[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) ::
سال 4 شماره 14 صفحات 125-146 برگشت به فهرست نسخه ها
تأثیر شرایط اقلیمی بر ساختار و اجزای معماری خانه‌های سنتی منطقۀ گرم و خشک شهرستان خوسف، خراسان جنوبی
حسین صدیقیان 1، میثم نیکزاد2، امیر اشنویی‌نوش‌آبادی3، الهام قاسمی4
1- استادیار گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران ، sedighian.h@lu.ac.ir
2- دکترای باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران.
3- استادیار گروه جغرافیایی، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران.
4- کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان‌وبلوچستان، سیستان‌وبلوچستان، ایران.
چکیده:   (366 مشاهده)
شهرستان خوسف از توابع استان خراسان جنوبی در شرق ایران در حاشیۀ شرقی کویر لوت با آب‌وهوای گرم‌وخشک واقع شده است. با وجود بافت‌ها و بناهای تاریخی در این منطقه از ایران، شناخت چندانی از آنان در دسترس پژوهشگران باستان‌شناسی، شهرسازی، معماری و تاریخ‌هنر نیست. در بررسی باستان‌شناختی که توسط نگارندگان در سال 1393 ه‍.ش. در منطقۀ خوسف صورت پذیرفت توجه ویژه‌ای به بافت‌های تاریخی و خانه‌های مسکونی گردید که عمدتاً مربوط به اواخر دوران قاجار و پهلوی است. در طی این پژوهش، سه بافت تاریخی نسبتاً سالم و برپا در شهر خوسف و روستا‌های خور و نوغاب مطالعه شد و 45 خانۀ تاریخی در این بافت‌ها و سایر روستا‌های تاریخی خوسف بررسی شدند. بافت‌های تاریخی/سنتی مطالعه‌شده اکثراً دایر و امروزه با تغییراتی در کالبد بنا همچنان مورد استفادۀ مردمان محلی منطقه هستند. روش انجام این پژوهش توصیفی-تحلیلی و شیوۀ گرد‌آوری اطلاعات در آن نیز بر پایۀ بررسی‌های باستان‌شناسی در منطقه به‌منظور مستند‌نگاری و جمع‌آوری اطلاعات درمورد خانه‌های سنتی خوسف و سپس مطالعات کتابخانه‌ای استوار است. پژوهش پیش‌رو درصدد پاسخ‌گویی به سه پرسش اصلی است؛ شرایط آب‌و‌هوایی چه مقدار بر نوع ساختار‌ها و اجزای معماری خانه‌های سنتی خوسف تأثیر گذاشته است؟ آیا این شرایط مانع تأثیر‌پذیری از تغییر و تحولات معماری رایج دورۀ قاجار و پهلوی شده یا خیر؟ و این‌که شیوه‌های تزئینی رایج در معماری خانه‌های خوسف چگونه بوده است؟ برمبنای پرسش‌های پژوهش، اهداف اصلی پژوهش حاضر نیز شامل بررسی میزان تأثیرپذیری خانه‌های سنتی خوسف از شرایط اقلیمی منطقه و تحولات معماری ایران و نیز مطالعۀ ساختار‌ها و اجزای مختلف معماری این ابنیه و تزئینات وابسته به آن‌ها است. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که معماری سنتی خوسف به‌شدت از اقلیم منطقه تأثیر پذیرفته و ازلحاظ ساختار معماری و تزئینات وابسته به آن به‌میزان اندکی از تحولات معماری دورۀ قاجار تا پهلوی تأثیر گرفته‌اند.
واژه‌های کلیدی: خوسف، معماری بومی، بنا‌های مسکونی، قاجاریه، پهلوی.
متن کامل [PDF 1800 kb]   (35 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/7/12 | پذیرش: 1399/8/10 | انتشار: 1399/12/9
فهرست منابع
1. - امینی، ندا؛ و نوروزیان، پور هیربد، (1393). «خلوت و محرمیت: شناخت تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو مفهوم در معماری و شهرسازی». مجلۀ مطالعات شهر ایرانی و اسلامی، شمارۀ 15، صص: 99-107.
