Matter, A. (2003). “Holocene forcing of the Indian monsoon recorded in a stalactite from southern Oman”, Science 300. pp: 1737–1739.
36. - Gasse, F. & Van Campo, E. (1994). “Abrupt post-glacial climatic events in West Africa and North Africa monsoon domains”, Earth and Planetary Science Letters 126. pp: 435–456.
37. - Gupta, A.; Anderson, D.M. & Overpeck, J.T. (2003). “Abrupt changes in the Asian southwest monsoon during the Holocene and their links to the North Atlantic Ocean”, Nature 421. pp: 354–356.
38. - Jones, M.; Djamali, M.; Stevens, L.; Heyvaert, V.; Askari, H.; Norolahie, D., & Weeks, L. (2011). “Mid Holocene environmental and climatic change in Iran, Ancient Iran and its Neighbours”, Petrie C (ed). Local Developments and Long-range Interactions in the 4th Millenium B.C. British Institute for Persian Studies and Oxbow Books: Oxford, UK.
39. - Khalili, A. (1973). “Precipitation patterns of Central Elburz”, Theoretical and Applied Climatology 21. pp: 215–32.
40. - Masuda, S., Goto, T., Iwazaki, T., Kamura, H., Furosato, S., Ikeda, J., ... & Tsuneki, A. (2013). “Tappeh Sang-e Chakhmaq: investigatsions of a Neolithic site in northeastern Iran” (translated by D. Gainty & J. Sather). The neolithisation of Iran: the formation of new societies, 201-40.
41. - Migowski, C.; Stein, M.; Prasad, S.; Negendank, J. F. & Agnon, A. (2006). “Holocene climate variability and cultural evolution in the Near East from the Dead Sea sedimentary record”. Quaternary Research, 66(3), 421-431.
42. - Muscheler, R., Beer, J. & Vonmoos, M. (2004). “Causes and timing of the 8200 yr BP event inferred from the comparison of the GRIP 10Be and the tree ring Δ14C record”, Quaternary Sci Rev 23. pp: 2101-2111.
43. - Nakamura, T. (2014). “Radiocarbon dating of charcoal remains excavated from Tappeh Sang-e Chakhmaq”. The first farming village in northeast Iran and Turan: Tappeh Sang-e Chakhmaq and beyond. pp: 9-12.
44. - Neff, U.; Burns, S. J.; Mangini, A.; Mudelsee, M.; Fleitmann, D. & Matter, A. (2001). “Strong coherence between solar variability and the monsoon in Oman between 9 and 6 kyr ago”, Nature 411. pp: 290–293.
45. - Parker, A. G.; Goudie, A. S.; Stokes, S.; White, K.; Hodson, M. J.; Manning, M. & Kennet, D. (2006). “A record of Holocene climate change from lake geochemical analyses in southeastern Arabia”, Quaternary Research, 66(3). pp: 465-476.
46. - Paul, C. A.; Rühland, K. M., & Smol, J. P. (2010). “Diatom-inferred climatic and environmental changes over the last ~ 9000 years from a low Arctic (Nunavut, Canada) tundra lake, Palaeogeography, Palaeoclimatology”, Palaeoecology, 291 (3). pp: 205-216.
47. - Pollard, A. M.; Davoudi, H.; Mostafapour, I.; Valipour, H. R. & Fazeli Nashli, H. (2013a). “A New radiocarbon chronology for the late Neolithic to Iron age in the Qazvin plain, Iran”, The International Journal of Humanities, 19(3). pp: 110-151.
48. - Pollard, A. M.; Nashli, H. F.; Davoudi, H.; Sarlak, S.; Helwing, B., & Saeidi, F. (2013b). “A new radiocarbon chronology for the North Central Plateau of Iran from the Late Neolithic to the Iron Age”, Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan, 45. pp: 27-50.
49. - Raziei, T.; Bordi, I. & Pereira, L. S. (2008). “A precipitationbased regionalization for Western Iran and regional drought variability”, Hydrology and Earth System SciencesDiscussions 5. pp: 2133–67.
