[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) ::
سال 4 شماره 14 صفحات 167-183 برگشت به فهرست نسخه ها
مقدمه‌ای بر شناخت معماری کاخ‌های تهران در دورۀ قاجار
احمدرضا حشمتی1، فریبرز دولت‌آبادی2
1- دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2- استادیار معماری، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران ، f.dolatabadi@wtiau.ac.ir
چکیده:   (292 مشاهده)
معماری دورۀ قاجار به‌علت قرارگرفتن در سیر انتقالی از سنت‌گرایی به مدرنیته، دارای ویژگی‌های خاصی است و همین موضوع باعث اهمیت و جذابیت مطالعاتی آن می‌شود؛ همچنین سیر تحول بناهای این دوره به‌سبب تغییرات فرهنگ معماری و زندگی شهرنشینی مردم از اهمیت فراوانی برخوردار است. تأثیرات چند عامل گوناگون دیگر مانند، اقلیم، ارتباطات فرهنگی، تأثیر معماری غرب و... بر شکل‌گیری معماری کاخ‌های تهران اثر شایان‌توجهی گذاشته است. در این پژوهش علاوه‌بر مطالعۀ عوامل فوق در حوزۀ اختلاف‌نظرها مخصوصاً در چگونگی تأثیرات معماری هر عهد، سیر تحول آن در هر دوره نیز بررسی می‌شود. در این‌راستا، پژوهش حاضر معماری کاخ‌های هر دوره از حکومت پادشاهان قاجار را به تفکیک بررسی کرده و روند تغییرات آن‌را مورد مطالعه قرار می‌دهد و تفاوت‌ها و شباهت‌های آن‌ها را ازلحاظ سبک‌شناسی معماری مقایسه می‌کند. این پژوهش در پی شناخت چرایی و چگونگی دستیابی معماران به این الگوی مشخص و میزان تأثیر‌پذیری از فنون گذشته و تأثیر معماری غرب بر معماری این دوره است. مهم‌ترین بناهای این دوره با روش مشاهدۀ میدانی و مطالعۀ کتابخانه‌ای و همچنین پژوهش‌های پیشین با شیوۀ پژوهشی توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، بررسی شده‌اند و از میان آن‌ها وجوه افتراق و اشتراک هریک موردارزیابی قرار گرفته است. باتوجه به این‌که تاکنون برروی کاخ‌های تهران و معماری دورۀ قاجار از منظر سبک‌شناسی و ویژگی آن‌ها تحقیق شاخصی صورت نگرفته، این مقاله می‌تواند با شناخت عوامل و نحوۀ شکل‌گیری معماری کاخ‌ها، خلأ تحقیقاتی موجود را تا حدودی پوشش دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که با وجود برخی تأثیرگذاری معماری غرب در این دوره، کماکان معماری این دوره بر پایۀ اصول بنیادین معماری ایرانی-اسلامی، مانند اصل درون‌گرایی، محرمیت و... استوار بوده است. 
 
واژه‌های کلیدی: دورۀ قاجار، قصرهای تهران، کاخ گلستان، عمارت‌های اشرافی.
متن کامل [PDF 3036 kb]   (29 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1399/7/16 | پذیرش: 1399/9/6 | انتشار: 1399/12/9
فهرست منابع
1. - اسکارچیا، جیان‌روبرتو، (1376). هنر صفوی، زند و قاجار. ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: مولی.
2. - اعتصام، ایرج، (1374). «بررسی تطبیقی معماری و شهرسازی معاصر ایران و اروپا». مجموعه مقالات کنگرۀ تاریخ معماری و شهرسازی ایران. جلد سوم، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور. صص: 110-89.
3. - اعتمادی‌پور، مرضیه؛ و بهرامیان، آرمین، (1391). «مقایسۀ تطبیقی باغ‌های تخت شیراز و قصر قجر تهران». مطالعات معماری، شمارۀ 1، صص: 96-85.
4. - انصاری، جمال، (1366). «گچبری دورۀ ساسانی و تأثیر آن بر هنرهای اسلامی». فصلنامۀ هنر، شمارۀ 13، صص: 373-318.
