[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) ::
سال 4 شماره 13 صفحات 27-53 برگشت به فهرست نسخه ها
نتایج پروژۀ پیش‌ازتاریخی محوطۀ ورامین: معرفی مرحلۀ اولیۀ تمدن جیرفت
نصیر اسکندری*
استادیار گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران و گروه باستان‌شناسی دانشگاه جیرفت، ایران ، Nasir.eskandari@ut.ac.ir
چکیده:   (164 مشاهده)
در باستان‌شناسی جنوب‌غرب آسیا، دشت جیرفت به‌عنوان یک منطقۀ مهم و کانونی در عصر مفرغ شناخته می‌شود. دلیل شهرت جیرفت به‌واسطۀ کشف اشیاء تدفینی فراوان حاصل از حفریات قاچاق و مهم‌تر، به‌دلیل دستاوردهای علمی شش فصل کاوش در محوطه‌های کنارصندل است. پس از یک دهه وقفه در کاوش‌های باستان‌شناسی پیش‌ازتاریخی در جیرفت، پروژۀ محوطۀ ورامین جیرفت آغاز شد و تاکنون به‌مدت دو فصل انجام شده است. در این مقاله نتایج پژوهش‌های میدانی انجام‌شده در محوطۀ ورامین ارائه می‌شود. کارهای صورت‌گرفته در قالب «پروژۀ پیش‌ازتاریخی ورامین» طی دو فصل عبارتنداز: 1) گمانه‌زنی به‌منظور تعیین عرصه و حریم محوطه، 2) تهیۀ نقشۀ توپوگرافی و انجام بررسی هدفمند سطحی محوطه به‌منظور تعیین وسعت محوطه در ادوار مختلف فرهنگی، فرآیند شکل‌گیری و نحوۀ رشد محوطه و تعیین کارکرد بخش‌های مختلف آن، 3) کاوش لایه‌نگاری محوطه به‌منظور تعیین توالی فرهنگی دشت و ارائۀ گاهنگاری مطلق، 4) کاوش دو گور سردابه‌ای جهت شناخت ساختار گورها و الگوهای تدفین در عصرمفرغ منطقه. اصلی‌ترین هدف از کاوش محوطۀ ورامین (به‌عنوان بخشی از یک شبکۀ استقراری گسترده‌تر) شناخت فرآیندها و پویایی‌های بومی شهرنشینی اولیه و روند تکاملی تمدن جیرفت بود. پروژۀ محوطۀ ورامین جیرفت نشان‌داد استقرار در این محوطه از اواخر هزارۀ پنجم پیش‌ازتاریخ آغاز شده است و طی هزاره‌های چهارم و سوم پیش‌ازتاریخ تداوم داشته است؛ همچنین وجود یک کارگاه تولید ظروف سنگی و مهرهای سنگی با وسعتی بالغ‌بر نیم هکتار مستند شد. از دیگر دستاورد‌های این پروژه، معرفی یک دورۀ جدید فرهنگی مربوط به اواخر هزارۀ چهارم و اوایل هزارۀ سوم پیش‌ازتاریخ (3300-2900 پ.م.) در دشت جیرفت است که تاکنون ناشناخته مانده بود، این دورۀ فرهنگی جدید «دورۀ ورامین» نام‌گذاری شد. در توالی فرهنگی منطقه، دورۀ ورامین حدفاصل دورۀ علی‌آباد و دورۀ کنارصندل جنوبی جای می‌گیرد.
واژه‌های کلیدی: تمدن جیرفت، دورۀ ورامین، کنارصندل، حوزۀ فرهنگی هلیل‌رود.
متن کامل [PDF 4207 kb]   (76 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/2/26 | پذیرش: 1399/5/18 | انتشار: 1399/9/10
فهرست منابع
1. آبیان، داود، (1383). «گزارش فصل دوم بررسی و شناسائی باستان‌شناسی حوزۀ هلیل‌رود (جیرفت و عنبر آباد)». کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان (منتشر نشده).
