[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) ::
سال 4 شماره 14 صفحات 146-125 برگشت به فهرست نسخه ها
تأثیر شرایط اقلیمی بر ساختار و اجزای معماری خانه‌های سنتی منطقۀ گرم و خشک شهرستان خوسف، خراسان جنوبی
حسین صدیقیان 1، میثم نیکزاد2، امیر اشنویی‌نوش‌آبادی3، الهام قاسمی4
1- استادیار گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران ، sedighian.h@lu.ac.ir
2- دکترای باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران.
3- استادیار گروه جغرافیایی، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران.
4- کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان‌وبلوچستان، سیستان‌وبلوچستان، ایران.
چکیده:   (1511 مشاهده)
شهرستان خوسف از توابع استان خراسان جنوبی در شرق ایران در حاشیۀ شرقی کویر لوت با آب‌وهوای گرم‌وخشک واقع شده است. با وجود بافت‌ها و بناهای تاریخی در این منطقه از ایران، شناخت چندانی از آنان در دسترس پژوهشگران باستان‌شناسی، شهرسازی، معماری و تاریخ‌هنر نیست. در بررسی باستان‌شناختی که توسط نگارندگان در سال 1393 ه‍.ش. در منطقۀ خوسف صورت پذیرفت توجه ویژه‌ای به بافت‌های تاریخی و خانه‌های مسکونی گردید که عمدتاً مربوط به اواخر دوران قاجار و پهلوی است. در طی این پژوهش، سه بافت تاریخی نسبتاً سالم و برپا در شهر خوسف و روستا‌های خور و نوغاب مطالعه شد و 45 خانۀ تاریخی در این بافت‌ها و سایر روستا‌های تاریخی خوسف بررسی شدند. بافت‌های تاریخی/سنتی مطالعه‌شده اکثراً دایر و امروزه با تغییراتی در کالبد بنا همچنان مورد استفادۀ مردمان محلی منطقه هستند. روش انجام این پژوهش توصیفی-تحلیلی و شیوۀ گرد‌آوری اطلاعات در آن نیز بر پایۀ بررسی‌های باستان‌شناسی در منطقه به‌منظور مستند‌نگاری و جمع‌آوری اطلاعات درمورد خانه‌های سنتی خوسف و سپس مطالعات کتابخانه‌ای استوار است. پژوهش پیش‌رو درصدد پاسخ‌گویی به سه پرسش اصلی است؛ شرایط آب‌و‌هوایی چه مقدار بر نوع ساختار‌ها و اجزای معماری خانه‌های سنتی خوسف تأثیر گذاشته است؟ آیا این شرایط مانع تأثیر‌پذیری از تغییر و تحولات معماری رایج دورۀ قاجار و پهلوی شده یا خیر؟ و این‌که شیوه‌های تزئینی رایج در معماری خانه‌های خوسف چگونه بوده است؟ برمبنای پرسش‌های پژوهش، اهداف اصلی پژوهش حاضر نیز شامل بررسی میزان تأثیرپذیری خانه‌های سنتی خوسف از شرایط اقلیمی منطقه و تحولات معماری ایران و نیز مطالعۀ ساختار‌ها و اجزای مختلف معماری این ابنیه و تزئینات وابسته به آن‌ها است. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که معماری سنتی خوسف به‌شدت از اقلیم منطقه تأثیر پذیرفته و ازلحاظ ساختار معماری و تزئینات وابسته به آن به‌میزان اندکی از تحولات معماری دورۀ قاجار تا پهلوی تأثیر گرفته‌اند.
واژه‌های کلیدی: خوسف، معماری بومی، بنا‌های مسکونی، قاجاریه، پهلوی.
متن کامل [PDF 1800 kb]   (228 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/7/12 | پذیرش: 1399/8/10 | انتشار: 1399/12/9
فهرست منابع
1. - امینی، ندا؛ و نوروزیان، پور هیربد، (1393). «خلوت و محرمیت: شناخت تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو مفهوم در معماری و شهرسازی». مجلۀ مطالعات شهر ایرانی و اسلامی، شمارۀ 15، صص: 99-107.
