[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) ::
سال 5 شماره 18 صفحات 235-215 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی و تحلیل نگاره‌های زال و سیمرغ در شاهنامه‌های مصور‌شده از دورۀ ایلخانی (750-654‌ ه‍.ق.) تا صفویه (1135-905 ه‍.ق.)
علی سلمانی 1، میلاد هاتف2
1- دانشیار گروه فلسفۀ هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران ، Salmani@basu.ac.ir
2- دانشجوی کارشناسی‌ارشد فلسفۀ هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران
چکیده:   (588 مشاهده)
داستان زال و سیمرغ از موضوعات جذاب شاهنامه است که به‌دفعات توسط نگارگران در دوره‌های مختلف تصویرگری شده است. سیمرغ با ویژگی‌های افسانه‌ای خود در شاهنامه ظاهر می‌شود. این درحالی است که بین این ویژگی‌ها و ویژگی‌های تعداد دیگری از موجودات در تاریخ اساطیر ایران، ارتباط نزدیکی وجود دارد. سیمرغ همچون حیوان رازآموز در آئین شمنی عمل کرده و زال را همانند شمنی نوآموز در دامن طبیعت می پروراند. زال، گاهی با پوشش و بعضاً بدون پوشش و عریان تصویر شده است؛ همچنین ازنظر موقعیت مکانی زال بعضاً سوار بر پشت سیمرغ یا در آغوش او و یا در دشت و بالای کوه در لانۀ سیمرغ طراحی شده است. ترکیب‌بندی نگاره‌ها به‌گونه‌ای است که هرچه پیش‌تر می‌رویم، نظم قابل‌قبول‌تر و چشم‌نوازتری در نگاره‌ها می‌بینیم. با توجه به بررسی نظام‌مند و سلسله‌وار نگاره‌های زال و سیمرغ از دور‌ه‌های ایلخانی تا صفوی، رویکرد هنرمندان در به ‌تصویر کشیدن وجوه حماسی داستان و فضای رومانتیک و معنوی حاکم‌بر آن نکتۀ قابل تأملی است که در پژوهش حاضر تلاش شده است آن‌را تاحد امکان بررسی نماییم. در این مطالعه سعی شده است به پرسش‌هایی از قبیل: چگونگی شیوۀ اجرایی نگاره‌ها، نحوۀ رنگ‌پردازی و ترکیب‌بندی عناصر این نگاره‌ها پاسخ داده شود. استفاده از عناصری مشترک در نگاره‌ها مانند درخت، کوه و دشت نشان از تعریف چارچوبی خاص در به ‌تصویر‌کشیدن داستان زال و سیمرغ دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی تاریخی درمورد نگاره‌های زال و سیمرغِ مصورشده در شاهنامه‌های گوناگون به این نتیجه رسیده است که در هر نگاره، تأثیر مکتب هر دوره را به‌وضوح می‌توان مشاهده کرد و همچنین عناصر به‌کار‌رفته در نگاره‌ها تقریباً مشابه همدیگر هستند.
واژه‌های کلیدی: شاهنامه، نگارگری ایران، زال، سیمرغ.
متن کامل [PDF 1852 kb]   (222 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1400/4/30 | پذیرش: 1400/11/16 | انتشار: 1400/12/10
فهرست منابع
1. - اعظم کثیری، آتوسا؛ رهنورد، زهرا؛ و دیباج، سید موسی، (1388). «تقابل طبیعت و فرهنگ در نگارۀ زال و سیمرغ». نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ 37، صص: 103-110.
2. - امینی‌پور، مریم؛ و ابومحبوب، احمد، (1396). «بررسی آئین شمنی و سایر جادوها در داستان رستم و اسفندیار». فصل‌نامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، شمارۀ 47، صص: 99-137.
3. - آژند، یعقوب، (1385). مکتب نگارگری اصفهان. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرهنگستان هنر.
4. - پاکباز، رویین، (1379)، نقاشی ایران: از دیرباز تا امروز. تهران: نارستان.
5. - پاکزاد، زهرا، (1393). «نگاهی به شیوه‌های شکل‌گیری نگاره‌های شاهنامۀ رشیدا». جلوۀ هنر، شمارۀ 11، صص: 5-20.
6. - توریس، ای ‌بی، (1375). بهزاد و نقاشی ایران. ترجمۀ عبدالله بهاری، تهران: هرمز.
7. - حسینی، مهدی، (1391). «شاهنامۀ قرچغای‌خان (شاهنامه وینزور)». نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ 45، صص: 13-21.
8. - رابینسون، ب. و، (1376)، هنر نگارگری ایران. ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: مولی.
9. - رضی، هاشم، (1381). دانشنامۀ ایران‌باستان. تهران: انتشارات سخن.
10. - رهنورد، زهرا، (1393). تاریخ هنر ایران در دورۀ اسلامی. تهران: سمت.
11. - زرین‌کوب، حسین، (1381). نامورنامه دربارۀ فردوسی و شاهنامه. تهران: نشر سخن.
12. - عدنانی، مسعود، (1384). «آئین شمنی و شاهنامه». نشریۀ ‌نامۀ پارسی، بهار، شمارۀ 1، صص: 61-70.