2. اسکندری، نصیر (1395). «چهاردمین فصل پژوهش‌های باستان‌شناختی دشت لوت: نتایج کاوش دو تپه پیش‌از‌تاریخی دهنو و دهنو شرقی دشت شهداد». مفاخر میراث‌فرهنگی ایران: جشن‌نامۀ میرعابدین کابلی، به‌کوشش: مرتضی حصاری، تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری کشور، صص: 94-73.
3. اسکندری، نصیر (1397». «ارزیابی گاهنگاری دورۀ مس‌وسنگ جنوب‌شرق ایران: گاهنگاری مطلق و نسبی تپه دهنو و تپه دهنو شرقی شهداد با استفاده از روش طیف‌سنج جرمی شتاب‌دهنده». پژوهۀ باستان‌سنجی، شمارۀ 4، صص: 35-23.
4. پیران، صدیقه، (1392). آثار گنجینۀ جیرفت. با گزارشی از: یوسف مجیدزاده. زیرنظر: داریوش اکبرزاده، تهران: موزۀ ملی ایران و انتشارات پازینه.
5. حصاری، مرتضی؛ و پیران، صدیقه، (1384). فرهنگ حاشیه هلیل‌رود و جیرفت کاتالوگ نمایشگاه گزیده‌ای از اشیاء استردادی. تهران: موزۀ ملی ایران.
6. شفیعی، مژگان؛ ملاصالحی، حکمت‌الله؛ اسکندری، نصیر؛ و دانشی، علی، (1398). «گاهنگاری مطلق و نسبی تپه وکیل‌آباد ارزوییه با استفاده از روش تاریخ‌گذاری رادیوکربن با طیف‌سنجی جرمی شتاب‌دهنده: ارزیابی گاهنگاری دورۀ مس‌وسنگ تپه‌یحیی صوغان». پژوهه باستان‌سنجی، شمارۀ 5، صص: 94-81.
7. دانشی، علی؛ و اسکندری، نصیر، (1397). «تحلیل الگوی استقراری دورۀ مس‌وسنگ دشت رودبار جنوب، حوزۀ فرهنگی هلیل‌رود». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 10، شمارۀ 2، صص: 118-99.
8. مجیدزاده، یوسف، (1382). جیرفت، کهن‌ترین تمدن شرق. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان میراث‌غرهنگی کشور.
9. Beale, T. W. & Lamberg-Karlovsky, C. C., (1986). Excavations at Tepe Yahya, Iran, 1967-1975, The Early Periods. American School of Prehistoric Research, Bulletin 38, Peabody Museum, Harvard University, Cambridge, Massachusetts.
10. Boccuti S.; Squitieri A.; Angelini G.; Lazzari A.; Di Luzio. E. & Albano M., (2015). “Preliminary surface analyses by ESEM-EDS of calcite bowls from Shahr-i Sokhta (Sistan, Iran, ca. 3200-1800 BCE): Results and possible interpretations”. Journal of Archaeological Science, No. 61, Pp: 244-259.
11. Caldwell, J. R., (ed.), (1967). Investigations at Tal-i-Iblis. Illinois State Museum Preliminary Reports No. 9.
12. Carter, E., (1980). “Excavations in Ville Royale 1 at Susa: the third millennium BC occupation”. Cahiers de la D.A.F.I, No. 11, Pp: 11-134.
13. Ciarla, R., (1981). “A Preliminary Analysis of the Manufacture of Alabaster Vessels at Shahr-i Sokhta and Mundigak in the 3rd millennium B”. In: H. Haertel (ed.), South Asian Archaeology 1979, Dietrich Reimer Verlag, Berlin, Pp: 45-63.
14. Ciarla, R., (1985). “New Material in the Study of the Manufacture of Stone Vases at Shahr-i Sokhta. IsMEO Activities”. East and West, No. 35, Pp: 418-425.
15. DeCardi, B., (1970). Excavations at Bampur: a third millennium settlement in Persian Baluchistan, 1966 (Vol. 51, No. 3). American Museum of National History.