2. - باقری، اشرف‌السادات، (1393). «تحلیل و بررسی درون‌گرایی در شهر‌های اسلامی». مجلۀ تحقیقات جغرافیایی، سال 29، شمارۀ 2، شمارۀ ‌پیاپی 113، صص: 158-145.
3. - بهادری‌نژاد، مهدی؛ و دهقانی، علیرضا، (1387). بادگیر شاهکار مهندسی ایران. تهران: نشر یزدا.
4. - پیرنیا، محمد‌کریم، (1373). «چفت‌ها و طاق‌ها». مجلۀ اثر، دورۀ 15، شمارۀ 24، صص: 192-5.
5. - پیرنیا، محمد‌کریم، (1382). سبک‌شناسی معماری ایران. تدوین: غلام‌حسین معماریان، تهران: نشر پژوهنده.
6. - پیرنیا، محمد‌کریم، (1390). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
7. - روشندل، زهرا؛ هاشمی‌زرج‌آباد، حسن؛ و قربانی، حمیدرضا، (1396). «بررسی سیر تحول ایوان در خانه‌های نهبندان از قاجار تا پهلوی». فصلنامۀ مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، سال 11، شمارۀ 4، صص: 79-53.
8. - زارعی، محمد‌ابراهیم؛ و میر‌دهقان، سید‌فضل‌الله، (1395). «نقش الگوی حیاط مرکزی در تعدیل شرایط سخت اقلیم گرم و خشک منطقۀ یزد». فصل‌نامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 23، صص: 18-5.
9. - زمرشیدی، حسین، (1373). اجرای ساختمان سنتی. تهران: انتشارات زمرد.
10. - زمرشیدی، حسین، (1387). طاق و قوس در معماری ایران. تهران: شرکت عمران و بهسازی شهری ایران.
11. - سلطان‌زاده، حسین، (1390). «نقش جغرافیا در شکل‌گیری انواع حیاط در خانه‌های سنتی ایران». مجلۀ پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دورۀ 43، شمارۀ 75، صص: 86-69.
12. - شریعت‌زاده، سید‌علی‌اصغر، (1374). «نقش بادگیر در ناحیۀ جنوبی دشت کویر». نخستین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی کشور، صص: 226-220.
13. - صدیقیان، حسین؛ و نیک‌زاد، میثم، (1393). «گزارش بررسی و شناسایی آثار باستانی شهرستان خوسف». جلد 1 و 2، مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی استان خراسان جنوبی (منتشر‌نشده).
14. - کاتب، فاطمه، (1391). معماری خانه‌های تاریخی. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
15. - کسمائی، مرتضی، (1389). اقلیم و معماری. تهران: نشر خاک.
16. - مزیدی، محسن؛ و مزیدی، محمد، (1387). «تحلیل عددی عملکرد بادگیر‌ها به‌عنوان سیستم‌های سرمایشی انفعالی در مناطق گرم و خشک». نشریۀ انرژی ایران، دورۀ 11، شمارۀ 2، صص: 46-39.
17. - معماریان، غلام‌حسین، (1392). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تقریر: محمد‌کریم پیرنیا، تهران: نغمه نو‌‌اندیش.
18. - معینی، سام؛ جوادی، شهرام؛ دهقان‌منشادی، محسن؛ و اسماعیلی، رضا، (1389). «برآورد پتانسیل تابش خورشیدی در شهر یزد». نشریۀ انرژی ایران، سال 13، شماۀ 1، صص: 78-71.
19. - مهدوی‌نژاد، محمد‌جواد؛ و ناگهانی، نوشین، (1390). «تأثیر سواد بصری بر درک زیبایی بر آثار معماری». مجلۀ معماری و شهر‌سازی آرمان‌شهر، سال 4، شمارۀ 7، صص: 62-51.
