[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 2، شماره 3 - ( 3-1397 ) ::
سال 2 شماره 3 صفحات 149-165 برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعۀ سفال منقوش بدون‌لعاب (شبه پیش‌از‌تاریخی) در محوطه‌های دوران اسلامی دشت نَرماشیر کرمان
محجوبه امیرانی‌پور1، سعید امیرحاجلو2، سارا سقایی3
1- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی گرایش دوران اسلامی دانشگاه جیرفت
2- استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه جیرفت ، s.hajloo@ujiroft.ac.ir
3- استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه جیرفت
چکیده:   (5632 مشاهده)
یکی از گونه‌های سفال دوران اسلامی که در بررسی‌های باستان‌شناسی دشت نرماشیر شناسایی شده، سفال منقوش بدون‌‌لعاب (شبه پیش‌ازتاریخی) است که پیش‌تر در جنوب و جنوب‌غربی ایران گزارش شده و در سال‌های اخیر مطالعاتی درباره پراکندگی آن در برخی محوطه‌های دیگر صورت گرفته‌‌است. این گونه سفال دوران اسلامی فاقد لعاب، اما دارای نقوش هندسی قهوه‌ای، اخرایی، قرمز یا نارنجی است که در نگاه نخست، شباهت زیادی با سفال منقوش پیش‌از‌تاریخ دارد. اما با توجه به اختلاف خمیره، رنگ، نقش و توزیع درکنار سفال‌های لعابدار دورۀ اسلامی، یکی از گونه‌های رایج سفال دورۀ اسلامی شمرده می‌شود که در بیشتر مناطق ایران مورد استفاده بوده ‌است. پرسش این است که ویژگی‌های سفال‌ منقوش بدون‌لعاب نرماشیر در مقایسه با نمونه‌های نواحی دیگر چیست؟ هدف، معرفی و مطالعه این سفال، مقایسۀ آن با نواحی دیگر و ارائه آگاهی‌هایی نو درباره فرهنگ‌های دوران اسلامی حاشیه لوت است. روش گردآوری داده‌ها «میدانی و اسنادی» و روش پژوهش «توصیفی ـ تحلیلی» ‌است. بر این اساس، داده‌های گردآوری‌شده شامل قطعات سفال منقوش بی‌لعاب با نقوش قهوه‌ای تا قرمز است که در شهر قدیم نرماشیر (محوطۀ چغوک‌آباد) و محوطه‌های جلال‌آباد و رفیع‌آباد در بافت فرهنگی سده‌های میانی اسلامی به‌دست آمده و شباهت‌هایی با نمونه‌های منقوش بدون‌لعاب جنوب، جنوب‌غربی، مرکز، شمال و شمال‌شرقی ایران دارد. اما برخلاف نمونه‌های جنوب و جنوب‌غربی ایران، نمونه‌های نرماشیر به جوامع کوچ‌رو تعلّق نداشته‌اند و از استقرارهای ثابت شناسایی شده‌اند.
واژه‌های کلیدی: نرماشیر، سفال منقوش بدون‌لعاب، سفال شبه پیش‌از‌تاریخی، محوطه‌های دوران اسلامی.
متن کامل [PDF 933 kb]   (971 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1397/5/1 | پذیرش: 1397/5/1 | انتشار: 1397/5/1
فهرست منابع
1. - ابن خردادبه، عبیدالله بن عبدالله (بی‌تا). المسالک و الممالک، بیروت: دار‌الصادر.
2. - ادریسی، محمد بن محمد (بی‌تا) نزههالمشتاق فی اختراق الآفاق. جلد ١، بیروت: عالم‌الکتب.
3. - ادوارد ییت، چارلز (1365). خراسان و سیستان؛ سفرنامۀ کلنل ییت به ایران و افغانستان. ترجمۀ قدرت‌الله روشنی زعفرانلو و مهرداد رهبری، تهران: یزدان.
4. - اعتمادالسلطنه، محمدحسن بن علی. (1367). مرآت البلدان. جلد اول. به تحقیق هاشم محدث و عبدالحسین نوایی، تهران: دانشگاه تهران.
5. - افضل‌الدین کرمانی، ابوحامد احمد بن حامد (1356). عقد العلی للموقف الاعلی. تصحیح علیمحمد عامری نایینی، تهران: روزبهان.
6. - امیرانی‌پور، محجوبه (1395) «بررسی باستانشناختی سفال دوران اسلامی شهرستان نرماشیر با تکیه بر شهر قدیم نرماشیر (چغوک‌آباد)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، رشتۀ باستان‌شناسی. دانشگاه جیرفت، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی (منتشرنشده).
7. - امیرحاجلو، سعید (1393). «گزارش گمانه‌زنی به‌منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم شهر قدیم نرماشیر (محوطۀ چغوک‌آباد) استان کرمان». کرمان: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان (منتشر‌نشده).
