[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) ::
سال 4 شماره 14 صفحات 65-83 برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعۀ ترکیبات و عناصر سفال منقوش دورۀ سلوکی/ اوایل اشکانی منطقۀ غرب ایران با استفاده از روش XRF و XRD با هدف تعیین میزان تشابه و تمایز
رؤیا تاج‌بخش1، اسماعیل همتی‌ازندریانی2، موسی سبزی3
1- استادیار گروه باستان شناسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران ، tajbakhsh.r@iauh.ac.ir
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
3- استادیار گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران.
چکیده:   (485 مشاهده)
این پژوهش با هدف مطالعه و شناخت ترکیبات و عناصر سفال‌های سلوکی/اوایل اشکانی در غرب ایران با استفاده از دو روش آزمایشگاهی XRD و XRF صورت گرفت. در برخی از بررسی و کاوش‌های منطقۀ غرب ایران این نوع سفال شناسایی شده است و در عموم این محوطه‌ها، سفال‌‌های یاد‌شده از حیث شیوۀ ساخت ویژگی‌های همسانی دارند؛ با این‌حال منشأ ساخت آن‌ها مورد بحث است. به‌درستی برای پژوهشگران مشخص نشده که چه میزان از سفال‌های مکشوف از ادوار سلوکی و اشکانی، چه آن‌ها که در بررسی‌های سطحی به‌دست آمده‌اند و چه آن‌ها که از کاوش‌های باستان‌شناسی یافت شده‌اند، منشأ بومی دارند یا وارداتی هستند؟ این سفالینه‌ها ازنظر ترکیب و نوع عناصر و همچنین شرایط پخت با همدیگر شبیه هستند یا متفاوت‌اند؟ تشخیص همگونی این نمونه‌ها که صرفاً بر پایۀ تشابهات ظاهری و از روی گونه‌شناختی اظهارنظر می‌شود، بعضاً موجب شده تا حدس وجود موضوعاتی مانند تجارت گستردۀ سفال یا مراکز عمده و اصلی تولید آن مطرح شود. نمونه‌های مورد مطالعۀ این پژوهش از مناطق «دلفان»، «الشتر» و «نهاوند» به‌عنوان بخش شرقی زاگرس‌مرکزی گزینش شده‌اند. نحوۀ گزینش این قطعات بر پایۀ انتخاب نمونه‌های شاخص محوطه‌های مرتبط با دورۀ سلوکی و اوایل دورۀ اشکانی است. این پژوهش دارای ماهیت توصیفی-تحلیلی است و روش پژوهش در این مقاله به‌صورت ترکیبی از فعالیت‌های میدانی باستان‌شناسی، مطالعات آزمایشگاهی (XRD و XRF) و گردآوری کتابخانه‌ای است. نتایج آزمایش‌ها نشان می‌دهد که سفال‌های همگون در محوطه‌های مورد بررسی، علاوه‌بر تشابه در عناصر و ترکیب سفال‌ها با ساختار زمین‌شناسی و ناحیۀ جغرافیایی نیز همسان هستند؛ لذا بحث وارداتی بودن این سفال‌ها منتفی است.  
واژه‌های کلیدی: سلوکی، اوایل اشکانی، سفال منقوش، XRD، XRF، منطقۀ غرب ایران.
متن کامل [PDF 1269 kb]   (40 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1399/7/6 | پذیرش: 1399/9/13 | انتشار: 1399/12/9
فهرست منابع
1. - آذرنوش، مسعود، (1386). «گزارش مقدماتی کاوش‌های لایه‌شناختی تپۀ هگمتانه همدان». گزارش‌های باستان‌شناسی (7). جلد اول، مجموعه مقالات نهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، صص: 60-19.
2. - امین‌امامی، سید‌محمد؛ و نوغانی، سمیه، (1392). «بررسی روند کربناتیزاسیون مجدد و شکل‌گیری کلسیت ثانویه در سفال‌های باستانی براساس مطالعات پتروگرافیک». مرمت و معماری ایران، سال سوم، شمارۀ 5، صص: 67-55.
3. - تاج‌بخش، رویا؛ و شریفی، علی، (1392). «گزارش مختصر کاوش‌های باستان‌شناختی تپه هگمتانه (فصل چهارم از دور دوم کاوش‌ها)». در: مجموعه مقالات همایش یک روز باستان‌شناسی هگمتانه (در بزرگداشت استاد دکتر محمدرحیم صراف)، زیر‌نظر: یعقوب محمدی‌فر، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان، صص: 76-59.
4. - تاج‌بخش، رویا، (1391). «بررسی نقش پرنده بر سفال‌های مکشوف از کاوش‌های لایه‌نگاری تپۀ هگمتانه». در: نامورنامه: مقاله‌هائی در پاسداشت یاد مسعود آذرنوش، به‌کوشش: حمید فهیمی و کریم علیزاده، تهران: ایران نگار، صص: 418- 411.
5. - خسروی، لیلا، (1385). «گزارش تعیین عرصه و حریم محوطۀ تی‌هله، خرم‌آباد». گزارش‌های باستان‌شناسی (5)، صص: 90-71.
6. - رحیمی، افسون؛ و متین، مهران، (1382)، تکنولوژِی سرامیک‌های ظریف. تهران: شرکت صنایع خاک چینی ایران.
7. - رزمپوش، عباس، (1388). «گزارش بررسی و شناسایی باستان‌‌شناختی شهرستان اسلام‌آبادغرب، فصل دوم: بازنگری دشت اسلام آباد». کرمانشاه: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشرنشده).
8. - رهبر، مهدی، (1390). «فصل دوم کاوش به‌منظور مکان‌یابی معبد لائودیسه نهاوند». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشرنشده).
