[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) ::
سال 3 شماره 10 صفحات 107-87 برگشت به فهرست نسخه ها
درآمدی بر شناخت‌شناسی سفال‌های ساسانی و اسلامی محوطۀ شیرکوهِ نایین، فلات‌مرکزی ایران
میلاد باغ‌شیخی1، محمداسماعیل اسمعیلی‌جلودار2، علیرضا خسروزاده3، علمدار حاجی‌محمدعلیان4
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران ، m.baghsheikhi@ut.ac.ir
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
4- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران
چکیده:   (7046 مشاهده)
سفال به‌عنوان مهم‌ترین و فراوان‌ترین دادۀ فرهنگی در بسیاری از محوطه‌های باستانی از اهمیت بالایی در مطالعات باستان‌شناسی برخوردار است، به‌گونه‌ای‌که بسیاری از دوره‌بندی‌های زمانی برمبنای مطالعات مقایسه‌ای سفالی انجام شده است؛ درواقع، شناخت سفال هر دوره یکی از بنیادی‌ترین مراحل مطالعات باستان‌شناسی است. گونه‌شناسی، طبقه‌بندی و سرانجام گاه‌نگاری سفال، ابزار مناسبی برای شناخت بیشتر سنت سفال‌گری در هر منطقه است. محوطۀ شیرکوه نایین در 6 کیلومتری غرب روستای سِپرو نایین، یکی از محوطه‌های منسوب به دوره‌های ساسانی و اشکانی است. بر این اساس، با این پرسش بنیادی که تعیین قدمت محوطه از طریق طبقه‌بندی، گونه‌شناسی و مطالعات مقایسه‌ای سفال مربوط به چه دوره یا دورانی است؟ در این تحقیق با تکیه بر طبقه‌بندی، گونه‌شناسی و مطالعات تطبیقی سفال، گاه‌نگاری پیشنهادی آن ارائه شده است. بر این اساس از مجموع کل سفال‌های جمع‌آوری‌شده توسط نگارندگان، تعداد 63 قطعه سفال‌ گونه‌شناسی، طبقه‌بندی و در چارچوب روش‌های رایج باستان‌شناختی، تجزیه و تحلیل و درنهایت منجر به ارائۀ گاه‌نگاری شده است. شیوۀ پژوهش از نوع توصیفی-تطبیقی است و نتایج براساس مطالعات مقایسه‌ای مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان داد سه گونۀ سفالی قهوه‌ای، نخودی و قرمز و سه نوع شکل سفالی کاسه، کوزه و خمره در میان سفال‌های شیرکوه قابل تشخیص است. تمامی سفالینه‌ها با چرخ‌ سفال‌گری ساخته شده‌اند و در بین آن‌ها سفال دست‌ساز یافت نشد. نتایج گاه‌نگاری نشان داد که بیشتر سفال‌ها مربوط به دورۀ ساسانی و شمار کمی از آن‌ها مربوط به قرون اولیۀ اسلامی است. سفال‌های این محوطه با محوطه‌های مختلفی از مناطق ایران نظیر: قلعه‌یزدگرد ریجاب، اولتان‌قالاسی مغان، تورنگ‌تپه، میاناب شوشتر و دشت فارسان چهارمحال‌بختیاری قابل‌مقایسه و شاخصه سفال‌های ساسانی در بخش فلات مرکزی از طریق مطالعات باستان‌شناسی این محوطه قابل‌تشخیص است. شناخت‌شناسی بناهای معماری برجای‌مانده در این محوطه شامل قلعه، چهارتاقی و صفۀ شیرکوه نیز شایان توجه و از دیگر مباحث طرح‌شده در مقاله است.
واژه‌های کلیدی: طبقه‌بندی، گونه‌شناسی، گاه‌نگاری، سفال ساسانی-اسلامی، شناخت‌شناسی، شیرکوه نایین.