2. - باقری، اشرف‌السادات، (1393). «تحلیل و بررسی درون‌گرایی در شهر‌های اسلامی». مجلۀ تحقیقات جغرافیایی، سال 29، شمارۀ 2، شمارۀ ‌پیاپی 113، صص: 158-145.
3. - بهادری‌نژاد، مهدی؛ و دهقانی، علیرضا، (1387). بادگیر شاهکار مهندسی ایران. تهران: نشر یزدا.
4. - پیرنیا، محمد‌کریم، (1373). «چفت‌ها و طاق‌ها». مجلۀ اثر، دورۀ 15، شمارۀ 24، صص: 192-5.
5. - پیرنیا، محمد‌کریم، (1382). سبک‌شناسی معماری ایران. تدوین: غلام‌حسین معماریان، تهران: نشر پژوهنده.
6. - پیرنیا، محمد‌کریم، (1390). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
7. - روشندل، زهرا؛ هاشمی‌زرج‌آباد، حسن؛ و قربانی، حمیدرضا، (1396). «بررسی سیر تحول ایوان در خانه‌های نهبندان از قاجار تا پهلوی». فصلنامۀ مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، سال 11، شمارۀ 4، صص: 79-53.
8. - زارعی، محمد‌ابراهیم؛ و میر‌دهقان، سید‌فضل‌الله، (1395). «نقش الگوی حیاط مرکزی در تعدیل شرایط سخت اقلیم گرم و خشک منطقۀ یزد». فصل‌نامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 23، صص: 18-5.
9. - زمرشیدی، حسین، (1373). اجرای ساختمان سنتی. تهران: انتشارات زمرد.
10. - زمرشیدی، حسین، (1387). طاق و قوس در معماری ایران. تهران: شرکت عمران و بهسازی شهری ایران.
11. - سلطان‌زاده، حسین، (1390). «نقش جغرافیا در شکل‌گیری انواع حیاط در خانه‌های سنتی ایران». مجلۀ پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دورۀ 43، شمارۀ 75، صص: 86-69.
12. - شریعت‌زاده، سید‌علی‌اصغر، (1374). «نقش بادگیر در ناحیۀ جنوبی دشت کویر». نخستین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی کشور، صص: 226-220.
13. - صدیقیان، حسین؛ و نیک‌زاد، میثم، (1393). «گزارش بررسی و شناسایی آثار باستانی شهرستان خوسف». جلد 1 و 2، مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی استان خراسان جنوبی (منتشر‌نشده).
14. - کاتب، فاطمه، (1391). معماری خانه‌های تاریخی. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
15. - کسمائی، مرتضی، (1389). اقلیم و معماری. تهران: نشر خاک.
16. - مزیدی، محسن؛ و مزیدی، محمد، (1387). «تحلیل عددی عملکرد بادگیر‌ها به‌عنوان سیستم‌های سرمایشی انفعالی در مناطق گرم و خشک». نشریۀ انرژی ایران، دورۀ 11، شمارۀ 2، صص: 46-39.
17. - معماریان، غلام‌حسین، (1392). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تقریر: محمد‌کریم پیرنیا، تهران: نغمه نو‌‌اندیش.
18. - معینی، سام؛ جوادی، شهرام؛ دهقان‌منشادی، محسن؛ و اسماعیلی، رضا، (1389). «برآورد پتانسیل تابش خورشیدی در شهر یزد». نشریۀ انرژی ایران، سال 13، شماۀ 1، صص: 78-71.
19. - مهدوی‌نژاد، محمد‌جواد؛ و ناگهانی، نوشین، (1390). «تأثیر سواد بصری بر درک زیبایی بر آثار معماری». مجلۀ معماری و شهر‌سازی آرمان‌شهر، سال 4، شمارۀ 7، صص: 62-51.
