[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) ::
سال 3 شماره 10 صفحات 165-182 برگشت به فهرست نسخه ها
شرحی بر اشیاء تاریخی به‌دست‌آمده از حفاری‌های غیرمجاز و کشفیات اتفاقی دو سدۀ اخیر (از دورۀ قاجار تا پهلوی دوم) در مازندران، بر پایۀ اسناد مکتوب و روایت‌های عامیانه
مهدی خلیلی*1، ایرج رضایی2
1- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، مازندران، ایران ، khalili.mahdi@hotmail.com
2- دکترای باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده:   (2278 مشاهده)
کرانه‌های جنوبی دریای مازندران به‌لحاظ برخورداری از محیطی مناسب، همواره درطول سده‌ها و هزاره‌ها موردتوجه انسان‌ها و استقرارهای انسانی بوده ‌‌است. تاکنون در نتیجۀ کاوش‌های باستان‌شناسی و نیز حفاری‌های غیرمجاز، بخشی از آثار مادی مرتبط با استقرارهای باستانی در این ناحیه یافت شده ‌است. جزئیات و چگونگی کشف بسیاری از آثار تاریخی به‌دست‌آمده از کاوش‌های غیرمجاز یا کشفیات اتفاقی هنوز به‌روشنی مشخص نیست. این اشیاء که عموماً به‌صورت مجموعه‌ای پدیدار شده‌اند، غالباً شناسنامۀ نامشخص و سرنوشت نامعلومی دارند. این درحالی ‌است که برخی از اشیاء مازندران که درطول دهه‌ها و سده‌های اخیر به‌دست‌ آمده، منحصربه‌فرد بوده و نظیر آن‌ها تاکنون در جای دیگری یافت نشده ‌است. برخی از پرسش‌هایی که این پژوهش درصدد دستیابی به پاسخی برای آن‌هاست بدین‌شرح است: 1. اهمیت آثار تاریخی مازندران که از کشفیات اتفاقی یا حفریات غیرمجاز دو سدۀ اخیر کشف شده، ازلحاظ کمی و کیفی چگونه است؟ 2..منابع بررسی آثار تاریخی حاصل از کشفیات اتفاقی مازندران کدام‌اند؟ در این پژوهش با بهره‌گیری از منابع تاریخی مربوط به مازندران از قبیل کتاب‌های تاریخی، روزنامه‌ها، جراید، سفرنامه‌ها و روایات عامیانه به بررسی آن دسته از آثار تاریخی این منطقه خواهیم پرداخت که از کاوش‌های باستان‌شناسی به‌دست نیامده‌اند، بلکه در نتیجۀ کشفیات اتفاقی یا حفریات غیرمجاز دو سدۀ اخیر کشف شده و در حال‌حاضر شماری از آن‌ها در موزه‌های مختلف ایران و جهان قرار دارند. نتیجۀ این بررسی نشان می‌دهد که چگونگی کشف و اهمیت و جایگاه هنری و تاریخی شماری از این آثار نیازمند توجه و تأمل بیشتری است.
واژه‌های کلیدی: مازندران، اشیاء باستانی، دورۀ قاجار و پهلوی، حفاری‌های غیرمجاز، کشفیات اتفاقی.
متن کامل [PDF 1891 kb]   (1262 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1398/5/28 | پذیرش: 1398/8/7 | انتشار: 1398/12/16
فهرست منابع
1. - ابن‌اسفندیار، بهاءالدین محمّدبن حسن، (1366). تاریخ طبرستان. جلد اوّل، به‌تصحیح: عباس اقبال، تهران: چاپخانه مجلس.
2. - اعتضادالسلطنه، (1390). «سفرنامۀ اعتضادالسلطنه به لاریجان»، سفرنامه‌های عصر ناصرالدین‌شاه. به‌کوشش: مصطفی نوری، تهران: نشر البرز، صص: 360-317.
3. - اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌بن علی، (1374). «جغرافیا و تاریخ درۀ لار». به‌کوشش: میرهاشم محدّث. در قلمرو مازندران (3)، به‌کوشش: حسین صمدی، تهران: نشر حاجی طلایی، صص: 160-145.
4. - اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌بن علی، (1377). روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه: وزیر انطباعات در اواخر دوره ناصری: مربوط به سال‌های 1292 تا 1313 هجری قمری. با مقدمه و فهارس: ایرج افشار، تهران: نشر امیرکبیر.
5. - افضل‌الملک، غلامحسین، (1373). سفر مازندران و وقایع مشروطه (رکن‌الاسفار). به‌کوشش: حسین صمدی، قائم‌شهر: نشر دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم‌شهر.
6. - بلوشر، ویپرت فون، (1369). سفرنامه‌ بلوشر (گردش روزگار در ایران). ترجمۀ کیکاووس جهانداری، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
7. - بهرامی، مهدی، (1323). «آثار باستان: ظروف سیمین ساسانی در موزه ملّی طهران». یادگار، شمارۀ 3، صص: 42-32.
8. - بوسایلی، ماریو؛ و شراتو، امبرتو، (1376). هنر پارتی و ساسانی. ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: نشر مولی.