8. - امیری، مصیب. موسوی‌کوهپر، سیدمهدی و خادمی‌ندوشن، فرهنگ (1391). «طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال‌های ساسانی اسلامی بیشاپور؛ مطالعۀ موردی سفال‌های فصل نهم کاوش». مطالعات باستان‌شناسی، دانشگاه تهران، دورۀ چهارم شمارۀ یک. شمارۀ پیاپی پنج، صص: 32-1.
9. - حموی، یاقوت (1990). معجم البلدان. جلد پنجم، بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
10. - خبیصی، محمدابراهیم (1343). سلجوقیان و غز در کرمان. تصحیح محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران: طهوری.
11. - زارع، شهرام (1387). «گزارش فصل دوم بررسی باستان‌شناختی شهرستان بم» و جلد اول و دوم، کرمان: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان (منتشر‌نشده).
12. - سقایی، سارا و امیرحاجلو، سعید (1395). «منظر تاریخی و فرهنگی نرماشیر کرمان در دوران اسلامی». مطالعات باستان‌شناسی دوران اسلامی، سال اول، شمارۀ اول. صص: 36-7.
13. - شیروانی، زین‌العابدین (1389). بستان السیاحه یا سیاحت‌نامه. تصحیح منیژه محمودی، تهران: حقیقت.
14. - صدیقیان، حسین و غلامی، حسین (1391). «سفال اسلامی منقوش بدون‌لعاب (شبه پیش‌از‌تاریخ) ایران». پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس. شمارۀ ششم و هفتم. صص: 142-134.
15. - عبدالمؤمن البغدادی، ابن عبدالحق (بی‌تا). مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنۀ و البقاع. تحقیق علی‌محمد بجاوی. جلد ٣، بیروت: دارالجیل.
16. - فشارکی، پریدخت (1357). «پراکندگی جغرافیایی محصولات کشاورزی در واحه‌های بم و نرماشیر (آبادی‌های حوضه آبگیرلوت جنوبی)». پژوهش‌های جغرافیایی. شمارۀ 16. صص: 18-1.
17. - قدامه‌بن جعفر کاتب بغدادی (1370). الخراج. ترجمۀ حسین قره‌چانلو، تهران: البرز.
18. - قزلباش، ابراهیم و پرویز، احمد (1392). «بررسی زیستگاه‌های دورۀ اسلامی در ارتفاعات زاگرس جنوبی؛ مطالعۀ موردی: محوطۀ کمپوس‌بناری کهگیلویه». مطالعات باستانشناسی، دانشگاه تهران، دورۀ 5، شمارۀ 2. صص: 128-113.
19. - مستوفی، احمد (1348)، «نرماشیر». پژوهش‌های جغرافیایی. شمارۀ اول. صص: 95-90.
20. - مستوفی، حمدالله (1364). تاریخ گزیده. جلد اول. به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
21. - مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد (1385). احسن التقاسیم فی معرفهالاقالیم، ترجمۀ دکتر علینقی منزوی. چاپ دوم، تهران: کومش.
22. - موسوی‌حاجی، سیدرسول، توسلی، محمدمهدی. شیرازی، روح‌الله و زور، مریم (1392). «گونه‌شناختی و معرفی سفالینه‌های دوران اسلامی بلوچستان (مکران جنوبی)». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. شمارۀ پنجم، دورۀ سوم. صص: 140-121.
23. - ویتکمب، دونالد (1382). «سفال‌های پیش‌از‌تاریخی دروغین از جنوب ایران». باستان‌پژوهی. ترجمۀ محسن زیدی. شمارۀ 11. صص: 95-84.
24. - یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (1381). البلدان. چاپ چهارم. ترجمۀ محمد ابراهیم آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.
26. - Abdol Momen Baghdadi, I. (No Date). Marased Alatela Ala Alasma Alamkeneh Albogha, effort of Ali Mohamad Bajavi, Beirut: Daraljeyl press.
27. - Afzaoldin Kermani, A. (1978). Aghd Alala Lelmoghof Alala, effort of Ali Mohamad Ameri Naini, Tehran: Rozbahan press.
28. - Amiranipor, M. (2016). “Archaeological Survey of Pottery Islamic Period of Narmashir County with Based on Old Narmashir City (Chaghok Abad)”, M.A. Thesis, Jiroft: University of Jiroft.
29. - Amiri, M. & Mousavi Kouhpar, S. M. & Khademi Nadoshan, F. (2012). “Classification and Typological Study of Sasanian-Islamic Potteries of Bishapour, Case Study: Materials from the 9th Season of Excavation”, Journal of Archaeological Studies, No. 5, P.P. 1-32.
30. - Amir Hajilou, S. (2014). “Report of Trenching for Limitation of Old Narmashir City (Chaghok Abad) in Kerman Province”, Kerman: Archive administration of cultural heritage in Kerman Province (unpublished).
