[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) ::
سال 3 شماره 10 صفحات 39-50 برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعه و شناخت نقوش حیوانی مُهرهای مشبک جنوب‌شرق ایران
معین فلکی*1، رضا مهرآفرین2
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، moeinfalaki@yahoo.com
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه مازندران، مازندران، ایران
چکیده:   (2081 مشاهده)
نقش‌مایه‌ها در هنر ایران حامل مفاهیم و مضامینی است که تجلی‌گر جهان‌بینی جوامع بشری به‌شمار می‌آیند. نقوشی که بر مُهرها نقش می‌بندد بیانگر میراثی است که در آن بستر به‌وجود آمده‌اند. تحقیق پیشِ‌رو به مطالعه و تحلیل نقوش حیوانی برروی مهرهای مشبک فلزی در جنوب‌شرق ایران می‌پردازد. یکی از پدیده‌های جالب‌توجه فرهنگ‌های عصرمفرغ در ایران، رواج مهرهای مشبک فلزی در جنوب‌شرق ایران است که مختص و ویژگی خاص این منطقۀ جغرافیایی و اقلیمی است. این گونه از مهرها، به‌طور کلی از جنس مفرغ و هم‌چنین از جنس نقره و در مواردی نادر از آلیاژهای گوناگونی بوده که به‌روش موم گمشده ساخته شده‌اند. هدف از پژوهش حاضر، شناخت مفاهیم و مضامین آن‌ها و مشخص کردن عواملی است که در نقش کردن نقوش مهرهای دوران مزبور دخیل بوده‌اند. لازم به ذکر است که این مُهرها به‌شکل مربع، دایره و مثلث ساخته شده و دربرگیرندۀ نقوش هندسی، گیاهی، انسانی و حیوانی است. تاکنون در رابطه با این نقش‌مایه‌ها برروی مهرهای مشبک فلزی، نظریۀ‌ مستدل و مستندی مطرح نشده است. بدیهی‌ست که اطلاعات مستخرج از نمونه‌های به‌کار‌رفته در مهرهای مشبک جنوب‌شرق در عصر مفرغ ایران، می‌تواند تاحدود زیادی راهگشای بسیاری از ابهامات موجود در این زمینه و شناخت هرچه بیشتر نقوش حیوانی برروی مهرها باشد؛ از همین‌رو، این پژوهش می‌کوشد تا ابعاد مختلف مفهومی و محتوایی نقش‌مایۀ مزبور به‌صورت مستند، که با روش پژوهشی توصیفی-تحلیلی است، با تکیه‌بر روش مطالعۀ کتابخانه‌ای و با این فرض که روش نمایش این نقش‌ها برگرفته از طبیعت و نشان‌دهندۀ اهمیت حیوانات در چرخۀ زندگی مردمان این ناحیه است، مورد بحث و تحلیل قرار گیرد. یافته‌های تحقیق نشان‌دهندۀ تأثیر درخور ملاحظۀ شیوۀ زیست و جایگاه این حیوانات در باورها و اندیشه‌های مذهبی و فکری حاکم بر مردمان این ناحیه است.
واژه‌های کلیدی: جنوب‌شرق ایران، عصرمفرغ، مهر مشبک، نقوش حیوانی.
متن کامل [PDF 562 kb]   (404 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/4/24 | پذیرش: 1398/7/6 | انتشار: 1398/12/16
فهرست منابع
1. - الیاده، میرچا، (1372). رساله در تاریخ ادیان. ترجمۀ جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش.
2. - آمیه، پیر، (1372). تاریخ عیلام. ترجمۀ شیرین بیانی، تهران: دانشگاه تهران.
3. - بلک، جرمی؛ و گرین، آنتونی، (1383). فرهنگنامۀ خدایان، دیوان و نمادهای بین‌النهرین باستان. ترجمۀ پیمان متین، تهران: امیرکبیر.
