[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) ::
سال 4 شماره 14 صفحات 85-99 برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعۀ نمونه‌های سفالین دوران اسلامی شهر تاریخی ناتل
هانیه حسین‌نیا امیرکلایی1، سیدرسول موسوی‌حاجی2، مرتضی عطایی3، عبدالرضا مهاجری‌نژاد4
1- دانشجوی کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران.
2- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران ، seyyed_rasool@yahoo.com
3- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
4- استادیار پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
چکیده:   (398 مشاهده)
محوطۀ باستانی ناتل در روستای ناتل‌کنار علیا از توابع شهرستان نور و به فاصلۀ شش کیلومتری جنوب‌غربی آن در غرب استان مازندران قرار گرفته است. به‌دلیل اهمیت این محوطۀ تاریخی، علاوه‌بر بررسی‌های باستان‌شناسی انجام‌شده، تاکنون سه فصل کاوش در سال‌های 1387، 1389 و 1395 ه‍.ش. در این محوطه به انجام رسیده است. پژوهش حاضر بر بخشی از یافته‌های سفالی فصول اول و دوم این کاوش‌ که در اختیار نگارنده قرار گرفته بود، متمرکز است که تعداد 2166 قطعه سفال لعاب‌دار و بدون لعاب را شامل می‌شود. گاه‌نگاری نمونه‌های مذکور و به‌تبع آن آگاهی دقیق‌تر از دوره‌های استقراری محوطه، شناخت هرچه‌ بهتر و بیشتر سفال این محوطه به‌طور اخص و سفال دوران اسلامی مناطق حاشیۀ جنوبی دریای مازندران به‌طور اعم، و آگاهی از میزان مشابهت و تفاوت سفال‌های به‌دست‌‌آمده از این محوطه با مراکز عمدۀ سفالگری دوران اسلامی نیازمند مطالعۀ دقیق و همه‌جانبۀ این نمونه‌ها در قالب طبقه‌بندی، گونه‌شناسی و مقایسۀ تطبیقی بود که در قالب این پژوهش برای پاسخ به پرسش‌هایی نظیر: سفال‌های مکشوف از فصول اول و دوم کاوش در محوطۀ تاریخی ناتل، به چه دوره‌ یا دوره‌هایی تعلق دارند؟ و سفال‌های مکشوف از شهر تاریخی ناتل، از نظر کیفیت ساخت و تزئینات در مقایسه با مراکز عمدۀ سفالگری ایران در دوران اسلامی از چه وضعیتی برخوردارند؟ به انجام رسید. پژوهش حاضر، براساس هدف از نوع تحقیقات بنیادی و براساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات تاریخی و نیز توصیفی-تحلیلی است که در آن موضوع موردبحث با استفاده از منابع مکتوب و داده‌های باستانی تا حصول نتایج علمی دنبال خواهد شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که غالب نمونه‌های مورد مطالعه به سده‌های اولیه (3 و 4 ه‍.ق.) و میانی اسلامی (5 تا 9 ه‍.ق.) تعلق دارند، با این توضیح که نمونه‌های دورۀ ایلخانی و تیموری نسبت به سده‌های پیشین در این مجموعه تعداد کمتری را شامل می‌شود؛ همچنین نتایج مطالعات آماری برروی سفال‌های شهر تاریخی ناتل حاکی از آن است که این سفالینه‌ها از کیفیت ساخت و استحکام نسبتاً خوبی برخوردار بوده، اما به‌لحاظ شیوۀ ساخت و تنوع نقوش از سطح پایین‌تری برخوردار است.
 
واژه‌های کلیدی: ناتل، سفال دوران اسلامی، طبقه‌بندی سفال، گونه‌شناسی سفال، مقایسۀ گونه‌شناختی.
متن کامل [PDF 1207 kb]   (37 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1399/1/15 | پذیرش: 1399/5/11 | انتشار: 1399/12/9
فهرست منابع
1. - آلن، جیمز ویلسن، (1383). سفالگری اسلامی. ترجمۀ مهناز شایسته‌فر، تهران: مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.
2. - آملی، مولانا اولیاءالله، (1348). تاریخ رویان. تصحیح: منوچهر ستوده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
3. - ابن‌رسته، احمد‌بن عمر، (1365). الاعلاق النفیسه. ترجمۀ حسین قرچانلو، تهران: امیرکبیر.