20. - ناری‌قمی، مسعود، (1389). «مطالعه‌ای معنا‌شناختی در باب مفهوم درون‌گرایی در شهر اسلامی». مجلۀ هنر‌های زیبا - معماری و شهر‌سازی، شمارۀ 43، صص: 82-69.
21. - ناصری، اکرم؛ و دلریش، بصری، (1392). «جغرافیای تاریخی شهرستان خوسف». مجلۀ مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، سال 8، شمارۀ ۲، پیاپی ۳۰، زمستان، صص: 160-131.
22. - نیک‌زاد، میثم؛ و صدیقیان، حسین، (1394). «شواهدی جدید از دورۀ پارینه‌سنگی در شهرستان خوسف حاشیه شمال‌شرقی کویر لوت در شرق ایران». مجلۀ پیام باستان‌شناس، سال 12، شمارۀ 24، صص: 10-1.
23. - هاشمی‌زرج‌آباد، حسن؛ و مسعودی، ذبیح‌الله، (1391). «بادگیر شاهکار مهندسی معماری سنتی ایران در حاشیه کویر: تحلیلی بر گونه‌شناسی معماری بادگیر در خراسان جنوبی». نشریۀ مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، شمارۀ 24، صص: 198-166.
24. - هاشمی زرج‌آباد، حسن؛ تقوی، عابد؛ و مسعودی، ذبیح‌الله، (1393). «درون‌گرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی - اسلامی: نمونه پژوهش خانه‌های تاریخی بیرجند». مجله مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، شمارۀ 34، صص: 123-146.
26. - Barile, K., & Brandon, J. (2004) Household chores and household choices, theorizing the domestic sphere in historical Archaeology. Tuscaloosa, Alabama: The University of Alabama Press.
27. - Bodach, S.; Lang, W. & Hamhaber, J., (2014). “Climate responsive building design strategies of vernacular architecture in Nepal”. Energy and Buildings, No. 81, Pp: 227–242. doi: 10.1016/j.enbuild.2014.06.022.
28. - Dili, A. S.; Naseer, M. A. & Varghese, T. Z., (2010). “Passive environment control system of Kerala vernacular residential architecture for a comfortable indoor environment: A qualitative and quantitative analyses”. Energy and Buildings, No. 42(6), Pp: 917–927. doi: 10.1016/j.enbuild.2010.01.002.
29. - Dyer, C., (1997). “History and vernacular architecture”. Vernacular Architecture No. 28 (1), Pp: 1-8.
30. - Eom, J.; Kyle, G. P.; Clarke, L. E.; Patel, P. L. & Kim, S. H., (2012). China's building energy use: a long-term perspective based on a detailed assessment. US: Department of Energy (DOE); 2012.
31. - Hendon, J., (1996). “Archaeological approaches to the organization of domestic labor: household practice and domestic relations”. Annual Review of Anthropology, No. 25, Pp: 45-61.
32. - Iravani, I.; Etessam, H.; Masoud, M. & Mofidi, S. M., (2009). “The Role of Wind and Natural Ventilation in the Vernacular Architecture of Zavareh”. International Journal of Ventilation, No. 8(2), Pp: 175–186, doi:10.1080/14733315.2006.11683842
33. - Johnson, M., (1997). “Vernacular architecture: the loss of innocence”. Vernacular Architecture, No. 28/1, Pp: 13-19.
34. - Kent, S., (2001). Domestic architecture and the use of space. Cambridge: Cambridge University Press.
35. - Keshtkaran, P., (2011). “Harmonization between climate and architecture in vernacular heritage: a case study in Yazd, Iran”. Procedia Engineering, No. 21, Pp: 428-438.
36. - Khalili, M. & Amindeldar, S., (2014). “Traditional solutions in low energy buildings of hot-arid regions of Iran”. Sustainable Cities and Society, No. l13, Pp: 171-181.