9. - پرادا، ایدت، (1373). هنر ایران باستان (تمدن‌های پیش از اسلام). با همکاری رابرت دایسون و کمک‌های چارلز ویلکینسون، ترجمۀ یوسف مجیدزاده، تهران: نشر دانشگاه تهران.
10. - حاکمی، علی، (1344). «بشقاب نقره‌ منحصربه‌فرد ساسانی مکشوف در ساری». گزارش‌های باستان‌شناسی، شمارۀ 3، صص: 364-329.
11. - حصوری، علی، (1369). «نظری دربارۀ مقالۀ مازندران در دوران ساسانی». باستان‌شناسی و تاریخ، سال 4، شمارۀ 1، شمارۀ پیاپی 7، شهریور، صص: 66-64.
12. - خیام، عمربن ابراهیم، (1380). نوروزنامه. به‌کوشش: مجتبی مینوی، تهران: نشر اساطیر.
13. - رابینو، یاسنت لویی، (1365). مازندران و استرآباد. ترجمۀ غلامعلی وحید‌مازندرانی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
14. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 140، 4 مرداد 1307، ص 1 و 2.
15. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 144، 9 مرداد 1307، ص 1 و 2.
16. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 151، 10 خرداد 1310، ص 2.
17. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 166، 7 مرداد 1318، ص 2.
18. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 181، شهریور 1312، ص 2.
19. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 254، 18 آبان 1316، ص 1 و 2.
20. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 40، 8 اسفند 1309، ص 1.
21. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 58، 1 فروردین 1310، ص 2 و 3.
22. - روزنامۀ کوشش، شمارۀ 67، 12 فروردین 1317، ص 2.
23. - سامی، علی، (1344). تمدن ساسانی. شیراز: چاپخانۀ موسوی.
24. - ستوده، منوچهر، (1355). از آستارا تا اِستارباد. جلد سوم، تهران: نشر انجمن آثار ملّی.
25. - ستوده، منوچهر، (1375). از آستارا تا اِستارباد. جلد چهارم، چاپ دوم، تهران: نشر آگاه.
26. - سند شمارۀ 1313/293، «کشف دف‍ی‍ن‍ه‌ در زی‍ر م‍ن‍ب‍ر م‍س‍ج‍د آدی‍ن‍ه‌ ج‍واه‍رده‌ ش‍ه‍س‍وار». محفوظ در سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران.
27. - سند شمارۀ 1324/293، «کشف دفینۀ در شاهی مازندران». محفوظ در سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران.
28. - سند شمارۀ 1358/293، «کشف و سرقت دفینه در یکی از روستاهای بابل مازندران». محفوظ در سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران.
29. - سند شمارۀ 68584/293، «گزارش‌ها و مکاتبات درخصوص دفینه و اشیاء با ارزش قدیمی».محفوظ در سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران.
30. - شواربی، احسان، (زیر چاپ). «باستان‌شناسی دورۀ ساسانی در مازندران (651-224 م.)». دانشنامۀ تبرستان و مازندران، زیر نظر: جهانگیر نصری اشرفی. جلد 2، تهران: نشر نِی، صص: 688-681.
31. - صمدی، حبیب‌الله، (1334). «گنجینۀ کلاردشت». گزارش‌های باستان‌شناسی، انتشارات مرکز باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 3، صص: 136-115.
32. - طاهری‌شهاب، سیدمحمد، (1344). «سه ظرف تاریخی مکشوف در روستای کنیم مازندران (ساری فروردین-ماه 1344)». وحید، شمارۀ 17، صص: 32-28.
33. - طاهری‌شهاب، سیدمحمد، (1381). تاریخ ادبیات مازندران. جلد اوّل. تصحیح و پژوهش: زین‌العابدین درگاهی، تهران: نشر رسانش.
34. - طاهری‌شهاب، سیدمحمد، (1390). «نمونه‌هایی از مسکوکات ضرب‌شده در طبرستان».به‌کوشش: سیدمحمد آل‌داوود، پیام بهارستان، دورۀ 2، سال 4، شمارۀ 13. صص: 843-840.
35. - فووریه، ژوانس، (1385). سه سال در دربار ایران: خاطرات دکتر فووریه پزشک ویژۀ ناصرالدین‌شاه قاجار. ترجمۀ عباس اقبال آشتیانی، تهران: نشر علم.
36. - گدار، یدا، (1365). «تُنگ سیمین متعلق به عهد ساسانیان». آثار ایران، به‌کوشش: آندره گدار، یدا گدار و ماکسیم سیرو. ترجمۀ ابوالحسن سرو‌مقدم، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، صص: 282-261.
37. - گیرشمن، رومن، (1350). هنر ایران در دوران پارت و ساسانی. ترجمۀ بهرام فره‌وشی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
38. - مرعشی، میرتیمور، (1364). تاریخ خاندان مرعشی. به‌تصحیح: منوچهر ستوده، تهران: نشر اطلاعات.
39. - مرعشی، میرسیدظهیرالدین، (1345). تاریخ طبرستان و رویان و مازندران. به‌کوشش: محمدحسین تسبیحی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی شرق.