متن کامل [PDF 1961 kb]   (1358 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/6/7 | پذیرش: 1398/9/29 | انتشار: 1398/12/16
فهرست منابع
1. - ابن‌حوقل، ابوالقاسم محمد بن، (1345). صوره‌الارض. ترجمۀ جعفر شعار، تهران: فرهنگ ایران.
2. - اسمعیلی‌جلودار، محمداسماعیل، (1394). پژوهش‌های باستان‌شناختی خلیج‌فارس (بندر باستانی سیراف). تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی وگردشگری.
3. - اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، (1349). مسالک و الممالک. ترجمۀ ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
4. - آزاد، میترا، (1384). «بررسی تحول بناهای مذهبی دورۀ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیه اسلامی ایران». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر نشده).
5. - جیهانی، ابوالقاسم‌بن احمد، (1368). اشکال العالم. ترجمۀ عبدالسلام کاتب. با مقدمه و تعلیقات: فیروز منصوری، مشهد: به‌نشر.
6. - حسن‌پور، عطا، (1393). «نگاهی به یافته‌های معماری و گچ‌بری حاصل از نخستین فصل کاوش نجات‌بخشی قلاگوری رماوند کوهدشت لرستان». مجموعه مقالات همایش بین‌ المللی باستان‌شناسان جوان، به‌کوشش: محمدحسین عزیزی خراقانی، مرتضی خانی‌پور و رضا ناصری، صص: 466-447.
7. - حیدری، احمد؛ و ساروخانی، زهرا، (1395). سفال و باستان‌شناسی کاشان، جلد نخست: از دورۀ پارینه‌سنگی تا ورود اسلام). تهران: پازینه.
8. - خسروزاده، علیرضا، (1393). بررسی تحولی زیستگاهای انسانی دشت فارسان از دوران پیش‌ازتاریخ تا دوران اسلامی. شهرکرد: نشر دانشگاه شهرکرد.
9. - خسروزاده، علیرضا؛ و عالی، ابوالفضل، (1384). «توصیف، طبقه‌بندی و گونه‌شناختی سفال‌های دوران اشکانی و ساسانی منطقۀ ماهنشان (زنجان)». مجموعه مقالات باستان‌شناسی شمال‌غرب ایران. به‌کوشش: مسعود آذرنوش، تهران: نشر سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری. صص: 70-45.
10. - رضائی‌نیا، عباسعلی، (1397). «ملاحظاتی دربارۀ ساختار معماری و کاربری چهارتاقی نیاسر». پژوهش‌های باستان‌شناسی‌ایران، شمارۀ 17، صص: 160-141.
11. - رهبر، مهدی، (1376). «کاوش‌های باستان‌شناسی بندیان درگز». گزارش‌های باستان‌شناسی 1، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، صص: 32-9.
12. - سازمان جغرافیایی کشور، (1360). فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور جمهوری اسلامی ایران. تهران: اداره جغرافیایی ارتش.
13. - سورتیجی، سامان، (1390). «معرفی شیوۀ تدفینی از دورۀ ساسانی در قلعه کنگلو واقع در سوادکوه مازندران». مطالعات باستان‌شناسی، شمارۀ چهارم، صص: 92-77.
14. - شاه‌حسینی، نورالدین، (1381). «طرح مرمت و احیاء آتشکدۀ شیرکوه نائین». اثر، شمارۀ 35، صص: 330-328.
15. - صارمی‌نایینی، داوود، (1374). «بررسی و تحقیق بناها و اماکن اسلامی (معماری اسلامی) شهرستان نایین از صدراسلام تا دورۀ قاجار». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر نشده).
16. - عالی، ابولفضل؛ و خسروزاده، علیرضا، (1385). «سفال‌های دوره ساسانی تا اوایل اسلام». بررسی باستان‌شناسی میاناب شوشتر. به‌کوشش: عباس مقدم، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری، صص: 297-249.
17. - عسگری‌چاوردی، علیرضا، (1382). «گاهنگاری نسبی سفال‌های نمونه‌برداری شده از محوطه‌های باستانی واقع در پس‌کرانه-های خلیج‌فارس». مجموعه مقالات دومین همایش باستان‌شناسان جوان، 8 و 9 اردیبهشت، صص: 323-285.
