[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) ::
سال 4 شماره 13 صفحات 7-25 برگشت به فهرست نسخه ها
نقش متغیرهای محیطی بر شکل‌گیری استقرارهای دورۀ باکون زاگرس مرتفع (استان چهارمحال‌وبختیاری)
خسرو احمدی‌خویی1، مرتضی حصاری*2، علیرضا خسروزاده3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، mhessari@yahoo.de
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
چکیده:   (184 مشاهده)
در مطالعۀ چگونگی چیدمان استقرارها در یک منطقه، نقش محیط و بسترهای آن در یک چشم‌انداز جغرافیایی مورد توجه است. در مدل استقرار، بیشترین توجه به جغرافیای طبیعی و ارتباط انسان‌ها با مکان‌یابی و زندگی در منطقۀ جغرافیایی معطوف شده است. در این پژوهش از منابع باستان‌شناسی و جغرافیایی برای تحلیل الگوی استقرار جوامع باکون زاگرس مرتفع استفاده خواهد شد. بنابراین پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: کدام عوامل بر ماهیت و نوع الگوهای مکان‌گزینی در محوطه‌های باکون زاگرس مرتفع مؤثر بوده‌اند؟ تأثیر این عوامل برروی تعداد محوطه‌ها چگونه است؟بر این‌اساس ابتدا با توجه به ماهیت کاربردی موضوع و مؤلفه‌های مورد بررسی روش پژوهش، نگارندگان بعد از طراحی نظری موضوع که شامل بررسی مبانی نظری و بازدید از محوطه‌ها بود، به مطالعۀ اسناد و مدارک حاصل از بررسی‌ها و کاوش‌های باستان‌شناختی خواهند پرداخت. درمجموع در این محدوده، 106 محوطه مربوط به دورۀ باکون شناسایی شد. از متغیرهای مهم و اساسی در ارزیابی و مطالعۀ استقرارها چندین متغیر مانند ارتفاع از سطح دریا، دوری یا نزدیکی محوطه‌ها به مسیرهای ارتباطی و منابع آبی، امکان دسترسی به زمین‌های زراعی، نوع پوشش گیاهی، شیب و جهت شیب به‌عنوان متغیرهای مستقل و مساحت محوطه‌های دورۀ باکون به‌عنوان متغیرهای مستقل و مساحت محوطه‌های دورۀ باکون به‌عنوان متغیر وابسته درنظر گرفته شده است. در ضریب همبستگی، رابطۀ متغیرها بین 1+ تا 1- است؛ هرچه رابطۀ متغیرها به 1+ نزدیک‌تر باشد نشان از همبستگی بالا، و هرچه به صفر نزدیک‌تر شود، همبستگی کمتر است و اگر منفی باشد، نتیجۀ آن برعکس است. نتایج نشان می‌دهد فاصلۀ محوطه‌ها تا منابع آب، جاده‌ها و نوع کاربری اراضی بیش از سایر عوامل با پراکنش محوطه‌های باستانی در منطقۀ زاگرس مرتفع تأثیر گذاشته‌اند.
واژه‌های کلیدی: الگوی استقرار، دورۀ باکون، زاگرس مرتفع، چهارمحال‌وبختیاری.
متن کامل [PDF 1174 kb]   (92 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/2/21 | پذیرش: 1399/4/29 | انتشار: 1399/9/10
فهرست منابع
1. - اوبرلندر، تئودور، (1379). رودخانه‌های زاگرس از دیدگاه ژئومورفولوؤی. ترجمۀ معصومه رجبی و احمد عباس‌نژاد، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
2. - براتیان، علی؛ و رضایی، مریم، (1392). «تحلیل فضایی شاخص اقلیم گردشگری در استان ایلام با استفاده از مدل TCI». مجلۀ برنامه‌ریزی فضایی، سال 3، شمارۀ 3، صص: 118-101.
3. - جمعه‌پور، محمود، (1385). «کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در امکان‌سنجی توان‌های محیطی و تعیین الگوی فضایی بهینه در نواحی روستایی (نمونه موردی شهرستان تربت‌حیدریه)». پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 55، صص: 58-35.
4. - حیدری، معصومه؛ شهریار‌پور، علی؛ مقیمیان، علی‌رضا؛ زارعان، شراره؛ و رئیسی، ابراهیم، (1393). «گزارش اقتصادی، اجتماعی استان چهارمحال‌وبختیاری سال (1392)». شهرکرد: معاونت برنامه‌ریزی و اشتغال استانداری چهارمحال‌وبختیاری.
5. - حیدری‌دستنایی، محسن، (1396). «تعیین تأثیر عوامل محیطی بر ایجاد محوطه‌های نوسنگی و مس‌سنگی حوضۀ جنوبی زاینده‌رود با روش همبستگی پیرسون». جستارهای باستان‌شناسی ایران پیش از اسلام، شمارۀ 3، صص: 14-1.
