[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 ) ::
سال 5 شماره 15 صفحات 228-213 برگشت به فهرست نسخه ها
قلات موت‌آباد پیرانشهر: گاه‌نگاری، سازمان فضایی، فرم و عملکرد با اتکاء به مطالعات باستان‌شناسانه
حسن کریمیان1 ، حامید نورسی 2، فرید احمدزاده3، طاهر ابوبکری4
1- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران ، haamid.norasi@ut.ac.ir
3- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4- دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده:   (1693 مشاهده)
محوطۀ تاریخی قلات موت‌آباد در منطقۀ پیرانشهر به‌لحاظ مستندات متعدد تاریخی و فرهنگی ازقبیل: آثار سفالی، بقایای معماری، آجری و به‌خصوص از جهت نقشۀ معماری بسیار حائز اهمیت است. وجود نقشۀ موسوم به «ستاره‌ای» در طراحی حصار بیرونی محوطه، بیانگر اهمیت و نقش محوری این محوطه در دشت پیرانشهر است. این محوطه در جوار یکی از شعب رودخانۀ زاب کوچک قرار گرفته است که در اثر گذر زمان، استفاده از آن به‌عنوان پایگاه نظامی در دورۀ معاصر و حفاران قاچاق به‌تدریج تخریب شده است و هم‌اکنون شواهد آوار معماری در سطح محوطه قابل مشاهده است. نمونه‌هایی از طراحی نقشۀ ستاره‌ای‌شکل در نقاط مختلف ایران و هم‌چنین قلعه‌های اروپایی قابل مشاهده، و از این حیث با نقشۀ قلات موت‌آباد قابل مقایسه است. مسأله اصلی این نوشتار، بررسی این محوطه با تکیه بر مدارک و شواهد موجود است تا ضمن دستیابی به یک تاریخ‌گذاری نسبی محوطه، اهمیت ساختارهای نظامی در دشت پیرانشهر را مورد مطالعه قرار گیرد؛ بنابراین پرسش‌هایی مطرح است: 1- بنای قلات موت‌آباد متعلق‌ به چه دورۀ زمانی، و دارای چه ساختار و نقشه‌ای است؟ 2- قلات موت‌آباد پیرانشهر به‌لحاظ فرم و ساختار معماری دارای چه ویژگی و کارکردی است؟ بر این‌اساس، نتایج تحقیق با ‌توجه به مطالعۀ منابع مکتوب تاریخی، مقایسۀ نمونه‌های مشابه و هم‌چنین آثار مادی در سطح محوطه، می‌توان بیان کرد که محوطه در دورۀ صفویه، افشار یا اوایل قاجار، با نقشه‌ای موسوم به ستاره‌ای‌شکل، با کارکرد و عملکردی نظامی و الهام گرفتن از عناصر معماری غربی بنا شده است. روش تحقیق پژوهش حاضر تاریخی، توصیفی-تحلیلی است و جمع‌آوری یافته‌ها با مطالعۀ منابع تاریخی، مستندنگاری میدانی و تحلیل تصاویر هوایی و داده‌های حاصل از آن فراهم شده است.
واژه‌های کلیدی: قلات موت‌آباد، شکل و ساختار معماری، نقشۀ ستاره‌ای‌شکل، پیرانشهر.
متن کامل [PDF 2220 kb]   (285 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/8/28 | پذیرش: 1399/9/21 | انتشار: 1400/2/10
فهرست منابع
1. - ابن‌حوقل، (1366). سفرنامۀ ایران در صوره‌الارض. ترجمۀ جعفر شعار. چاپ دوم، تهران: مؤسسۀ امیرکبیر.
2. - ابن‌خردادبه، ابوالقاسم عبید‌الله بن عبدالله، (1370). المسالک و الممالک. ترجمۀ حسین قره‌چانلو، تهران: نشر نو.
3. - ابن‌رسته، احمد ابن عمر، (1365). الاعلاق‌النفیسه. ترجمه و تعلیق حسین قره‌چانلو، تهران: انتشارات امیرکبیر.
4. - ابوالفداء، اسماعیل بن علی، (1349). تقویم‌البلدان. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
5. - ادیب‌الشعرا، میرزا‌رشید، (1345). تاریخ افشار. به‌کوشش: محمود رامیان و پرویز شهریار‌افشار، ارومیه: شورای مرکزی جشن ملی 2500 سالۀ شاهنشاهی.
6. - بدلیسی، شرف‌الدین بن شمس‌الدین، (1343). شرف‌نامه، تاریخ مفصل کردستان. به‌کوشش: محمد عباسی، تهران: چاپ افست.
7. - بی‌نا، (1345). «پروندۀ ثبتی تپه باستانی قلات موت‌آباد». اداره کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه، (منتشر نشده).