31. - Edrisi, M. (No Date). Nazhat Almoshtagh Fi Akhteragh Alafagh, Vol. 1, Beirut: Press of Alam Alkotob.
32. - Edward Yeit, C. (1986). Khorasan and Sistan; Colonel Yeit Travelogue to Iran and Afghanistan, Ghodrat Allah Roshani Zaferanlou and Mehrdad Rahbari, Tehran: Yazdan press.
33. - Etemad Alsaltaneh, M. (1988). Mraat Alboldan, effort of Hashem Mohades and Abdolhossyn Navai, Vol. 1, Tehran: University of Tehran.
34. - Fesharaki, P. (1979). “The Geographical Distribution of Agricultural Products in Bam and Narmashir (Villages Around of Basin Catchment of Southern Lut)”, Journal of Geographical Studies, No. 16, P.P. 1-18.
35. - Ghezelbash, E. & Parviz, A. (2013). “Kombus Bonary: An Islamic Settlement in the Southern Zagros”, Journal of Archaeological Studies, Vol. 5, No. 2, P.P. 113-128.
36. - Ghodamat Ibn Jafar. (1992). Alkharaj, Translate by: Hoseyn Gharah Chanlou, Tehran: Alborz press.
37. - Hamavi, Y. (1990). Mojam Alboldan, Vol. 5, Beirut: Press of Dar Alkotob Alalmieh.
38. - Ibn Khordadbeh, A. (No Date). Almasalek Almamalek, Beirut: Daralsodor press.
39. - Johns, J. (1993). “The Rise of Middle Islamic Hand-made Geometrically-Painted Ware in Bilad-Al-Sham (11-13th centuries A.D.)”, In: Colloque International d’Archeologie Islamique, IFAO, Le Caire, 3-7 Fevrier, Textes Arabes et Etudes Islamiques, Vol. 36, P.P. 65–93.
40. - Khbisi, M. A. (1965). Seljuks and Ghoz in Kerman, effort of Mohamad Ebrahim Bastani Parizi, Tehran: Tahori press.
41. - Maghdasi, A. (2006). Ahsan Altaghsim Fi Marefat Alaghalim, Translate by: Alinaghi Monzavi, Tehran: Komesh press.
42. - Mostofi, A. (1970). “Narmashir”, Journal of Geographical Studies, No. 1, P.P. 90-95.
43. - Mostofi, H. (1985). Tarikh Gozideh, effort of Abdolhoseyn Navai, Vol. 1, Tehran: Press of Amir Kabir.
44. - Mousavi Haji, S. R. & Tavasoli, M. M. & Shirazi, R. & Zor, M. (2013). “Introducing and Typology of Islamic Potteries from Baluchistan Region, Mokran South”, Journal of Pazhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, Vol. 3, No. 5, P.P. 121-140.
45. - Saghai, S. & Amir Hajilou, S. (2016). “The Aspect of Historical and Cultural Narmashir of Kerman in Islamic Period”, Journal of Archaeological Studies of Islamic Period, No. 1, P.P. 7-36.
46. - Sedighyan, H. & Gholami, H. (2012). “Unglazed Islamic Painted Pottery (Pseudo-prehistoric) of Iran”, Journal of Modares Archeological Research, No. 6 & 7, P.P. 134-142.
47. - Shirvani, Z. (2010). Boustan Alsiahe Ya Siahatnameh, effort of Manizheh Mahmoudi, Tehran: Haghighat press.
48. - Sumner, W. M. & Whitcomb, D. (1999). “Islamic Settlement and Chronology in Fars: an Archaeological Perspective”, In: Iranica Antiqua, Vol. XXXIV, P.P. 309-324.
49. - Whitcomb, D. (2003). “The False Prehistoric Wares from South of Iran”, Translate by: Mohsen Zeydi, Journal of Bastan Pazhohi, No. 11, P.P. 84-95.
50. - Yaghobi, A. (2002). Alboldan, Translate by: Mohamad Ebrahim Ayati, Tehran: Press of Scientific and Cultural.
51. - Zare, S. (2008). “Report of Chapter Two Archaeological Survey of Bam County”, Kerman: Archive administration of cultural heritage in Kerman Province (unpublished).
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Amirani Pour M, Amirhajloo S, Saghaee S. Study of Painted and Unglazed Ware (Pseudo Prehistoric) in Sites of Islamic Period of Narmashir Plain in Kerman. Parseh J Archaeol Stud. 2018; 2 (3) :149-165
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-64-fa.html

امیرانی‌پور محجوبه، امیرحاجلو سعید، سقایی سارا. مطالعۀ سفال منقوش بدون‌لعاب (شبه پیش‌از‌تاریخی) در محوطه‌های دوران اسلامی دشت نَرماشیر کرمان. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1397; 2 (3) :149-165

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-64-fa.html



سال 2، شماره 3 - ( 3-1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.19 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4263