37. Lawrence, R. (1983). “The interpretation of vernacular architecture”. Vernacular Architecture, No. 14/1, Pp: 19-28.
38. Madella, M.; Kovacs, G.; Berzseny, B. & Briz Godino, I., (2013). The archaeology of Household. London: Oxbow books.
39. - Mahdi Nejad, J.; Sadeghi Habib Abad, A., & Lotfi Zadeh, G., (2016). “The Necessity of Revitalizing the Traditional Elements Effective on Economic Sustainability and Cost Management (Case Study of Tabatabai's House)”. Procedia Economics and Finance, No. 36, Pp: 81-88.
40. - Nguyen, A. T.; Truong, N. S. H.; Rockwood, D., & Le, A. D. T., (2019). “Studies on sustainable features of vernacular architecture in different regions across the world: a comprehensive synthesis and evaluation”. Frontiers of Architectural Research, No. 8, Pp: 535-548.
41. - Nikzad, M.; Sedighian, H. & Ahmadi, K., (2016). “An investigation of ancient mining and metallurgy activities in Khosf county: South Khorasan province, Eastern edge of Lut Desert, Iran”. AMIT, No. 48, Pp: 59–76.
42. - Quirós Castillo, J. A. C., (2012) “Archaeology of architecture and archaeology of Houses in Early Medieval Europe”. Arquelogia de la Arquitectura, No. 9, Pp: 131-138.
43. - Sahebzadeh, S.; Heidari, A.; Kamelnia, H. & Baghbani, A., (2017). “Sustainability features of Iran’s vernacular architecture: a comparative study between the architecture of hot-arid and hot-arid-windy regions”. Sustainability, No. 9, P. 749, doi:10.3390/su905074
44. - Saljoughinejad, S. & Rashidi Sharifabad, S., (2015). “Classification of climatic strategies, used in Iranian vernacular residences based on spatial constituent elements”.Building and Environment, No. 92, Pp: 475–493.
45. - Shanthi Priya, R.; Sundarraja, M. C.; Radhakrishnan, S. & Vijayalakshmi, L., (2012). “Solar passive techniques in the vernacular buildings of coastal regions in Nagapattinam, Tamil Nadu-India – a qualitative and quantitative analysis”. Energy and Buildings, No. 49, Pp: 50–61, doi: 10.1016/j.enbuild.2011.09.033
46. - Soflaei, F., (2007). “Environmental effect of courtyard in sustainable architecture of Iran (hot-arid regions) case study: courtyard houses in Yazd, Kashan & Semnan”.JAAUBAS, No. 4, Pp: 343-344
47. - Soflaei, F.; Shokouhian, M. & Mofidi Shemirani, S. M., (2016a), “Investigation of Iranian traditional courtyard as passive cooling strategy”. International Journal of Sustainable Built Environment, http://dx.doi.org/10.1016/j.ijsbe.
48. - Soflaei, F.; Shokouhian, M. & Zhu, W., (2016b). “Socio-environmental sustainability in traditional courtyard houses of Iran and China”. Renewable and Sustainable Energy Reviews, http://dx.doi.org/10.1016/j.rser.2016.09.130
49. - Upadhyay, A. K.; Yoshida, H. & Rijal, H. B. (2006). “Climate responsive building design inthe Kathmandu Valley”. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, No. 5, Pp: 169–176.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Sedighian H, Nikzad M, Oshnoei Noshabadi A, Ghasemi E. The effect of climatic conditions on the structure and architectural components of traditional houses in hot and dry areas of Khosf county, South Khorasan. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 4 (14) :125-146
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-425-fa.html

صدیقیان حسین، نیکزاد میثم، اشنویی‌نوش‌آبادی امیر، قاسمی الهام. تأثیر شرایط اقلیمی بر ساختار و اجزای معماری خانه‌های سنتی منطقۀ گرم و خشک شهرستان خوسف، خراسان جنوبی. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (14) :125-146

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-425-fa.html



سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.18 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4286