16. Desset, F.; Vidale, M. & Soleimani, N. A., (2013). “Mahtoutabad III (Province of Kerman, Iran): An “Uruk-related” Material Assemblage in eastern Iran”. IRAN, No. 51, Pp: 17-54.
17. Eskandari, N., (2017). “Excavations at the prehistoric site of Tepe Dehno and East Dehno, Shahdad, Southeastern Iran”. Iranian Journal of Archaeological Studies, No. 7, Pp: 1-17.
18. Eskandari, N., (2019). “Regional patterns of Early Bronze Age urbanization in Southeastern Iran: New Discoveries on the western fringe of Dasht-e Lut, in The Iranian Plateau during the Bronze Age: Development of Urbanization, Production and Trade”. (eds)., J. Meyer, E. Vila, M. Mashkour, M. Casanova and R. Vallet., Maison de l’Orient et de la Méditerranée, Pp: 201-216.
19. Eskandari, N.; Desset, F.; Maritan, L.; Cherubini, A. & Vidale, M., (2019a). “Multi-materials Sequential Casting and a Bronze Age "royal sceptre" from the Halil Rud valley (Kerman, Iran)”. IRAN, No. 58(2), Pp: 1-15.
20. Eskandari, N., Molasalehi, H.; Shafiee, M. & Abedi, A., (2019b). “Excavations at the Bronze Age pastoral site of Hanzaf, SE Iran: Strategy of pastoralism in the Halil Rud Basin based on the archaeological and ethno-archaeological evidence”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, Vol. 19, No 1, Pp: 143-156.
21. Eskandari N., Pfälzner P. & Soleinami, N., (In Press). “The formation of the Early Bronze Age Jiroft Culture, Halilrud Basin, SE Iran: Excavations at Varamin Jiroft 2017”, AMIT (in press).
22. Hakemi, A., (1997). Shahdad. Archaeological Excavations of a Bronze Age Center in Iran, IsMEO, Rome.
23. Madjidzadeh, Y. & Pittman, H., (2008). “Excavations at Konar Sandal in the Region of Jiroft in the Halil Basin: First Preliminary Report (2002–2008)”. Iran, No. 46, Pp: 69–103.
24. Mutin, B., (2013). The Proto-Elamite settlement and its neighbors ; Tepe Yahya period IVC. ed. C.C. Lamberg-Karlovsky, American School of Prehistoric Research Monograph series, Oxbow Books.
25. Pfälzner P. & Alidadi Soleimani, N., (2017). “The ICAR-University of Tübingen South-of-Jiroft Archaeological Survey (SOJAS). Results of the first season 2015”. Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan, No. 47, Pp: 105-141.
26. Pfälzner, P.; Alidadi Soleimani, N. & Karimi, M., (2019). “SOJAS 2015-2018: A résumé of four seasons of archaeological survey south of Jiroft”. Archaeology, journal of the Iranian Center for Archaeological Research, No. 2/2, Pp: 107-124.
27. Potts, D. T., (2003). “Tepe Yahya, Tell Abraq and the chronology of the Bampur sequence”. Iranica Antiqua, No. 38, Pp: 1-24.
28. Stein, A., (1937). Archaeological reconnaissances In North-Western India and South-Eastern Iran. Macmillan, London.
29. Vidale, M. & Desset, F., (2013). “Mahtoutabad (Konar Sandal south, Jiroft), preliminary evidence of occupation of a Halil Rud site in the early 4th millennium BCE”. In: C. Petrie (ed.), Ancient Iran and Its neighbours: local developments and long-range interactions in the 4th millennium BC. British Institute of Persian Studies, Archaeological Monographs Series, Oxbow Books, Oxford, Pp: 233-251.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML     Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:


اسکندری نصیر. نتایج پروژۀ پیش‌ازتاریخی محوطۀ ورامین: معرفی مرحلۀ اولیۀ تمدن جیرفت. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (13) :27-53

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-384-fa.html



سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.18 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4247