[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) ::
سال 5 شماره 18 صفحات 48-31 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی و شناخت هنر سفال خاکستری در محوطۀ عصرمفرغی چِگِردَک بلوچستان با استفاده از روش‌های پتروگرافی XRD و SEM-EDX
سیدمحسن حاجی سیدجوادی 1، یاسین صدقی2، محمدرضا شیخی3، نجمه خاتون‌میری
1- استادیار، گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران ، hajsayyedjavady@pnu.ac.ir
2- کارشناس‌ارشد باستان‌سنجی، اداره حفاظت و مرمت مؤسسۀ فرهنگی موزه‌های بنیاد مستضعفان، تهران، ایران
3- کارشناس مرمت آثار تاریخی، گروه مرمت آثار تاریخی، دانشگاه زابل، زابل، ایران
چکیده:   (643 مشاهده)
سفالینه‌های خاکستری‌رنگ یکی از شاخص‌ترین و مهم‌ترین آثار فرهنگی مکشوف از محوطه‌های عصر مفرغی جنوب‌شرق فلات ایران است. این سبک سفالینه‌ها به‌مقدار بسیار گسترده‌ای از محوطۀ عصر مفرغی چگردک جلگۀ چاه‌هاشم در بلوچستان به‌‌دست آمده است که تاکنون از نظرها و مطالعات باستان‌شناسی، باستان‌سنجی و تاریخ هنری جنوب‌شرق فلات ایران به‌دور مانده است. پرسش اصلی این پژوهش حول چگونگی ساخت و تزئین این سفال‌هاست. به‌نظر می‌رسد در این منطقه، ساخت سفال توسعه یافته بود و روش‌های ساخت متفاوتی داشتند. پژوهش حاضر به‌روش تحلیلی-تجربی و برمبنای مطالعات آزمایشگاهی انجام شده است. اشیاء موردمطالعه متعلق ‌به موزۀ جنوب‌شرق ایران بوده که اقداماتی نظیر مستندنگاری وضعیت اشیاء و همچنین نمونه‌برداری‌های لازم جهت انجام آزمون‌های آزمایشگاهی در محل کارگاه مرمت موزۀ منطقه‌ای جنوب‌شرق زاهدان صورت پذیرفته است. در ادامه با استفاده از مطالعات پتروگرافی مقطع نازک (OM) و آنالیزهای دستگاهی با روش‌های SEM-EDX و XRD به تحلیل داده‌ها در جهت تحقق اهداف پژوهش پرداخته شده است. در این مطالعه، بررسی 11 نمونه سفال خاکستری‌رنگ مربوط به محوطۀ چگردک که در سال 1397 ه‍.ش.، از کاوش‌های اضطراری به‌دست آمده‌ است، صورت‌پذیرفت که تمام سفال‌ها چرخ‌ساز و به‌رنگ خاکستری در طیف‌های تیره تا روشن و با ضخامت‌های مختلف اما در محدودۀ سفالینه‌های نازک هستند. بررسی‌های باستان‌سنجی صورت‌گرفته برروی سفال‌ها، ترکیبی مشابه درنظر می‌گیرد، ولی نشان می‌دهد که شیوه‌های تولید مختلفی به‌کار گرفته می‌شده است. سفال‌های موردنظر سفال‌هایی با تولید در کوره‌های حرارت بالا و روش‌های پیشرفته بوده است؛ به‌طوری‌که دقت در ساخت، ظرافت و استحکام مدنظر سفالگران بوده است. نتایج حاصله نشان می‌دهند که سفالگری در این محوطه یک صنعت بسیار پیشرفته بوده است که برای تزئین سفال‌ها از مواد معدنی با پایۀ آهن و منگنز استفاده کرده‌اند.
واژه‌های کلیدی: باستان‌سنجی، پتروگرافی، سفالگری عصرمفرغ، چِگِردَک، SEM-EDX، XRD.
متن کامل [PDF 1118 kb]   (127 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1400/1/25 | پذیرش: 1400/5/13 | انتشار: 1400/12/10
فهرست منابع
1. - اقلیما، محمدرضا، (1392). «مطالعۀ تطبیقی برهم‌کنش‌های منطقه‌ای مبتنی‌بر سفال‌های مکشوفه از محوطۀ چگردک جلگۀ چاه‌هاشم». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه سیستان‌وبلوچستان (منتشر نشده).