50. - Rezvani, H. & Roustaei, K. (2016).” preliminary report on two seasons Tappeh Deh kheir, Bastam plain, Northeast Iran”. In: Roustaei, K., Mashkour, M. and Biglari, F. (eds.), Iranian Plateau in the Neolithic Period.
51. - Rohling, E. J. & Pälike, H. (2005), “Centennial-scale climate cooling with a sudden cold event around 8,200 yrs ago”, Nature 434. pp: 975–979.
52. - Rosén, P.; Segerström, U.; Eriksson, L.; Renberg, I., & Birks, H. J. B. (2001). “Holocene climatic change reconstructed from diatoms, chironomids, pollen and near-infrared spectroscopy at an alpine lake (Sjuodjijaure) in northern Sweden”, The Holocene, 11(5). pp: 551-562.
53. - Sharifi, A.; Pourmand, A.; Canuel, E. A.; Ferer-Tyler, E.; Peterson, L. C.; Aichner, B.; ... & Lahijani, H. A. (2015). “Abrupt climate variability since the last deglaciation based on a high-resolution, multi-proxy peat record from NW Iran: The hand that rocked the Cradle of Civilization?”, Quaternary Science Reviews, 123. pp: 215-230.
54. - Staubwasser, M., & Weiss, H. (2006). “Holocene climate and cultural evolution in late prehistoric–early historic West Asia”, Quaternary Research, 66 (3). pp: 372-387.
55. - Stevens, L. R.; Wright Jr, H. E.; & Ito, E. (2001). “Proposed changes in seasonality of climate during the Lateglacial and Holocene at Lake Zeribar, Iran”, The Holocene, 11(6). pp: 747-755.
56. - Thomas, E. R.; Wolff, E. W.; Mulvaney, R.; Steffensen, J. P.; Johnsen, S.J.; Arrowsmith. C.; White, J. W. C.; Vaughn, B. & Popp, T. (2007). “The 8.2 ka event from Greenland ice cores”, Quaternary Sci Rev 26. pp:70-81.
57. - Walker, M.; Johnsen, S.; Rasmussen, S. O.; Popp, T.; Steffensen, J. P.; Gibbard, P.; ... & Cwynar, L. C. (2009). “Formal definition and dating of the GSSP (Global Stratotype Section and Point) for the base of the Holocene using the Greenland NGRIP ice core, and selected auxiliary records”, Journal of Quaternary Science, 24(1). pp: 3-17.
58. - Weiss, H. (1978). “Irrigation Agriculture”, Science 200. pp: 1377–1378.
59. - Weninger, B.; Alram-Stern, E.; Bauer, E.; Clare, L.; Danzeglocke, U.; Jöris, O.; Kubatzki, L.; Rollefson, C.; Todorova, H. & van Andel, T. (2006). “Climate Forcing due to the 8200 cal BP event observed at Early Neolithic sites in the Eastern Mediterranean”, Quaternary Research 66. pp: 401–420.
60. - Wong, E. H.; Petrie, C. A., & Fazeli, H. (2010). “Cheshmeh Ali Ware: A Petrographic and geochemical study of a transitional Chalcolithic period ceramic industry on the northern central plateau of Iran”, Iran, 48(1). pp: 11-26.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Shaikh Baikloo Islam B, Chaychi Amirkhiz A, Reza Valipour H. The Impact of the Mid-Holocene Climate Changes on the Genesis and Development of the Early Settlements in the North of Central Iran. Parseh J Archaeol Stud. 2018; 2 (4) :7-22
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-87-fa.html

شیخ‌بیکلو‌اسلام بابک، چایچی‌امیرخیز احمد، ولی‌پور حمیدرضا. تأثیر تغییرات اقلیمی هولوسن میانه بر پیدایش و شکوفایی نخستین استقرارهای شمال ایران مرکزی. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1397; 2 (4) :7-22

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-87-fa.html



سال 2، شماره 4 - ( 6-1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.19 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4263