9. - سبزی‌دوآبی، موسی، (1392). «گزارش بازدید از محوطه‌های اشکانی دهستان قلایی شهرستان الشتر». خرم‌آباد: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان (منتشرنشده).
10. - سبزی، موسی، (1393). «بررسی و تحلیل پراکنش محوطه‌های دورۀ اشکانی در شمال و شمال‌غرب استان لرستان (شهرستان‌های سلسه و دلفان) به‌منظور تبین الگوی استقراری آن‌ها». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر‌نشده).
11. - شیشه‌گر، آرمان، (1384). گزارش کاوش محوطۀ سرخ‌دم لکی، کوهدشت لرستان، فصل دوم- ششم، 1383-1379. تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده باستان‌شناسی.
12. - عبداللهی، مصطفی؛ و سرداری‌زارچی، علیرضا، (1391). «گزارش مقدماتی فصل اول بررسی و شناسائی شهرستان ازنا». در گزارش‌های باستان‌شناسی (8). مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی ایران: حوزۀ غرب، کرمانشاه 1385، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، صص: 68-47.
13. - گلستانی‌فرد، فرهاد؛ صلاحی، اسماعیل؛ و بهره‌ور، محمدعلی، (1390). روش‌های شناسایی و آنالیز مواد. تهران. دانشگاه علم و صنعت ایران.
14. - محمدی‌فر، یعقوب؛ نوروزی، آصف؛ و شریفی، علی، (1392). «دستاوردهای فصل شانزدهم کاوش در تپه هگمتانه». در: مجموعه مقالات همایش یک روز باستان‌شناسی هگمتانه (در بزرگداشت استاد دکتر محمدرحیم صراف)، زیر‌نظر: یعقوب محمدی‌فر، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان، صص: 44-9.
15. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و عرب، احمد‌علی، (1392). «مطالعه ترکیب سفال کلینکی دورۀ اشکانی منطقۀ همدان با استفاده از سه روش: PIXE ،XRF و XRD با هدف تعیین میزان تشابه و تمایز». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 4، صص: 57-76.
16. - نوغانی، سیمه؛ و امین‌امامی، سید‌محمد، (1390). «ساختار‌شناسی سفال جلینکی متعلق به دوران پارتی براساس مطالعات آرکئومتریک (باستان‌سنجی)». مطالعات باستان‌شناسی. دورۀ 3، شمارۀ 2، صص: 34-15.
17. - نیکنامی، کمال‌الدین، (1388). «گزارش بررسی باستان‌شناسی دشت سرفیروزآباد، شهرستان کرمانشاه». 8 جلد، کرمانشاه: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشرنشده).
19. - Adachi, T., (2005). “Considering the regional differences in the Parthian fine pottery”. Al-Rafidan, No. XXVI, Pp: 25-36.
20. - Herzfeld, E., (1933). Niphauanda (Iranische Denkmäler I, Lief. 3-4, Reihe I). Berlin.
21. - Rapp, G. & Hill, C., (1998). Geoarcaeology, The Earth Sciences Approach to Archaeological in Terpretation. London: Yale University press.
22. - Shepard, A. O., (1956). Ceramics for the Archaeologist (No. 609, p. 1971). Washington, DC: Carnegie Institution of Washington.
23. - Stronach, D., (1974). “Achaemenid Village I at Susa and the Persian Migration to Fars”. IRAQ 36, No. 1/2, Pp: 239-248.
24. - Tite, M. S., (1972). Methods in physical examination in archaeology. Seminar Press.
25. - Trindade, M. J.; Dias, M. I.; Coroado, J. & Rocha, F., (2009). “Mineralogical Transformations of Calcareous Rich Clays with Firing: A comparative study between calcite and dolomite rich clays from Algarve, Portugal”. Appleid Clay Science, No. 42, Pp: 345-355.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Tajbakhsh R, Hemati E, Sabzi M. Investigating the similarities and discrepancies in composition of Seleucid/ Early Parthian period Festoon wares in Western Iran through XRF and XRD methods. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 4 (14) :65-83
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-421-fa.html

تاج‌بخش رؤیا، همتی‌ازندریانی اسماعیل، سبزی موسی. مطالعۀ ترکیبات و عناصر سفال منقوش دورۀ سلوکی/ اوایل اشکانی منطقۀ غرب ایران با استفاده از روش XRF و XRD با هدف تعیین میزان تشابه و تمایز. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (14) :65-83

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-421-fa.html



سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.17 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4286