2. - امین‌امامی، سید محمد؛ صدقی، یاسین؛ عابدی، اکبر؛ و اسکندری، نصیر، (1399). «سفال باستانی و باستان‌سنجی، شناخت تکنولوژی ساخت سفال‌های فرهنگ علی‌آباد در تپۀ دهنو شهداد، جنوب‌شرق ایران (3750-3250 پ.م)». علم و مهندسی سرامیک، دورۀ 9، شمارۀ 3، صص: 57-37.
3. - رازانی، مهدی؛ صدقی، یاسین؛ و حیدری‌باباکمال، یدالله، (1398). «بررسی تطبیقی فرآیند ساخت در هنر سنگ‌تراشی پیش‌از‌تاریخ جنوب‌شرق ایران و سنگ هرکارۀ مشهد در دوران معاصر». فصلنامۀ مطالعات باستان‌شناسی پارسه، شمارۀ 7، سال 3، صص: 76-57.
4. - صدقی، یاسین؛ رازانی، مهدی؛ قاینی، زهره؛ و صبوحی‌ثانی، فرح‌انگیز، (1399). «بررسی و مرور نوع رنگ‌های به‌کاررفته در تزئینات نقوش سفالینه‌های به‌دست‌آمده از محوطه‌های عصرمفرغی سیستان‌وبلوچستان». نشریۀ علمی مطالعات در دنیای رنگ، جلد 10، شمارۀ 2، صص: 72-61.
5. - صدقی، یاسین؛ عابدی، اکبر؛ رازانی، مهدی؛ و حیدری، محمد، (1396). «ساختارشناسی خمرۀ نویافتۀ سفالی چرخۀ زیستی متعلق‌به گورستان پیش‌ازتاریخی کشیک سیستان‌وبلوچستان، جنوب‌شرق ایران». پژوهۀ باستان‌سنجی، سال 3، شمارۀ 2، صص: 14-1.
6. - مورگاورو، لوردانا، (1387). ظروف رنگارنگ شهرسوخته. ترجمۀ سید منصور سید‌سجادی، زاهدان: استانداری سیستان‌وبلوچستان و سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان سیستان‌وبلوچستان.
7. - نقشۀ زمین‌شناسی 1:25000 جازموریان، (1369)، تهران: افست.
8. - هلالی‌اصفهانی، هاله؛ و کنستانتینی، لورنزو، (1388). پارچه‌های شهرسوخته و فرهنگ پوششی آن. زاهدان: سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان سیستان‌وبلوچستان، گروه باستان‌شناسی شهرسوخته و دهانۀ غلامان.
9. - Afifi, H. A., (2011). “Analytical Investigation of Pigments, Ground Layer and Media of Cartonnage Fragments from Greek Roman Period”. Mediterranean Archaeology & Archaeometry, Pp: 11 (in Persian).
10. - Aminamami, S. M.d; Sedqi, Y.; Abedi, A. & Eskandari, N., (2020). “Ancient pottery and archeology, knowledge of the technology of making pottery of Aliabad culture in Dehno Shahdad hill, southeast of Iran (3750-3250 BC)”. Ceramic Science and Engineering, Vol. 9, No. 3, Pp: 57-37 (in Persian).
11. - AminEmami M.; Razani, M.; Soleimani N. A. & Madjidzadeh Y., (2017). “New insights into the characterization and provenance of chlorite objects from the Jiroft civilization in Iran”. J Archaeol Sci Reports, No. 16, Pp: 194–204. doi: https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2017.10.004 (in Persian).
12. - AminEmami, S. M. & Trettin, R., (2010). “Phase generating processes in ancient ceramic matrices through microstructure investigation with high resolution microscopy methods”. Journal of Advanced Microscopy Research, No. 5(3), Pp: 181-189 (in Persian).‌
13. - AminEmami, S. M.; Volkmar, J. & Trettin, R., (2008). “Quantitative characterisation of damage mechanisms in ancient ceramics by quantitative X-ray powder diffraction, polarization microscopy, confocal laser scanning microscopy and non-contact mode atomic force microscopy”. Surface Engineering, No. 24 (2), Pp: 129-137. DOI 10.1179/174329408X298157 (in Persian).
14. - Biscione R.; Salvatori, S. & Tosi, M., (1977). “Shahr-i sokhta: L Abittatoprotoistorico la sequenzacronologica p”. Bagsaglia (ed) La cite bruciata del desertosalato, ERIZZO IDIIRICE venice, Pp: 77-121.