6. - حیدریان، محمود، (1397). «گزارش گمانه‌زنی به‌منظور تعین عرصه و پیشنهاد حریم تپه‌جمالو شهرستان بن، استان چهارمحال‌وبختیاری». شهرکرد: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان چهارمحال‌وبختیاری.
7. - خسروزاده، علیرضا، (1393). بررسی تحولی زیستگاه‌های انسانی دشت فارسان از پیش‌از‌تاریخ تا دوران اسلامی. شهرکرد: دانشگاه شهرکرد.
8. - خسروزاده، علیرضا؛ حبیبی، حسین، (1394). «مطالعۀ الگوی استقراری دورۀ ساسانی دشت میان‌کوهی فارسان در استان چهارمحالو‌بختیاری». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 5، صص: 118-100.
9. - خسروزاده، علیرضا؛ نوروزی، علی‌اصغر؛ حیدریان، محمود؛ و احمدی، خسرو، (1397). «فصل اول کاوش باستان‌شناختی تپه‌بردنکون».شانزدهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، تهران، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، صص: 159-157.
10. - درویش‌زاده، علی، (1370). زمین‌شناسی ایران. تهران: نشر دانش‌آموز.
11. - رنفریو، کالین؛ و بان، پل، (1390). مفاهیم بنیادی در باستان‌شناسی. ترجمۀ اکبر پور‌فرج و سمیه عدیلی، تهران: انتشارات سمیرا.
12. - رنه، هانری، (1335). سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمۀ محمدعلی فره‌وشی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
13. - روستایی، کورش، (1394)، «گونه‌شناسی محوطه‌های باستانی منطقه کوهرنگ بختیاری». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 9، صص: 46-27.
14. - ساریخانی، مجید؛ حیدریان، محمود؛ و پارسه، شهرام، (1395). «بررسی و تحلیل الگوی استقراری محوطه‌های ساسانی در دشت میان‌کوهی سنقر و کلیایی». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 10، صص: 120-110.
15. - سرشوق، مژگان؛ صالحی، محمدحسن؛ و بیگی، حبیب‌الله، (1391). «اثر جهت و موقعیت شیب بر توزیع اندازۀ ذرات خاک‌ها در منطقۀ چلگرد استان چهارمحال‌وبختیاری». مجلۀ پژوهش‌های حفاظت آب و خاک، جلد 19، شمارۀ 3، صص: 97-77.
16. - سعیدی، عباس، (1377). مبانی جغرافیای روستایی. تهران: انتشارات سمت.
17. - سلطانی، نبی‌الله؛ و علی‌قلی‌زاده‌فیروزجایی، ناصر، (1380). «تحلیل رابطه بین عوامل محیط طبیعی در الگوی توزیع سکونت‌گاه‌ها و جمعیت در ناحیۀ بهار همدان». مجلۀ جهاد، شماره‌های 244 و 245، صص: 98-90.
18. - شکویی، حسین، (1394). «شناخت و فلسفه جغرافیا». تهران: انتشارات دانشگاه پیام‌نور.
19. - صدرموسوی، میرستار؛ طالبی‌فرد، رضا؛ و نیازی، چیا، (1396). «بررسی نقش عوامل طبیعی در توزیع جغرافیایی سکونت‌گاه‌‌های روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان صحنه)». مطالعات برنامه‌ریزی سکونت‌گاه‌های انسانی، شمارۀ 41، صص: 749-731.
20. - طالبیان، محمد‌حسن، (1395). «منظر راه در ایران». مجلۀ منظر، شمارۀ 36، صص: 77-72.
21. - فرخ‌نیا، شراره، (1395). «تجزیه و تحلیل مکانی و الگوی مکان‌یابی محوطه‌های باستانی با استفاده از سامانۀ اطلاعات جغرافیایی GIS، مطالعۀ موردی دشت بسطام شاهرود». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 8، شمارۀ 1، صص: 170-151.
22. - فرهودی، رحمت‌الله، (1370). «اطلس شیب ایران و نتایج مساحی آن». پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 27، صص: 93-75.
23. - کوثری، یحیی، (1347). «سومین گزارش بررسی اصفهان و چهارمحال‌وبختیاری». ادارۀ ‌کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه، کد 258 (منتشر‌نشده).
24. - مترجم، عباس؛ و بلمکی، بهزاد، (1388). «بررسی و تحلیل استقرارهای اشکانی دامنه‌های شمالی الوند همدان». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی، شمارۀ 1، صص: 153-135.
25. - ملک‌شهمیرزادی، صادق، (1378). ایران در پیش‌از‌تاریخ. تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی.