4. - ابن‌فقیه همدانی، ابوبکر احمد‌بن محمد بن اسحاق، (1349). البلدان. ترجمۀ ح. مسعود، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
5. - ابوالفداء، عمادالدین اسماعیل، (1349). تقویم‌البلدان. ترجمۀ عبد‌المحمد آیتی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
6. - اصطخری، ابواسحق ابراهیم، (1347). مسالک الممالک. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
7. - بغدادی، عبدالمؤمن بن عبدالحق، (1954). مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنه و البقاع. تحقیق: علی محمد البجاوی. ثلاث جزوات، بی‌‌جا: دار احیا الکتب العربیه، عیسی البابی الحلبی و شرکاه.
8. - تقوی، عابد؛ فلاح، میثم؛ و فرجی، آوا، (1392). «مطالعۀ گونه‌شناسی و گاه‌نگاری نسبی سفالینه‌های مکشوفه از مسجد جامع آمل». چکیده مقالات همایش ملی باستان‌شناسی ایران: دست‌آوردها، آسیب‌ها، بیرجند: دانشگاه بیرجند، ص: 174.
9. - تقوی، عابد؛ موسوی‌حاجی، سید‌رسول؛ عابدینی عراقی، مهدی؛ و خاکباز، انیسه، (1395). «مطالعۀ سفالینه‌های محوطۀ شاه‌نشین شهر تاریخی فریم». مجموعه مقالات همایش ملی باستان شناسی و هنر سفال و سفالگری، میانه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه، 15 اردیبهشت‌ماه 95، صص: 53- 32.
10. - توحیدی، فائق، (1384). فن و هنر سفالگری. تهران: انتشارات سمت، چاپ سوم.
11. - جهانی، ولی، (1386). «گزارش باستان‌شناسی محوطۀ باستانی گسکر گیلان». رشت: سازمان میراث‌فرهنگی گیلان (منتشر‌نشده).
12. - چوبک، حمیده، (1376). «گزارش باستان‌شناسی کاوش قلعه پوئینک». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
13. - حدود العالم من المشرق الی المغرب. (1372). ترجمۀ میر حسین شاه، تهران: دانشگاه الزهرا.
14. - خرازی، ابراهیم، (1386). «گزارش باستان‌شناسی حمام قدیم ماکو». تران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
15. - دمشقی، شمس‌ا‌لدین، (1281). نخبه الدهر فی عجایب البر و البحر. سن‌پطرزبورگ: بی‌نا.
16. - سقایی، سارا، (1393). «شهرهای مازندران در گذار از دورۀ ساسانی به اسلامی با اتکاء به یافته‌های باستان‌شناختی». رسالۀ دکتری رشته باستان‌شناسی با گرایش دوران اسلامی، دانشگاه تهران (منتشر‌نشده).
17. - شریفی، عبدالمطلب، (1390). «گزارش کاوش محوطۀ جهان‌نما». ساری: پایگاه ملی فرهنگی و تاریخی فرح‌آباد ساری (منتشر‌نشده).
18. - شریفی، عبدالمطلب، (1396). «گزارش کاوش محوطۀ جهان‌نما». ساری: پایگاه ملی فرهنگی و تاریخی فرح‌آباد ساری (منتشر‌نشده).
19. - صدرایی، علی، (1386). «گزارش بررسی محوطۀ کاسه‌گر الموت». قزوین: پایگاه میراث جهانی الموت قزوین (منتشر‌نشده).
20. - ظفری، داود، (1379). تاریخ ناتل (نگاهی به وقایع هزارۀ اول هجری جلگۀ نور). محمودآباد: مؤلف.
21. - عابدینی‌عراقی، مهدی، (1384). «گزارش کاوش محوطۀ لفورک سوادکوه». ساری: اداره کل میراث‌فرهنگی استان مازندران (منتشر‌نشده).
22. - عباس‌نژاد، رحمت؛ و ذال، محمد‌حسن، (1391). «تحلیل و گونه‌شناسی سفالینه‌های محوطۀ شمس آل‌رسول در آمل». نخستین همایش ملی هنر تبرستان، بابلسر: دانشگاه مازندران، صص: 269-256.