5. - اولیویه، آنتوان گیوم، (1371). سفرنامۀ اولیویه. ترجمۀ محمدطاهر میرزا، تصحیح و حواشی، غلامرضا ورهرام، تهران: انتشارات مؤسسۀ اطلاعات.
6. - بابازاده‌اسکوئی، سولماز، و پاکروان، گلناز، (۱۳۹۰). «بررسی الگوهای مطرح در طراحی نماهای اصلی خانه‌های دورۀ قاجاریه و اوایل پهلوی اول در تبریز». همایش ملی سازه، راه، معماری، چالوس: دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس. صص: 17-1.
7. - پیرنیا، محمدکریم، (1389). سبک‌شناسی معماری ایرانی. تهران: سروش‌دانش، چاپ نهم.
8. - حشمتی، احمدرضا، (1385). «مرمت عمارت بادگیر (مجموعۀ کاخ گلستان)». مجلۀ اثر، شماره‌های 42 و 43، صص: 88-78.
9. - حمیدی، ملیحه، (1376). استخوان‌بندی شهر تهران. جلد دوم، تهران: سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران.
10. - خاتم، اعظم، (1393). «حصار تهران، تجدد شهری عصر مشروطه». فصلنامۀ فرهنگی و اجتماعی گفتگو، شمارۀ 64، صص: 56-23.
11. - خاکسار، عباس، (1395). «عمارت بادگیر کاخ گلستان در گذر تاریخ». مجلۀ اثر، شمارۀ 71، صص: 52-33.
12. - خاکسار، عباس، (1398). بررسی بناهای ارگ سلطنتی طهران (کاخ گلستان) در گذر تاریخ. تهران: فرهنگ صبا.
13. - ذکاء، یحیی، (1349). تاریخچۀ ساختمان‌های ارگ سلطنتی تهران و راهنمای کاخ گلستان. تهران: انجمن آثار ملی.
14. - رضایی‌نبیی، سیدمهدی؛ و صالحی‌تبریزی، منا، (1391). «بررسی نفوذ معماری نئوکلاسیک اروپا در معماری معاصر ایران در پایگاه حکومت تهران دورۀ ناصری». اولین همایش ملی اندیشه‌ها و فناوری‌های نو در معماری، تبریز: انجمن مهندسان معمار تبریز، ص: 6.
15. - زارعی، محمد‌ابراهیم، (1397). معماری ایران از عصر صفویه تا عصر حاضر. تهران: انتشارات سمت.
16. - زیاری، رضا؛ زیاری، کرامت‌الله؛ عبدلی، محمدرضا؛ و زیاری، سمیه، (1393). «بررسی تطبیقی تکوین و گسترش مکتب اصفهان و سبک تهران در فضای شهری». مجلۀ نقش‌جهان، دورۀ 4، شمارۀ 1، صص: 45-37.
17. - سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1371). نقشه‌ها از آرشیو بایگانی (منتشر نشده).
18. - سخن‌پرداز، کامران، (1391). «بازتاب هنر ایران‌باستان در تزئینات وابسته به معماری کاخ گلستان». همایش ملی پژوهشی نگین پایتخت، تهران: کاخ گلستان، ص: 12.
19. - سعادتی‌خمسه، مهدی، (1396). «ارزیابی انتقادی گرایش معماری غرب در کاخ‌های دورۀ قاجار». مجلۀ مدیریت شهری، شمارۀ 26، صص: 198-179.
20. - سمسار، محمدحسن؛ و داودی‌پور، محمدعلی، (1379). کاخ گلستان. تهران: انتشارات زرین و سیمین.
21. - شمیم، علی‌اصغر، (1387). ایران در دورۀ سلطنت قاجار. تهران: بهزاد.
22. - شیرازیان، رضا، (1395). اطلس تهران قدیم. تهران: دستان.
23. - شیرازیان، رضا، (1396). تهران نگاری-بانک نقشه‌ها و عناوین مکانی تهران قدیم. تهران: انتشارات دستان.