20. - ناری‌قمی، مسعود، (1389). «مطالعه‌ای معنا‌شناختی در باب مفهوم درون‌گرایی در شهر اسلامی». مجلۀ هنر‌های زیبا - معماری و شهر‌سازی، شمارۀ 43، صص: 82-69.
21. - ناصری، اکرم؛ و دلریش، بصری، (1392). «جغرافیای تاریخی شهرستان خوسف». مجلۀ مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، سال 8، شمارۀ ۲، پیاپی ۳۰، زمستان، صص: 160-131.
22. - نیک‌زاد، میثم؛ و صدیقیان، حسین، (1394). «شواهدی جدید از دورۀ پارینه‌سنگی در شهرستان خوسف حاشیه شمال‌شرقی کویر لوت در شرق ایران». مجلۀ پیام باستان‌شناس، سال 12، شمارۀ 24، صص: 10-1.
23. - هاشمی‌زرج‌آباد، حسن؛ و مسعودی، ذبیح‌الله، (1391). «بادگیر شاهکار مهندسی معماری سنتی ایران در حاشیه کویر: تحلیلی بر گونه‌شناسی معماری بادگیر در خراسان جنوبی». نشریۀ مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، شمارۀ 24، صص: 198-166.
24. - هاشمی زرج‌آباد، حسن؛ تقوی، عابد؛ و مسعودی، ذبیح‌الله، (1393). «درون‌گرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی - اسلامی: نمونه پژوهش خانه‌های تاریخی بیرجند». مجله مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، شمارۀ 34، صص: 123-146.
26. - Barile, K., & Brandon, J. (2004) Household chores and household choices, theorizing the domestic sphere in historical Archaeology. Tuscaloosa, Alabama: The University of Alabama Press.
27. - Bodach, S.; Lang, W. & Hamhaber, J., (2014). “Climate responsive building design strategies of vernacular architecture in Nepal”. Energy and Buildings, No. 81, Pp: 227–242. doi: 10.1016/j.enbuild.2014.06.022.
28. - Dili, A. S.; Naseer, M. A. & Varghese, T. Z., (2010). “Passive environment control system of Kerala vernacular residential architecture for a comfortable indoor environment: A qualitative and quantitative analyses”. Energy and Buildings, No. 42(6), Pp: 917–927. doi: 10.1016/j.enbuild.2010.01.002.
29. - Dyer, C., (1997). “History and vernacular architecture”. Vernacular Architecture No. 28 (1), Pp: 1-8.
30. - Eom, J.; Kyle, G. P.; Clarke, L. E.; Patel, P. L. & Kim, S. H., (2012). China's building energy use: a long-term perspective based on a detailed assessment. US: Department of Energy (DOE); 2012.
31. - Hendon, J., (1996). “Archaeological approaches to the organization of domestic labor: household practice and domestic relations”. Annual Review of Anthropology, No. 25, Pp: 45-61.
32. - Iravani, I.; Etessam, H.; Masoud, M. & Mofidi, S. M., (2009). “The Role of Wind and Natural Ventilation in the Vernacular Architecture of Zavareh”. International Journal of Ventilation, No. 8(2), Pp: 175–186, doi:10.1080/14733315.2006.11683842
33. - Johnson, M., (1997). “Vernacular architecture: the loss of innocence”. Vernacular Architecture, No. 28/1, Pp: 13-19.
34. - Kent, S., (2001). Domestic architecture and the use of space. Cambridge: Cambridge University Press.
35. - Keshtkaran, P., (2011). “Harmonization between climate and architecture in vernacular heritage: a case study in Yazd, Iran”. Procedia Engineering, No. 21, Pp: 428-438.
36. - Khalili, M. & Amindeldar, S., (2014). “Traditional solutions in low energy buildings of hot-arid regions of Iran”. Sustainable Cities and Society, No. l13, Pp: 171-181.
