[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 ) ::
سال 5 شماره 15 صفحات 211-189 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی و مطالعۀ سفال‌های دوران اسلامی دشت قروه - استان کردستان
فرشته شریفی1، محمدابراهیم زارعی2
1- دانشجوی دکتری گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
2- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران ، mohammadezarei@yahoo.com
چکیده:   (1402 مشاهده)
شهرستان قروه در جنوب‌شرقی استان کردستان واقع‌شده است و از مناطق مرتفع زاگرس محسوب می‌شود. این دشت از دوران تاریخی و اسلامی شرایط زیست‌محیطی بهتری پیدا می‌کند و همین‌امر موجب توجه گروه‌های انسانی به آن بوده است. پژوهش‌های باستان‌شناسی در این دشت به‌نسبت سایر مناطق همجوار به‌ویژه باستان‌شناسی دوران اسلامی بسیار اندک صورت پذیرفته است. در سال 1397 ه‍.ش.، دشت و شهرستان قروه مورد بررسی و شناسایی باستان‌شناسی قرار گرفت که نتایج این پژوهش بخشی از یافته‌های آن است. یافته‌های مورد بحث، شامل مجموعه سفالینه‌های دوران اسلامی می‌شود که مهم‌ترین هدف این پژوهش تلقی می‌گردد. معرفی و طبقه‌بندی این یافته‌ها و ارائه تصویری از وضعیت سفالگری و گونه‌های رایج سفال‌ دوران اسلامی در این منطقه، ساختار کلی این پژوهش را شکل می‌دهد. پژوهش صورت‌گرفته حاکی از شباهت و تطابق یافته‌های این دشت با مناطق همجوار به‌ویژه همدان است که از نظر چشم‌انداز محیطی و بستر فرهنگی، شرایط تقریباً یکسانی دارند. پرسش‌هایی که برای این پژوهش مطرح است شامل این موارد می‌شوند: 1. چه گونه‌هایی از سفال دوران اسلامی در دشت قروه قابل شناسایی است؟ 2. یافته‌های سفالی مورد مطالعه در کدام بازۀ زمانی تاریخ‌گذاری می‌شوند؟ 3. یافته‌های سفالی دشت قروه با یافته‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای چه وجه تشابه‌ای و تفاوتی دارد؟ نتایج این بررسی نشان می‌دهد که 12 گونۀ سفالی در مجموعه‌های سطحی دشت قروه قابل شناسایی است و می‌توان آن‌ها را از قرون اولیۀ اسلامی تا عصر حاضر تاریخ‌گذاری کرد. سفال‌های مورد مطالعه از نظر شیوۀ ساخت و نقوش با مناطق همجوار بسیار به‌هم نزدیک‌اند و حتی می‌توان گفت که کاملاً شبیه هم هستند، اما در مقایسه با نمونه‌های فرامنطقه‌ای هرچند از نظر شیوۀ ساخت مشابه هستند، ولی از نظر طرح‌های تزئینی تفاوت‌های کاملاً روشنی دارند.
واژه‌های کلیدی: دشت قروه، دوران اسلامی، سفال لعاب‌دار، سفال بدون‌لعاب.
متن کامل [PDF 1457 kb]   (338 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/8/12 | پذیرش: 1399/11/18 | انتشار: 1400/2/10
فهرست منابع
1. - آلن، جیمز ویلسن، (1383). سفالگری اسلامی. ترجمۀ مهناز شایسته‌فر، تهران: مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.
2. - اسماعیلی، زهرا، (1396). «مطالعه و بررسی باستان‌شناختی سفال محوطۀ ایلخانی فیض‌آباد کاشان». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه کاشان (منتشرنشده).
3. - اسماعیلی‌جلودار، محمد‌اسماعیل، (1394). پژوهش باستان‌شناختی خلیج‌فارس بندر سیراف. تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشکری.
4. - اشتودان، رسول، (1388). «گمانه‌زنی تپه کبود‌خانی». سنندج: آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
5. - اکبری، حسن؛ بحرالعلومی، محمدحسین؛ و مرادسلطان، محمدشریف، (1398). «یادمانی ناشناخته در زاوغان: مسجد جمعه یا عمارت». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، سال 3، شمارۀ 8، صص: 140-127.
6. - باقری، حسین، (1394). «تحلیل الگوی استقراری جنوب‌شرقی شهرستان سنقر و کلیایی براساس سفالینه‌های اسلامی». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه شهرکرد (منتشرنشده).
7. - بدلیسی، شرف‌الدین بن شمس‌الدین‌، (1377). شرفنامه. مصحح: ولیامینوف، ولادیمیر، تهران: انتشارات اساطیر.