40. - مکنزی، چارلز فرانسیس، (1359). سفرنامۀ شمال. ترجمۀ منصوره اتحادیه (نظام مافی)، تهران: نشر گستره.
41. - ملک‌شهمیرزادی، صادق، (1365). «اشاره‌ای مختصر بر تحول باستان‌شناسی در ایران». اثر، شمارۀ 12، 13 و 14، صص: 160-133.
42. - ملک‌شهمیرزادی، صادق، (1366). «مروری بر تاریخچه مطالعات باستان‌شناسی در ایران». باستان‌شناسی و تاریخ، سال 1، شمارۀ 2، بهار و تابستان، صص: 73-57.
43. - ملکزاده بیانی، ملکه، (1338)، «تحقیق دربارۀ 129 سکه ساسانی». گزارش‌‌های باستان‌شناسی. شمارۀ 3 و 4، صص: 36-27.
44. - ملگونف، گریگوری ولریائوویچ (1376). کرانه‌های جنوبی دریای خزر. ترجمۀ امیرهوشنگ امینی، تهران: نشر کتاب‌سرا.
45. - مهجوری، اسمعیل، (1345). تاریخ مازندران. جلد دوم، ساری: چاپ اثر.
46. - ناصرالدین‌شاه قاجار، (1390الف). روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه (از محرم تا شعبان 1306 هجری قمری). به‌کوشش: عبدالحسین نوایی و الهام ملک‌زاده، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران.
47. - ناصرالدین‌شاه قاجار، (1390ب). «سفرنامۀ ناصرالدین‌شاه (1283ـ1282ق)». نامۀ مازندران: سفرنامه‌های عصر ناصرالدین‌شاه، به‌کوشش: مصطفی نوری، تهران: نشر البرز، صص: 210-101.
48. - نوروززاده‌چگینی، ناصر، (1366). «مازندران در دوران ساسانی (1)». باستان‌شناسی و تاریخ، سال 2. شمارۀ 1. پاییز و زمستان، صص: 49-43.
49. - نوروززاده‌چگینی، ناصر، (1367). «مازندران در دوران ساسانی (2)». باستان‌شناسی و تاریخ، سال 2، شمارۀ 2، بهار و تابستان، صص: 22-17.
50. - نوری، مصطفی، (1390). سفرنامه‌های عصر ناصرالدّین‌ شاه. به‌کوشش: مصطفی نوری، تهران: نشر البرز.
51. - واندنبرگ، لوئی، (1345). باستان‌شناسی ایران‌باستان. ترجمۀ عیسی بهنام، تهران: نشر دانشگاه تهران.
52. - هارپر، پ، (1389). «ظروف نقره‌ای ساسانی: شکل‌گیری و مطالعه مجموعه‌های موزه‌ای کهن و بررسی آن‌ها». بین‌النهرین و ایران در دوران اشکانی و ساسانی، ویراستۀ جان کرتیس، ترجمۀ زهرا باستی، تهران: نشر سمت.
54. - Al-Khamis, U., (1998). “The Iconography of Early Islamic Bronze Ewer Reexamined”. Muqarnas 15, Pp. 9-19.
55. - Azarpay, G. & Henning, W. B., (1967). “A Hunting Scene on an Inscribed Sassanian Silver Vessel”. Iranica Antiqua, Vol. VII, Pp. 146-147.
56. - Curtis, J. & Simpson, J., (2005). The world of Achaemenid Persian. London.
57. - Dalton O. M., (1964). The Treasure of the Oxus with Other Examples of Early Oriental Metal-work. London.
58. - Negahban, E. (1964). “A Brief Report on the Excavations at Marlik Tepe and Pileh Qaleh”. IRAN 2, Pp. 13-19.
59. - Samadi, H., (1959A). Les decouvertes fortuites Klardasht, Garmabak, Emam et Tomadjan (Mazanderan et Guilan. Teheran‬: ‎Bank meli Iran‬.
60. - Samadi, H., (1959B). “Les découvertes fortuites”. Arts Asiatiques, Vol. 6, No. 3. Pp. 175-194.
61. - Strong, D. E., (1979). Greek and Roman Gold and Silver Plate. 2nd edn, London and New York.
62. - Von Bothmer, D. F., (1961). Ancient Art from New York Private Collections. Catalogue of an Exhibition held at the Metropolitan Museum of Art Dec. 17, 1959, Feb. 28, New York.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Khalili M, Rezaei I. A Description of Historical Artifacts from Unauthorized Excavations and Accidental Discoveries During the Last Two Centuries (from the Qajar Period to Pahlavi II) in Mazandaran, Based on Written Documents and Oral Narrations. Parseh J Archaeol Stud. 2020; 3 (10) :165-182
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-305-fa.html

خلیلی مهدی، رضایی ایرج. شرحی بر اشیاء تاریخی به‌دست‌آمده از حفاری‌های غیرمجاز و کشفیات اتفاقی دو سدۀ اخیر (از دورۀ قاجار تا پهلوی دوم) در مازندران، بر پایۀ اسناد مکتوب و روایت‌های عامیانه. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (10) :165-182

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-305-fa.html



سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.19 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4241