37. Lawrence, R. (1983). “The interpretation of vernacular architecture”. Vernacular Architecture, No. 14/1, Pp: 19-28.
38. Madella, M.; Kovacs, G.; Berzseny, B. & Briz Godino, I., (2013). The archaeology of Household. London: Oxbow books.
39. - Mahdi Nejad, J.; Sadeghi Habib Abad, A., & Lotfi Zadeh, G., (2016). “The Necessity of Revitalizing the Traditional Elements Effective on Economic Sustainability and Cost Management (Case Study of Tabatabai's House)”. Procedia Economics and Finance, No. 36, Pp: 81-88.
40. - Nguyen, A. T.; Truong, N. S. H.; Rockwood, D., & Le, A. D. T., (2019). “Studies on sustainable features of vernacular architecture in different regions across the world: a comprehensive synthesis and evaluation”. Frontiers of Architectural Research, No. 8, Pp: 535-548.
41. - Nikzad, M.; Sedighian, H. & Ahmadi, K., (2016). “An investigation of ancient mining and metallurgy activities in Khosf county: South Khorasan province, Eastern edge of Lut Desert, Iran”. AMIT, No. 48, Pp: 59–76.
42. - Quirós Castillo, J. A. C., (2012) “Archaeology of architecture and archaeology of Houses in Early Medieval Europe”. Arquelogia de la Arquitectura, No. 9, Pp: 131-138.
43. - Sahebzadeh, S.; Heidari, A.; Kamelnia, H. & Baghbani, A., (2017). “Sustainability features of Iran’s vernacular architecture: a comparative study between the architecture of hot-arid and hot-arid-windy regions”. Sustainability, No. 9, P. 749, doi:10.3390/su905074
44. - Saljoughinejad, S. & Rashidi Sharifabad, S., (2015). “Classification of climatic strategies, used in Iranian vernacular residences based on spatial constituent elements”.Building and Environment, No. 92, Pp: 475–493.
45. - Shanthi Priya, R.; Sundarraja, M. C.; Radhakrishnan, S. & Vijayalakshmi, L., (2012). “Solar passive techniques in the vernacular buildings of coastal regions in Nagapattinam, Tamil Nadu-India – a qualitative and quantitative analysis”. Energy and Buildings, No. 49, Pp: 50–61, doi: 10.1016/j.enbuild.2011.09.033
46. - Soflaei, F., (2007). “Environmental effect of courtyard in sustainable architecture of Iran (hot-arid regions) case study: courtyard houses in Yazd, Kashan & Semnan”.JAAUBAS, No. 4, Pp: 343-344
47. - Soflaei, F.; Shokouhian, M. & Mofidi Shemirani, S. M., (2016a), “Investigation of Iranian traditional courtyard as passive cooling strategy”. International Journal of Sustainable Built Environment, http://dx.doi.org/10.1016/j.ijsbe.
48. - Soflaei, F.; Shokouhian, M. & Zhu, W., (2016b). “Socio-environmental sustainability in traditional courtyard houses of Iran and China”. Renewable and Sustainable Energy Reviews, http://dx.doi.org/10.1016/j.rser.2016.09.130
49. - Upadhyay, A. K.; Yoshida, H. & Rijal, H. B. (2006). “Climate responsive building design inthe Kathmandu Valley”. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, No. 5, Pp: 169–176.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Sedighian H, Nikzad M, Oshnoei Noshabadi A, Ghasemi E. The Effect of Climatic Conditions on the Structure and Architectural Components of Native/Traditional Houses in Hot and Dry Areas of Khosf County, South Khorasan. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 4 (14) :125-146
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-425-fa.html

صدیقیان حسین، نیکزاد میثم، اشنویی‌نوش‌آبادی امیر، قاسمی الهام. تأثیر شرایط اقلیمی بر ساختار و اجزای معماری خانه‌های سنتی منطقۀ گرم و خشک شهرستان خوسف، خراسان جنوبی. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (14) :146-125

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-425-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.22 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361