8. - بارتولد، ویلهم، (1377). جغرافیای تاریخی ایران. ترجمۀ همایون صنعتی‌زاده، تهران: انتشارات شرکت علمی و فرهنگی.
9. - بختیاری، ذبیح‌الله، (1387). «بررسی و شناسایی و مستند‌سازی آثار باستانی بخش موچش شهرستان کامیاران». سنندج: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشرنشده).
10. - بهنیا، علی، (1387). «بررسی باستان‌شناسی بخش سریش‌آباد شهرستان قروه». آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
11. - پوپ، آرتور، (1387). شاهکارهای هنر ایران. ترجمۀ پرویز خانلری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
12. - توحیدی، فائق، (1378). فن و هنر سفالگری. تهران: سمت.
13. - خسروی، شکوه؛ و رشنو، اصغر، (1391). «گزارش کاوش اضطراری تپه پلنگ‌گرد در شهرستان اسلام‌آباد، استان کرمانشاه». کرمانشاه: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشرنشده).
14. - چوبک، حمیده، (1391). «سفالینه‌های دوران اسلامی- شهر کهن جیرفت». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 4، شمارۀ 1، صص: 83-112.
15. - دیماند، موریس، (1389). راهنمای صنایع اسلامی. ترجمۀ عبدالله فریار،تهران:علمی و فرهنگی.
16. - رهبر، مهدی، (1390). «گزارش مقدماتی دومین فصل گمانه‌زنی در نهاوند به‌منظور شناسایی معبد لائودیسه». همدان: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشرنشده).
17. - رنجبران، محمدرحیم؛ و بختیاری، ذبیح‌الله، (1392). «گزارش نهایی فصل اول و دوم، از دور چهارم کاوش‌های باستان‌شناختی تپه همدان». همدان: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشرنشده).
18. - شعبانی، محمد، (1394). «بررسی الگوی استقرار قرون نخستین اسلامی تا اواخر دورۀ صفوی حوزۀ مرکزی همدان». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، همدان؛ دانشگاه بوعلی‌سینا (منتشر نشده).
19. - رجبیون، زهرا؛ بهنیا، علی؛ و ساعدموچشی، امیر، (1399). «بررسی و تحلیل الگوهای استقراری محوطه‌های اشکانی در شهرستان قروه»، مطالعات باستان‌شناسی پارسه، سال 4، شمارۀ 11، صص: 91-113.
20. - زارعی، محمدابراهیم، (1391). «گزارش نهایی کاوش باستان‌شناسی شهر دورۀ اسلامی درگزین همدان». همدان: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشرنشده).
21. - زارعی، محمد‌ابراهیم؛ خاکسار، علی؛ مترجم، عباس؛ امینی، فرهاد؛ و دینی، اعظم، (1393). «بررسی و مطالعۀ سفال‌های دورۀ ایلخانی به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی ارزنفود». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 6، شمارۀ 2، صص: 90-73.
22. - زارعی، محمد‌ابراهیم؛ و شعبانی، محمد، (1398). «بررسی و تحلیل گونه‌شناسی سفالینه‌های آغاز دوران اسلامی تا پایان دورۀ صفوی منطقۀ همدان». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، سال سوم، شمارۀ 8، صص: 139-125.
23. - ساعدموچشی، امیر؛ نیکنامی، کمال‌الدین؛ کریمی، زاهد؛ عزیزی، اقبال، و بهنیا، علی، (1390). «الگوههای استقراری محوطه‌های مس‌وسنگ میانه حاشیه رودخانه‌های تلوار(شهرستان‌های دهگلان و قروه)». پیام باستان‌شناس، شمارۀ 16، صص: 17-34.
24. - ساعد‌موچشی، امیر، (1397). «گمانه‌زنی تپه گلالی». سنندج: آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
25. - ستوده، منوچهر، (1385). نامنامه ایلات و عشایر و طوایف.سس جلد 1، تهران: مرکز دائره‌المعارف اسلامی.
26. - سنندجی، میرزا شکرالله، (1375). تحفۀ ناصریه. تهران: انتشارات امیرکبیر.
27. - شاطری، میترا، (1394). «حوزه‌بندی گونۀ نقش‌کنده در گِلابه (نمونۀ موردی: حوزه‌های شرق و جنوب‌شرق)». مجموعه مقالات برگزیدۀ دومین همایش باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: حسن هاشمی‌زرج‌آباد، بیرجند: چهار درخت، صص: 12-1.
28. - شریفی، فرشته؛ و زینی‌وند، محسن، (1397). «بررسی و شناسایی باستان‌شناسی شهرستان قروه». سنندج: بایگانی میراث‌فرهنگی استان کردستان (منتشرنشده).