15. - Boccuti, S.; Squitieri, A.; Angelini, G.; Lazzari, A.; Di Luzio, E. & Albano, M., (2015). “Preliminary surface analyses by ESEM–EDS of calcite bowls from Shahr-i Sokhta (Sistan, Iran, ca. 3200–1800 BCE): Results and possible interpretations”. Journal of Archaeological Science, No. 61, Pp: 244-259.‌
16. - Čiuladienė, A.; Luckutė, A.; Kiuberis, J. & Kareiva, A., (2018). “Investigation of the chemical composition of red pigments and binding media”. Chemija, Pp: 29
17. - Eftekhari, N.; Holakooei, P.; Sayyadshahri, H. & Vaccaro, C., (2018). “Four shades of black: Non-invasive scientific studies on the painted potteries from Shahr-i Sokhta, eastern Iran”. Journal of Archaeological Science: Reports, No. 22, Pp: 100-107 (in Persian).‌
18. - Eqlima, M. R., (2013). “Comparative study of regional interactions based on pottery discovered from Chagardak area of Chah Hashem plain”. Master Thesis in Archeology, Sistan and Baluchestan University (unpublished, in Persian).
19. - Geological map 1: 25000 Jazmourian, (1990), Tehran: Offset.
20. - Goodall, R. A., Hall, J., Viel, R., & Fredericks, P. M., (2009). “A spectroscopic investigation of pigment and ceramic samples from Copán, Honduras”. Archaeometry, No. 51(1), Pp: 95-109.‌
21. - Heidary, M.; Desset, F. & Vidale, M., (2018). “Bronze Age Glyptics of Eastern Jazmurian, Iran”. Paléorient, No. 44(1), Pp: 133-153.‌
22. - Heidary, M.; Desset, F. & Vidale, M., (2019). “A Late 4th-Early 3rd Millennium B.C. Grave at Spidej (Eastern Jazmurian, Iranian Baluchistan)”. Iranica Antiqua, Pp: 54.
23. - Heydari, M.; Fazeli-Nashli, H.; Cortesi, E. & Vidale, M., (2015). “A surface collection at Chegerdak, a Bronze age centre in the Jazmurian basin (South-Eastern Iran)”. Paléorient, Pp: 133-155.‌
24. - Hilali Esfahani, H. & Konstantini, L., (2009). “Burnt City Fabrics and its Cover Culture”. Zahedan: Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization of Sistan and Baluchestan Province, Arbukhteh Archaeological Group and the Slave Mouth(in Persian).
25. - Keykhaei, M.; Haji Valiei, M.; Shirazi, R. & Khademi Nadooshan, F., (2012). “Shahr-i Sokhta and the Bronze Production Workshop: A Review”. Interdisciplinaria Archaeologica, Natural Sciences in Archaeology, Vol. III, Issue 2, Pp: 203–210(in Persian).
26. - Maggetti, M. & Schwab, H., (1982). “Iron Age fine pottery from Châtillon-s-glâre and the Heuneburg”. Archaeometry, No. 24(1), Pp: 21-36.‌
27. - Maniatis, Y. & Tite, M. S., (1981). “Technological examination of Neolithic-Bronze Age pottery from central and southeast Europe and from the Near East”. Journal of Archaeological Science, No. 8, Pp: 59-76.
28. - Mioč, U. B.; Colomban, P.; Sagon, G.; Stojanović, M. & Rosić, A., (2004). “Ochre decor and cinnabar residues in Neolithic pottery from Vinča, Serbia”. Journal of Raman Spectroscopy, No. 35(10), Pp: 843-846.‌
29. - Moradi, H.; Sarhadi Dadian, H.; Ramli, Z. & Shuhaimi Nik, N. H., (2013). “Compositional Analysis of the Pottery Sherds of Shahre-I Sokhta, South Eastern Iran”. Research Journal of Applied Sciences, Engineering and Technology, No. 6(4), Pp: 654-659 (in Persian).‌
30. - Mortazavi, M., (2004). “Systems Collapse: A Comparative study of the Collapse of the urban communities of southeast Iran in the Second Millennium BC”. Ph.D Thesis. England: University of Bradford.
31. - Mortezavi, M., (2005). “Economy, Environment and the Beginnings of Civilizations in South Eastern Iran”. Journal of Near Eastern Archaeology, No. 68(3), Pp: 106-111.
32. - Mortezavi, M., (2006). “TheBampur Valley: A New Chronological Development”, Ancient Asia, Pp: 53-64.