18. - علیان، علمدار، (1386). «گزارش بررسی باستان‌شناسی منطقۀ پاکوه نائین». اصفهان، بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری (منتشر نشده).
19. - علیان، علمدار، (1387). «محوطه تاریخی سپروی نائین». گلستان‌هنر، شمارۀ 14، صص: 34-30.
20. - علیزاده، فاطمه، (1393). «طبقه‌بندی، گونه‌شناسی و مقایسه گونه‌شناختی سفال‌های اشکانی مکران جنوبی». مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی جوان. به‌کوشش: حسین عزیزی‌خراقانی، مرتضی خانی‌پور و رضا ناصری، تهران: دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی و معاونت فرهنگی دانشگاه تهران.
21. - علیزاده، کریم، (1386). گزارش مقدماتی کاوش‌های باستان‌شناختی در اولتان‌قالاسی دشت مغان-اردبیل فصل اول و دوم. تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.
22. - فیضی، مهسا؛ فیضی، نسیم؛ و حیدری‌باباکمال، یدالله، (1391). «بررسی تأثیر جریان‌های فرهنگی حاکم بر شکل‌گیری نقوش سفال‌های صدراسلام سیمره، نمونۀ موردی: سفال‌های بدون لعاب». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 3، صص: 152-131.
23. - کنت، درک، (1393). سفال‌های ساسانی و اسلامی رأس‌الخیمه (طبقه‌بندی، گاه‌نگاری و بررسی تجارت در حوزۀ غربی اقیانوس هند). ترجمۀ علیرضا خسروزاده و محمد مرتضایی، تبریز: پروژۀ حسنلو.
24. - لباف‌خانیکی، میثم، (1387). «سفال ساسانی شمال‎شرق ایران (طبقه‌بندی، مقایسه و تحلیل براساس ویژگی‌های شکلی)». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. دورۀ 59، شمارۀ 4-186، صص: 177-143.
25. - لباف‌خانیکی، میثم، (1391). «برهمکنش‌های سیاسی-اقتصادی شهر نیشابور با زیستگاهای اقماری‌اش در دورۀ ساسانی». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ چهارم، شمارۀ 5، صص: 202-175.
26. - لباف‌خانیکی، میثم، (1398). «مطالعۀ تطبیقی گچ‌بری‌های نویافتۀ قلعه‌دختر بازه‌هور و گچ‌بری‌های بندیان درگز». آفرین‌نامه، مقاله‌های باستان‌شناسی در نکوداشت استاد مهدی رهبر، به‌کوشش: یوسف مرادی، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.
27. - مجیدی، داود؛ گیوه‌چی، سعید؛ و نوری‌کرمانی، علی، (1390). «به‌کارگیری اصول پدافند غیرعامل در بنای شهر-دژها در ایران باستان». فصلنامۀ شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ چهارم، صص: 48-37.
28. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و طهماسبی، الناز، (1393). «طبقه‌بندی سفال ساسانی دره سیمره، مطالعه موردی: قلعۀ سیرم‌شاه». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ چهارم، شمارۀ 7، صص: 152-133.
29. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و امینی، فرهاد، (1394). باستان‌شناسی و هنر ساسانی. تهران: نشر شاپیگان.
30. - مرادی، یوسف، (1388). «چهارتاقی میل میلگه: آتشکده‌ای از دورۀ ساسانی». مطالعات باستان‌شناسی، شمارۀ اول، صص: 183-155.
31. - منتظرظهوری، مجید، (1390). «تحلیل الگوی استقراری محوطه‌های ساسانی اسلامی شهرستان سمیرم». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تهران (منتشر نشده).
32. - نامجو، عباس، (1392). بناهای چهارتاقی ایران. تهران: جهاد دانشگاهی.