13. - فرخی‌سیستانی، علی‌بن‌جولوغ، (1392). دیوان اشعار. نشر سنایی.
14. - فردوسی، ابوالقاسم، (1388). شاهنامه. نشر کتاب‌سرای نیک.
15. - کمبل، جوزف، (1384). قدرت اسطوره. ترجمۀ عباس مخبر، چاپ سوم، تهران: مرکز.
16. - کن‌بای، شیلار، (1378). نقاشی ایرانی. ترجمۀ مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر.
17. - گری، بازیل، (1369). نقاشی ایران. ترجمۀ عربعلی شروه، تهران: عصرجدید.
18. - مرزبان، پرویز، (1396). باغ‌های خیال. چاپ سوم، تهران: فرزان روز.
19. - معروضی، الهه، (1395). «پیشینۀ سیمرغ در ایران‌باستان». نشریۀ نیستان، شمارۀ 3، صص: 12.
20. - منشی‌قمی، احمد بن حسین (قاضی احمد)، (1366). گلستان هنر. تهران: منوچهری.
21. - الیاده، میرچا، (1387). شمنیسم: فنون کهن خلسه. ترجمۀ محمد کاظم مهاجری، قم.
23. - Adnani, M., (2006). “Shamanic Religion and Shahnameh”. Persian Name Journal, Spring, No. 1, Pp: 61-70, (In Persian).
24. - Ajand, Y., (2007). Isfahan School of Painting. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance, Academy of Arts, (In Persian).
25. - Aminipour, M. & Abumahbob, A., (2018). “Study of shamanism and other spells in the story of Rostam and Esfandiar”. Quarterly Journal of Mystical Literature and Mythology, No. 47, Pp: 99-137, (In Persian).
26. - Azam-Kasiri, A; Rahnavard, Z. & Dibaj, S. M., (2010). “Confrontation of nature and culture in the painting of Zal and Simorgh”. Journal of Fine Arts, No. 37, Pp: 103-110., (In Persian).
27. - Campbell, J., (2006). The Power of Myth. Translated by: Abbas Mokhber, third edition, Tehran: Markaz, (In Persian).
28. - Eliyadeh, M., (2009). Shamanism: Ancient Techniques of Ecstasy. Translated by: Mohammad Kazem Mohajeri, Qom, (In Persian).
29. - Farrokhi Sistani, A., (2014). Poetry book. Publishing Sanai, (In Persian).
30. - Ferdowsi, A., (2010). Shahnameh. Published by: Nik Library, (In Persian).
31. - Gary, B., (1991). Iranian Painting. Translated by: Arab Ali Shorveh, Tehran: Asr Jadid, (In Persian).
32. - Hosseini, M., (2013). “Shahnameh of Qarchaghaye Khan (Shahnameh of Winsor)”. Journal of Fine Arts, No. 45, Pp: 13-21, (In Persian).
33. - Kenuba, Sh., (2000). Iranian Painting. Translated by: Mehdi Hosseini, Tehran: University of Arts, (In Persian).
34. - Marozi. E., (2017). “Simorgh History in Ancient Iran”. Neystan Magazine, No. 3, Pp: 12, (In Persian).
35. - Marzban, P., (2018). Imaginary Gardens. Third Edition, Tehran: Farzan Rooz, (In Persian).
36. - Munshiqami, A. (Qazi Ahmad), (1988). Golestan Honar. Tehran: Manouchehri, (In Persian).
37. - Pakbaz, Rouin, (2000), Iranian Painting: From Long ago to Today, Tehran: Narestan.
38. - Pakzad, Z., (2015). “A look at the methods of forming Rashida Shahnameh drawings”. Art Front, No. 11, Pp: 5-20, (In Persian).
39. - Rahnavard, Z., (2015). History of Iranian Art in the Islamic Period. Tehran: Samat.
40. - Razi, H., (2003). Encyclopedia of Iran-Bastan. Tehran: Sokhan Publications, (In Persian).
41. - Robinson, B. V., (1997), The Art of Iranian Painting. Translated by: Yaghoub Azhand, Tehran: Molly, (In Persian).
42. - Toris, E., (1997). Behzad and Iranian Painting. Translated by: Abdullah Bahari, Tehran: Hormoz, (In Persian).
43. - Zarrinkoob, H., (2003). Namvarnameh about Ferdowsi and Shahnameh. Tehran: Sokhan Publishing, (In Persian).
44. - www.metmuseum.org
45. - www.flickr.com
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Salmani A, Hatef M. Study and Analysis of Zal and Simorgh Drawings in Illustrated Shahnamehs from the Ilkhanid Period (750-654 AH) to Safavid (1135-905 AH). Parseh J Archaeol Stud. 2022; 5 (18) :215-235
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-610-fa.html

سلمانی علی، هاتف میلاد. بررسی و تحلیل نگاره‌های زال و سیمرغ در شاهنامه‌های مصور‌شده از دورۀ ایلخانی (750-654‌ ه‍.ق.) تا صفویه (1135-905 ه‍.ق.). مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (18) :235-215

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-610-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.22 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4419