8. - بیننده، علی، (1387). «بررسی باستان‌شناسی حوضۀ رودخانۀ زاب کوچک». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر‌نشده).
9. - منجم‌یزدی، جلال‌الدین محمد، (1366). تاریخ عباسی یا روزنامۀ ملاجلال. ترجمۀ سیف‌الله وحیدنیا، تهران: نشر وحید.
10. - جیهانی، ابوالقاسم بن احمد، (1368). اشکال‌العالم. ترجمۀ علی بن عبدالسلام، مشهد: آستان‌قدس رضوی.
11. - حموی بغدادی، یاقوت، (1380). معجم‌البلدان. ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: معاونت پژوهشی سازمان میراث‌فرهنگی.
12. - خرازی، ابراهیم، (1381). «پروندۀ ثبتی محوطۀ تپه قلات موت‌آباد». ارومیه: ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان آذربایجان غربی (منتشرنشده).‌
13. - خضری، سعید، (1379). جغرافیای طبیعی کردستان مکریان با تأکید بر حوضۀ زاب. تهران: نشر ناقوس.
14. - دهخدا، علی‌اکبر، (1372). لغت‌نامه دهخدا. زیرنظر: جعفر شهیدی، محمد معین و گروهی از نویسندگان، جلد1، تهران: روزنه.
15. - دهخدا، علی‌اکبر، (1373). لغت‌نامه دهخدا. زیر نظر: جعفر شهیدی، محمد معین و گروهی از نویسندگان، جلد13، تهران: روزنه.
16. - زارعی، محمد‌ابرهیم؛ و دهقان، مریم، (1398). «بررسی تاریخی و باستان‌شناختی قلعه‌کهنۀ کرمانشاه». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 21، دورۀ 9، تابستان، صص: 225-209.
17. - لسترنج، گی، (1367). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی: بین النهرین، ایران و آسیای‌مرکزی از زمان فتوحات مسلمین تا ایام تیمور. ترجمۀ محمود عرفان، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی.
18. - مستوفی، حمدالل،ه (1362). نزههالقلوب. به‌اهتمام: گای لسترنج، تهران: دنیای کتاب.
19. - مهریار، محمد؛ فتح‌الله‌یف، شامیل؛ فخار‌تهرانی، فرهاد؛ و قدیری، بهرام، (1378). اسناد تصویری شهرهای ایرانی: دورۀ قاجاریه. تهران: دانشگاه شهید‌بهشتی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی کشور.
20. - نصیری هندخاله، اسماعیل؛جلالیان، اسحاق؛ و گنجی، نسرین، (1396). «بررسی احساس امنیت اجتماعی در شهرهای مرزی (مطالعۀ موردی: شهر پیرانشهر)». علوم و فنون مرزی، سال هشتم، شمارۀ 3، صص: 148-129..
21. - نظری، فرهاد، (1388). «کتاب عکس علی‌خان والی». گلستان هنر، شمارۀ 15، صص: 35-21.
22. - وقایع‌نگار کردستانی، علی‌اکبر، (1364). حدیقۀ ناصریه در جغرافیا و تاریخ کردستان. تصحیح: محمد‌رئوف توکلی، تهران: چاپخانۀ ارژنگ.
24. - Ali-Khan Vali., (1862-1900). Album of photographs by Ali Khan Vali. Qajar. Fine Arts Library. Harvard University. Accessed: 03 December 2020
25. - Danti, M., (2004). The Ilkhanid Heartland, Hasanlu Tepe (Iran) Period I. Hasanlu Excavation Reports II. University Museum Monograph 120 (Philadelphia: University of Pennsylvania Museum).
26. - Kleiss, W., (1980). “Europäische Befestigungarchitektur In Iran. Von 16. Bis Zum 19. Jahrhundert”. AMI, No. 13, Pp: 167-178.
27. - Kleiss, W., (1982). “Eine Bastionsfestung Südlich Ahar in Ost Aaebaidjan”. AMI, No. 13, Pp: 67-83.
28. - Thomalsky, V. J., (2006). “Die eisenzeitliche Keramik von Zendān-e Soleimān in Iranisch-Azarbāijan”. AMI, No. 38, Pp: 219-289.
29. - (www.wdl.org)
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Karimian H, Norasi H, Ahmadzadeh F, Abobakri T. Qalat Mutabad Piranshahr: Chronology, Spatial Organization, Form and Function Based on Archaeological Studies. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 5 (15) :213-228
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-454-fa.html

کریمیان حسن، نورسی حامید، احمدزاده فرید، ابوبکری طاهر. قلات موت‌آباد پیرانشهر: گاه‌نگاری، سازمان فضایی، فرم و عملکرد با اتکاء به مطالعات باستان‌شناسانه. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (15) :228-213

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-454-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.25 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361