33. - هالیر، اولریش، (1354). «دژ آتشگاه و چهارطاق نخلک». گزارش‌های باستان‌شناسی ایران، هیأت باستان‌شناسان آلمانی، ترجمۀ سروش حبیبی، تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نشرکتاب.
34. - Alden, J. R. & Balcer, J. M., (1978). “Excavations at Tal-i Malyan”. Iran, 16 (1), Pp. 79-92.
35. - Azarnoush, M., (1994). The Sasanian Manor House at Haji Abad, Iran. Monografie di Mesopotamia III. Florence: Casa Editrice le Lettere.
36. - Adams, R. Mc., (1970). “Tell Abu sarifa. A sassanian-Islamic ceramic sequence from south central Iraq”. Ars Orientalis 8, Pp. 87-119.
37. - Amir, M.; Mousavi Kouhpar, M. & Neyestani, J., (2013). “Comparative study of a pottery sample from Sasanian Islamic sites of Fars and siraf”. Mediterranean Archaeology and archaeometry, Vol. 13, No 2, Pp. 89-101.
38. - Boucharlat, R. & Haerinck, E., (1991). “Ceramics xii the partian and Sasanian periods”. In: Encyclopedia Iranica, Vol. V, Fasc. 3, london and New York, Routledge and Kegan Paul, Pp. 304-307.
39. - Davodzadeh, M., (1972). “Geoligy and petrography of the Area North of Nain central Iran”. Geological survey of Iran, Report No 14.
40. - Keall, E. J. & Keall, M. J., (1981). “The qaleh-I Yazddigird Pottery. A Statistical Approach”. IRAN 19, Pp. 33-80.
41. - Kennet, D., (2002). “Sasanian Pottery in Southern Iran and Eastern Arabia”. IRAN 40, Pp. 153-16.
42. - Kleiss, W., (1987). “Cal Tarkhan Sodotlich von Rey”. AMI 20, Pp. 309-318.
43. - Kervran, M., (1977). “Les Niveaux Islamiqes du Secteur Orintal du Teoe de L Apadana II. Le materiel ceramique”. DAFI, No. 7, Pp. 75-165.
44. - Lecomte, O. (1987). La Ceramique Sassanide, Fouilles de Tureng Tepe sous la direction Jean Deshayes. I: Les periods sassanides ET islamiques, Paris.
45. - Longdon, S. & Harden, D. B., (1934). “Excavation at Kish and barghutiat 1933”. IRAQ, Vol. 1, No. 2, Pp. 113-136.
46. - Orton, C, P. Tyers & Vince, A., (1993). Pottery in archaeology. Cambridge Manuals in Archaeology, Cambridge University Press.
47. - Priestman, S. M. N., (2013). “Sasanian Ceramics from the Gorgan Wall and other sites on the Gorgan plain”. In: E.W. Sauer Et al, British Institute of Persian Studies Archaeological Monographs Series II, Oxbow: Oxford, Pp. 447-534.
48. - Rice, P. M., (1987). Pottery Analysis: A Source book. The University of Chicago Press. Chicago and London.
49. - Shepard, A. O., (1956). Ceramics for the Archaeologist. Washington: Carnegie Institue of Washington.
50. - Whitcomb, D. S., (1985). Before the roses and nightingales: excavations at Qasr-i Abu Nasr, Old Shiraz. Metropolitan Museum of Art.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Baghsheikhi M, Esmaeili-Jelodar M, Khosrozadeh A, Haji-Alian A. An Introduction to the Epistemology of Sassanian and Islamic Pottery in the Naein Shirkooh Area, Central Plateau of Iran. Parseh J Archaeol Stud. 2020; 3 (10) :87-107
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-301-fa.html

باغ‌شیخی میلاد، اسمعیلی‌جلودار محمداسماعیل، خسروزاده علیرضا، حاجی‌محمدعلیان علمدار. درآمدی بر شناخت‌شناسی سفال‌های ساسانی و اسلامی محوطۀ شیرکوهِ نایین، فلات‌مرکزی ایران. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (10) :107-87

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-301-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.21 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4419