23. - ظفری، داود، (1379). تاریخ ناتل (نگاهی به وقایع هزاره اول هجری جلگه نور). محمودآباد: مؤلف.
24. - کامبخش‌فرد، سیف‌الله، (1380). سفال و سفالگری در ایران از ابتدای نوسنگی تا دوران معاصر. تهران: انتشارات ققنوس.
25. - کیانی، محمدیوسف؛ و کریمی، فاطمه، (1364). هنر سفالگری دورۀ اسلامی ایران. تهران: مرکز باستان‌شناسی ایران.
26. - گروبه، ارنست، (1384). سفال اسلامی. ترجمۀ فرناز حایری، تهران: نشر کارنگ، چاپ هفتم.
27. - مرتضایی، محمد، (1386). «گزارش کاوش شهر قدیم جرجان». گرگان: پایگاه میراث‌فرهنگی شهر قدیم جرجان (منتشر‌نشده).
28. - موسوی‌حاجی، سید‌رسول؛ و عطایی، مرتضی، (1389). مطالعۀ مجموعه‌ای از نمونه‌های سفالین سیستان. زاهدان: اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان.
29. - مهاجری‌نژاد، عبدالرضا، (1387). «گزارش اولین فصل کاوش باستان‌شناسی شهر تاریخی ناتل نور». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
30. - مهاجری‌نژاد، عبدالرضا (1389). «گزارش دومین فصل کاوش باستان‌شناسی شهر تاریخی ناتل نور». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
31. - مهاجری‌نژاد، عبدالرضا (1395). «گزارش سومین فصل کاوش باستان‌شناسی شهر تاریخی ناتل نور»، تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
32. - مهاجری‌نژاد، عبدالرضا؛ کریمیان، حسن؛ و سقایی، سارا، (1396). «سازمان فضایی و گاه‎نگاری شهر ناتل با اتکاء به منابع تاریخی و شواهد باستان‌شناسانه». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 7، شمارۀ 12. صص: 259-245.
33. - مهرآفرین، رضا؛ روستایی، محمدصادق؛ و علایی‌مقدم، جواد، (1392). «سفال داغدار، سفال شاخص دورۀ اشکانی در سیستان ایران». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. دورۀ 4، شمارۀ 6، صص: 120-105.
34. - نعمتی، محمدرضا، (1397). «گزارش کاوش سرقلعه لواسان». تهران: اداره کل میراث‌فرهنگی استان تهران (منتشر‌نشده).
35. - یوسفی، حسن، (1386). «گزارش باستان‌شناسی بقعه شیخ‌صفی اردبیل». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
36. - یوسفی، صفر، (1385). «جغرافیای تاریخی ناتل شهری فراموش‌شده». مجموعه مقالات در گسترۀ مازندران، دفتر پنجم، به‌کوشش: زین‌العابدین درگاهی و محسن علی‌نژاد قمی، تهران: نشر رسانش، صص: 98-90.
38. - Fehervari, G., (1998). Pottery of the Islamic World in Tareq Rajab Museum. Kuwait: Tareq Rajab Museume.
39. - Grube, E. J., (1994). Cobalt And Luster, The First Centuries of Islamic Pottery. New York: The Nour Foundation In Association With Azi Muth Editions and Oxford University Press Inc.
40. - Jenkins, M., (2006). Raqqa Revisited: Ceramics of Ayyubid Syria. The Metropolitan Museum of Art, New York.
41. - Watson, O., (2004). Ceramics from Islamic Lands. London: Thames & Hudson Ltd.
42. - Wilkinson, Ch. K., (1973). Nishapur: Pottery of the Early Islamic Period. New York: The Metropolitan Museum of Art.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Hossein-nia Amirkolaei H, Mousavi Haji S R, Ataie M, Mohajeri-nejhd A. The Study of Islamic Potteries Discovered from the Historical City of Natel. Parseh J Archaeol Stud. 2021; 4 (14) :85-99
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-312-fa.html

حسین‌نیا امیرکلایی هانیه، موسوی‌حاجی سیدرسول، عطایی مرتضی، مهاجری‌نژاد عبدالرضا. مطالعۀ نمونه‌های سفالین دوران اسلامی شهر تاریخی ناتل. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (14) :85-99

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-312-fa.html



سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.23 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4286