24. - صارمی، علی‌اکبر؛ و رادمرد، تقی، (1376). ارزش‌های پایدار در معماری ایران. تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
25. - صنیع‌الدوله، محمدحسن، (1350). روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
26. - طالب‌زاده، عادله، (۱۳8۶). «بررسی نقوش موجود در عمارت مفخم و آینه‌خانۀ مفخم بجنورد و استفاده از این نقوش در معرفی و تبلیغ این شهر». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، رشتۀ ارتباط‌تصویری، دانشگاه الزهرا؟س؟ (منتشرنشده).
27. - عدل، شهریار؛ و اورکاد ، برنار، (1377). تهران پایتخت 200ساله. ترجمۀ فاطمه وثوقی‌خزایی و ابوالحسن سروقدمقدم، تهران: انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران.
28. - فرهاد، شراره؛ و کاشانی، اریک، (1389). «بررسی معماری و شهرسازی در دورۀ قاجار». همایش داخلی معماری و شهرسازی معاصر (مبانی و مصادیق معماری و شهرسازی)، گنبدکاوس، 97 صفحه.
29. - فرهمند، جلال، (1385). «قصور قاجار». نشریۀ تاریخ معاصر ایران، سال 10، شمارۀ 37، صص: 270-245.
30. - فلاندن، اوژن، (1324). سفرنامۀ اوژن فلاندن به ایران. ترجمۀ حسین نورصادقی، تهران: نقش‌جهان.
31. - قبادیان، وحید، (1385). معماری در دارالخلافه ناصری سنت و تجدد در معماری معاصر تهران. تهران: نشر پشوتن.
32. - کمالی، محمدرضا، (1388). «بررسی معماری دورۀ قاجار». دوفصلنامۀ دانش مرمت و میراث‌فرهنگی، سال 5، شمارۀ ۳، صص: 54-4.
33. - کنبی، شیلا، (1388). هنر و معماری صفوی. تهران: مؤسسۀ تألیف و ترجمه و نشر آثار هنری متن.
34. محمدی، مریم؛ نیستانی، جواد؛ موسوی‌کوهپر، سید‌مهدی؛ و هژبری‌نوبری، علیرضا، (1390). «مطالعۀ گونه‌شناسی و اجزاء معماری ایران در دورۀ ساسانی». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 1، شمارۀ 1، صص: 104-83.
35. - مختاری، اسکندر، (1374). میدان جلوخان شمس‌العماره. فصلنامۀ اثر، شمارۀ 25، صص: 151-99.
36. - مقتدر، رضا، (1378). «عمران و نوسازی در دوران قاجار». مجلۀ ایران‌نامه، شمارۀ 67، صص: 488-469.
37. - نوربخش، مسعود، (1380). تهران به‌روایت تاریخ. تهران: علم.
38. - نصیری‌انصاری، محمود، (1350). سیری در معماری ایران. تهران: هنرسرای عالی.
39. - نظیف، حسن، (1392). «پایداری اندام‌های معماری ایرانی در گذار از دورۀ اسلامی». مجلۀ باغ‌نظر، شمارۀ 24، صص: 68-57.
40. - ویلبر، دونالد، (1348). باغ‌های ایرانی و کوشک‌های آن. ترجمۀ مهین‌دخت صبا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
41. - یاوری، حسین؛ و باوفا، رقیه، (1390). اصفهان، باغ آسمان، سیری در حکمت معماری اسلامی و تزئینات وابسته به آن در دورۀ صفویه (با تاکید بر معماری اسلامی اصفهان در دورۀ مذکور). اصفهان: سیمای دانش و آذر.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Heshmati A, Dolatabadi F. An introduction to understanding the architecture of Tehran palaces in the Qajar period. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 4 (14) :167-183
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-430-fa.html

حشمتی احمدرضا، دولت‌آبادی فریبرز. مقدمه‌ای بر شناخت معماری کاخ‌های تهران در دورۀ قاجار. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (14) :167-183

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-430-fa.html



سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.28 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4286