29. - شریفی، فرشته؛ و زینی‌وند، محسن، (1398). «شناسایی و بررسی باستان‌شناسی دشت قروه کردستان». مجموعه مقالات کوتاه هفدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، صص: 741-736.
30. - طهرانی، ابوبکرس، (1356). دیار بکریه از تواریخ قراقونیلو و چغاتای. تهران: طهوری.
31. - عالی، ابوالفضل، (1383). «گزارش فصل اول بررسی و شناسایی حوضۀ آبریز ابهررود». زنجان: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان زنجان (منتشرنشده).
32. - عالی، ابوالفضل، (1385الف). «گزارش فصل دوم بررسی و شناسایی حوضۀ آبریز ابهررود». زنجان: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان زنجان (منتشرنشده).
33. - عالی، ابوالفضل، (1385ب). «گزارش توصیفی بررسی و شناسایی باستان شناختی حوضۀ آبریز ابهررود». پیام باستان‌شناس، سال 3، شمارۀ 6، صص: 42-19.
34. - عزیزی، اقبال، (1385). «گمانه‌‌زنی قبرستان تاریخی دلبران». سنندج: آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
35. - عزیزی، اقبال، (1378). « بررسی باستان‌شناسی بخش چهاردولی شهرستان قروه». سنندج: آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
36. - علی‌بیگی، سجاد، (1394). «گزارش بررسی باستان‌شناختی منطقۀ سرپل‌ذهاب، قطعات 4 تا9 طرح گرمسیری». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
37. - علی‌بیگی، سجاد، (زیرچاپ). «بررسی و ارتباط سفال با آمیزۀ خرده‌سنگ با ارتقای روند پخت غذا از دورۀ مس‌وسنگ تا دورۀ اسلامی»، پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران.
38. - فهروری، گزا، (1388). سفالگری جهان اسلام. ترجمۀ مهناز شایسته‌فر، تهران: نقش ایران.
39. - کیانی، محمد‌یوسف، (1380). پیشینۀ سفال و سفالگری در ایران. تهران: نسیم.
40. - کامبخش‌فرد، (1386). سفال وسفالگری در ایران. تهران: ققنوس.
41. - کریمی، زاهد، (1385). «گمانه‌زنی تپه شیدا یالغوزآغاج». سنندج: آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
42. - کریمی، زاهد، (1385). «گمانه‌زنی تپه میهم»، سنندج: آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
43. - کریمی، زاهد، (1385). «بررسی باستان‌شناسی بخش مرکزی شهرستان قروه». سنندج: آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشر نشده).
44. - کمال‌هاشمی، رضا، (1390). «مطالعۀ سفال‌های دوران اسلامی مکشوفه از شهر بلقیس». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان (منتشرنشده).
45. - کلایس، ولفرام؛ و کالمایر، پیتر، (1385). بیستون. ترجمۀ فرامرز نجدسمیعی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
46. - گروبه، ارنست، (1384). سفال اسلامی. ترجمۀ فرناز حائری، تهران: کارنگ.
47. - گنجوی، سعید، (1386). «کاوش‌های باستان‌شناسی تپه نرگه». مجموعه گزارش‌های باستان‌شناسی (ویژنامه دورۀ اسلامی). شمارۀ 6، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی با همکاری امور فرهنگی، صص: 225-238.
48. - لباف‌خانیکی، رجبعلی، (1386). «مروری برمطالعات و کاوش‌های باستان‌شناسی هیئت مشترک ایران و فرانسه دژ کهندژ فرانسه». مجموعه گزارش‌های باستان‌شناسی (ویژنامه دورۀ اسلامی)، شمارۀ 6، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی با همکاری امور فرهنگی، صص: 21-52.
49. - لوشای‌-‌شمایسر، اینگه بورگ، (1385). «سفال‌های به‌دست‌آمده از بنای مغولی». مجموعه بیستون، به‌کوشش» ولفرام کلایس و پیتر کالمایر، ترجمۀ فرامرز نجدسمیعی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
50. - لوشای‌-‌شمایسر، اینگه بورگ، (1385). « کاروانسرای قدیمی». مجموعه بیستون، به‌کوشش: ولفرام کلایس و پیتر کالمایر، ترجمۀ فرامرز نجدسمیعی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
51. - مافی، فرزاد؛ بهنیا، علی؛ و بهرام‌زاده، محمد، (1388). «توصیف، طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال دورۀ اشکانی شهرستان قروه (کردستان)». پیام‌باستان‌شناس، شمارۀ 12، صص: 85-104.