26. - ناصری‌صومعه، حسین، (1393). «بررسی‌ و تحلیل الگوهای استقراری شهرستان بستان آباد در دوران مس‌وسنگ». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران (منتشرنشده).
27. - ناصری‌صومعه، حسین؛ و نیکنامی، کمال‌الدین، (1395). «نقش عوامل طبیعی در توزیع فضایی استقرارهای دوران مس‌وسنگ در شهرستان بستان‌آباد، آذربایجان شرقی». مجلۀ پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، دورۀ 46، شمارۀ 4، صص: 556-533.
28. - نوروزی، علی‌اصغر، (1388). «مطالعات باستان‌شناسی در حوضۀ آبخیز کارون شمالی (استان چهارمحال‌وبختیاری)». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 1، شمارۀ 2، صص: 175-161.
29. - نوروزی، علی‌اصغر؛ حیدری، محسن؛ و احمدی، خسرو، (1392). «محوطۀ ساکی‌آباد در حوضۀ تالاب چغاخور، شواهدی از استقرار کوچ‌نشینی در دورۀ مس‌وسنگ در شمال زاگرس جنوبی». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 5، شمارۀ 1، صص: 163-145.
30. - نیکنامی، کمال‌الدین، (1390). روش‌های پیشرفته آماری در تحلیل داده های باستان شناختی. تهران: انتشارات سمت.
31. - ولی‌پور، حمیدرضا، (1387). «مطالعۀ ساختارهای اقتصادی و اجتماعی جوامع دشت تهران در هزارۀ چهارم و پنجم پیش از میلاد». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه تهران (منتشرنشده).
33. - Alizadeh, A., (2006). The Origins of the state Originizations in Prehistoric Highland Fars, Southern Iran,Excavation at Tale Bakun, Origins Institute Publications. Vol. 128, Chicago, Illinois.
34. - Clarke, D, L., (1976). Spatial analysis in Archaeology, (new studies in archaeology). Cambridge University Press.
35. - Dark, K., (1995). Theoretical archaeology. Comell University Press, New York.
36. - Esmaeili Jelodar, M. & Zolghadr, S., (2014). “Central Zagros,Highland fars and Lowland Susiana:a sphare of interaction in the 5th mill BCE”. Archaologische Mitteilungen aus Iran und Turan (AMIT), VOL: 46, Pp: 70-51.
37. - Hole, F., (1979). “Rediscovering the past in the present: Ethnoarcheology”. In: Luristan Iran, in Ethnoarchaeology, ed C. Karmer, New York: Colombia University Press, Pp: 192-218.
38. - Kowalewski, S., (2008). “Regional Settlement Pattern Studies”. Journal of Archaeological Research, VOL, 16(3), Pp: 225-28.
39. - Nissen, H. J. & Zagarell, A., (1976), “Expedition to the Zagros Mountains”. In: Proceedings of the IVth Annual Symposium on Archaeological Research, Pp: 159-189.
40. - Omidvar, S., (2010). Introduction on Soil conservation and Watershed. Yazd University Press.
41. - Ramesht, M., (2010). “Sace in geomorphology”. Lecture in Human Sciences lanning and Sace laning, VOL. 14, No. 4, Pp: 111-136.
42. - Roustaei, K., (2010). “Discovery of Middle Paleolithic occupation at high altitude in the Zagros Mountains, Iran”. Antiquity, Project Gallery Article, Issue 325.
43. - Sumner, W. M., (1972). “Cultural Development in the Kur River Basin, Iran:an archaeological analysis of settlement patterns”. Ph.D. Thesis, University of Pennsylvania.
44. - Vandenberghe, L, 1952, “Archaeologische Opzoekingen”. In: de Marv Dasht Vlakte (Iran)”. Jaarbericht Ex Oriente Lux 12, Pp: 211–220.
45. - Zagarell, A., (1982). The Prehistory of the Northeast Bahtiyari Mountains, Iran: The Rise of a Highland Way of Life, Beiheftezum Tübinger Atlas des Vorderen Orients. 42, Dr. Ludwig Reichert Verlag, N 42, Wiesbaden.
46. - Zagarell, A., (1989). “Pastoralism and the early state in Greater Mesopotamia”. In: C, C. Lamberg Karlovsky (Ed). Archaeological thought in America, Cambridge: Cambridge University Press, Pp: 80-301.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML     Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:


احمدی‌خویی خسرو، حصاری مرتضی، خسروزاده علیرضا. نقش متغیرهای محیطی بر شکل‌گیری استقرارهای دورۀ باکون زاگرس مرتفع (استان چهارمحال‌وبختیاری). مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (13) :7-25

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-444-fa.html



سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.17 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4247