33. - Murgavuro, L., (2008). Colorful dishes of Shahr-e Sokhteh. Translated by: Seyed Mansour Seyed Sajjadi, Zahedan: Sistan and Baluchestan Governorate and the Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization of Sistan and Baluchestan Province(in Persian).
34. - Piperno, M. & Tosi, M., (1975). “The Graveyard of Shahr-i Sokhta Iran”. Archaeology, No. 28(2), Pp: 186-197.
35. - Pourzarghan, V.; Sarhaddi-Dadian, H. & Ramli, Z., (2017). “Morphology of ancient Potteries Using X-Ray Diffraction Analysis and X-Ray Fluorescence in Sistan Plan, Eastern Iran”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, No. 17 (2). Pp: 175-186.
36. - Rapp, G., (2009). “Natural Science in Archaeology: Archaeomineralogy”. Second edition: Springer-Verlag Berlin Heidelberg.
37. - Razani, M.; Sedghi, Y. & Heidari Babakmal, Y., (2019). “A Comparative Study of the Manufacturing Process in the Art of Pre-Masonry in the History of Southeastern Iran and the Stone of Everything in Mashhad in the Contemporary Period”. Journal of Archaeological Studies of Parseh, No. 7, Vol. 1, Pp: 76-57 (in Persian).
38. - Riedrer, J., (2004). “Thin Section Microscopy applied to the study of archaeological Ceramics”. Hyperfine Interactions, No. 154, Pp: 143-153.
39. - Roux, V. & Courty, M. A., (1998). “Identification of Wheel-fashioning Methods: Technological Analysis of 4th-3rd Millennium BC Oriental Ceramics”. Journal of Archaeological Science, No. 25, Pp: 747-763.
40. - Sarhadi-Dadian, H.; Ramli, Z.; Nik Abdul Rahman, N. & Mehrafarin, R., (2015). “X-Ray Differaction and X-Ray Flurescence Analysis of Pottery Shards from New Archaeological Survey in South Region of Sistan, Iran”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, No. 5 (3). Pp: 45-56.
41. - Sedqi, Y.; Abedi, A.; Razani, M. & Heidari, M., (2017). “Structure of newly discovered pottery of the biological cycle belonging to the prehistoric cemetery of Sistan and Baluchestan, southeast of Iran”. Archaeological Research, Vol. 3, No. 2, Pp: 14-1 (in Persian).
42. - Sedqi, Y.; Razani, M.; Ghaeni, Z. & Sabuhisani, F., (2020). “Study and review of the type of paints used in the decoration of pottery motifs obtained from the bronze sites of Sistan and Baluchestan”. Scientific Journal of Studies in the World of Color, Vol. 10, No. 2, Pp: 72-61 (in Persian).
43. - Stein, S. A., (1937). Archaeological Reconnaissances in North-Western India and South-eastern Iran Macmillan and Co. Limited St. Martins Street, London, Pp: 407.
44. - Tosi, M., (1968). “Excavation at shahr-i Sokhta: A calcolithic settlement In Iranian sistan, preliminary report on the First Campaging”. Oc- Des, 1967, East and West, No. 18, Pp: 9-66.
45. - Tosi, M., (1970). “A tomb from Damin and the problem of the Bampur sequence in the third millennium BC”. East and West, No. 20, Pp: 9-50.
46. - Tosi, M., (1976). “A Topographical and stratighraphic alpereplus of shahr-e suxteh”, Procedings of the IV the annual symposium on archaeological research in Iran, Tehran (in Persian).
47. - Vidale, M. & Lazzari, A., (2017). “Lapis Lazuli Bead Making at Shahr-i Sokhta. Interpreting Craft Production in a Urban Community of the 3rd Millennium bc”. ed by: Massimo Vidale and Alessandra Lazzari. Ancient Civilizations from Scythia to Siberia.‌
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Haji Sayyedjavadi S M, Sedqi Y, Sheykhi M R, Khatoun Miri N. Investigation and Recognition of Gray Artefacts in Chegardak Bronze Age Using Petrographic, XRD and SEM-EDX Methods. Parseh J Archaeol Stud. 2022; 5 (18) :31-48
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-558-fa.html

حاجی سیدجوادی سیدمحسن، صدقی یاسین، شیخی محمدرضا، خاتون‌میری نجمه. بررسی و شناخت هنر سفال خاکستری در محوطۀ عصرمفرغی چِگِردَک بلوچستان با استفاده از روش‌های پتروگرافی XRD و SEM-EDX. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (18) :48-31

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-558-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4419