52. -محمدی، مریم؛ و شعبانی، محمد، (1395). «معرفی و تحلیل سفال‌های دوران اسلامی محوطۀ زینوآباد-بهار، همدان». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 11، دورۀ 6،سسس صص: 150-135.
53. - مهجور، فیروز؛ ابراهیمی‌نیا، محمد؛ و صدیقیان، حسین، (1390). «بررسی‌های باستان‌شناسی سفال‌های دورۀ اسلامی محوطه باستانی نخچیر خانلق ری». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 3، شمارۀ 2، صص: 192-173.
54. - نظری‌ارشد، رضا؛ و بیک‌محمدی، خلیل‌الله، (1396). «گونه‌شناسی و تحلیل سفال‌های دوران اسلامی دشت تویسرکان». سومین همایش ملی باستان‌شناسی ایران، دانشگاه بیرجند، صص: 615-628.
55. - مورگان، پیتر، (1384). «ظروف بامیان و افغان». مجموعۀ سفال‌های اسلامی، گردآوری: ناصر خلیلی تهران: کارنگ، صص: 265-300.
56. - نوری، نادر، (1389). «بررسی و شناسایی و مستند‌سازی آثار باستانی بخش مرکزی شهرستان کامیاران». سنندج: بایگانی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشرنشده).
57. - همتی‌ازندریان، اسماعیل؛ خاکسار، علی؛ و شعبانی، محمد، (1396). «بررسی و تحلیل سفال‌های دورۀ اسلامی مجموعۀ معماری دستکند زیر‌زمینی سامن ملایر». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 13، صص: 206-189.
58. - یوسفی، حسن، (1386). «بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی». مجموعه گزارش‌های باستان‌شناسی (ویژنامه دورۀ اسلامی). شمارۀ 6، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی با همکاری امور فرهنگی، صص: 184-153.
59. - Fehervari, G., (2000). Ceramics of the Islamic World in the Tareq Rajab Museum. London/New York, Tauris.
60. - Henshaw. C. M., (2010). Early Islamic Ceramics and Glazes of Akhsiket. Uzbekistan.
61. - Lane, A., (1942). Early Islamic pottery: Mesopotamia’ Egypt & Iran. Faber and Faber, London.-
62. - Longing, S. H., (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford: Clarendon Press.
63. - Kleiss, W. & Calmeyer, P., (1996). Ausgrabungen und Forschungen in den Jahren 1963-1967. Berlin: Mann.
64. - Mason. R., (1997). “Mediaeval Iranian lus-ter-painted and associated wares: Typology in a multidisciplinary study”. IRAN, Vol. XXXV, Pp: 103-135.
65. - Mleziva, J., (2019). “Iranian Blue-and-White Ceramic Jar”. Annals of the Náprstek Museum, Pp: 121-132.
66. - Osten, H. H. V. & Naumann, R., (1961). Takht-i-Suleiman. Berlin: Mann.
67. - Pradell, T.; Molera, J.; Smith, A. D. & Tite, M. S., (2008). “Early Islamic lustre from Egypt, Syria and Iran (10th to 13th century AD)”. Journal of Archaeological Science, No. 35, Pp: 2649–2662 .
68. - Samadi B. J.; Behnia, A.; Ahmadi, A. A. & Khosravi Zadeh, A., (2019). “A Survey on the Sassanid Settlements on the Plains of Dehgolan and Ghorveh, Kurdistan”.Ancient Near Eastern Studies, No. 56, Pp: 189–213.
69. - Soustiel, J., (1985). La céramique islamique. Office du livre, Fribourg.
70. - Stern, E. J., (2014). “Imported Pottery from the Late Mamluk and Ottoman Periods at the al-Wata Quarter, Safed (Zefat)”. 'Atiqot, No. 78, Pp: 143-152
71. - Wade Hoden, R., (2011). “Fourteenth Century Fine Glazed Wares”. London: Thesis submitted for the degree of Ph.D., Department of Art and Archaeology School of Oriental and African Studies, University of London.
72. - Wilkinson, C. K., (1973). Nishapur. Pottery of the Early Islamic Period. New York, The Metropolitan Museum of Art.
73. - Watson, O.. (2004). Ceramics from Islamic Lands. London, Thames.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Sharifi F, Zarei M. Study of Islamic Period Pottery in Qorveh Plain of Kurdistan Province. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 5 (15) :189-211
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-442-fa.html

شریفی فرشته، زارعی محمدابراهیم. بررسی و مطالعۀ سفال‌های دوران اسلامی دشت قروه - استان کردستان. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1400; 5 (15) :211-189

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-442-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.28 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361