4. - بیانی، ملکزاده، (1363). تاریخ مهر در ایران (از هزارۀ چهارم تا هزارۀ اول). تهران: انتشارات یزدان.
5. - پیتمن، هالی، (1383). هنر عصرمفرغ جنوب‌شرق ایران، آسیای‌میانه غربی و درۀ سند (با تعلیقاتی درباره سبک و شمایل‌نگاری، نوشتۀ ادیت پرادا). ترجمۀ کوروش روستایی، تهران: نشر مؤسسۀ پیشین‌پژوه.
6. - حاکمی، علی، (1351). راهنمای نمایشگاه دشت لوت شهداد (خبیص). گزارش اولین مجمع سالانۀ کاوش‌ها و پژوهش باستان‌شناسی در ایران، تهران.
7. - حاکمی، علی، (1385). گزارش هشت فصل بررسی و کاوش در شهداد (دشت لوت 1354-1348 شمسی). به‌کوشش محمود موسوی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی.
8. - حصاری، مرتضی، (1392). شکل‌گیری و توسعۀ آغاز نگارش در ایران (از پیش نگارش تا آغاز ایلامی). تهران: انتشارات سمت.
9. - حقیقت‌رفیع، عبدالرفیع، (1376). فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستان‌های ایران. تهران: انتشارات کومش.
10. - درویش، محمدرضا، (1355)، گامی در اساطیر. جلد اول، اصفهان: انتشارات بابک.
11. - سرخوش‌کرتیس، وستا، (1373). اسطوره‌های ایرانی. ترجمۀ عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
12. - سیدسجادی، سیدمنصور، (1382). راهنمای مختصر آثار باستانی سیستان. تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان سیستان و بلوچستان.
13. - سید سجادی، سید منصور، (1398). «هنر مهره‌سازی» در: هنر و باستان‌شناسی حوزۀ دلتای رودخانۀ هیرمن. جلد اول، تهران: فرهنگستان هنر، ‌صص: 429-472.
14. - ضیاشهابی، شهریار، (1381). اعلام جغرافیایی کرمان با استناد معجم‌البلدان یاقوت حموی. کرمان: انتشارات مرکز کرمان‌شناسی.
15. - طلایی، حسن، (1392). عصر آهن ایران. تهران: سازمان سمت.
16. - عباس‌نژاد‌سرستی، رحمت، (1373). «جنبه‌هایی از هنر و صنعت فلزکاری از آغاز تا پایان هزارۀ سوم ق.م. در محوطه‌های باستانی جنوب‌شرق ایران». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی. دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر نشده).
17. - عبدالهیان، بهناز، (1378). «بررسی مفاهیم نمادهای مهر و ماه نقش‌بسته برروی سفال‌های پیش‌ازتاریخ». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد پژوهش هنر، دانشگاه هنر تهران.
18. - کابلی، میرعابدین، (1365). «شهداد مرکز ایالت آرتا؟». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ، سال اول، شمارۀ اول، صص: 62-50.
19. - کابلی، میرعابدین، (1376). «گزارش دهمین فصل کاوش گروه باستان‌شناسی دشت لوت در محوطۀ باستانی شهداد». گزارش‌های باستان‌شناسی 1، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی. صص: 187-124.
20. - کوپر، جی. سی، (1380). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. ترجمۀ ملیحه کرباسیان، تهران: نشر فرشاد.
21. - جابز، گرترود، (1370). سمبل‌ها، کتاب اول جانوران. ترجمۀ محمدرضا بقاپور، تهران: انتشارات جهان‌نما.
22. - مرتضوی، مهدی، (1386). گزارش مقدماتی بررسی سیستماتیک در شهرسوخته. با همکاری: سیدمنصور سیدسجادی، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
23. - معصومی، غلامرضا، (1349). «نقش بز کوهی برروی سفال‌های پیش‌ازتاریخ ایران». مجلۀ بررسی‌های تاریخی، سال پنجم، شمارۀ 3، ص: 183.
24. - هال، جیمز، (1380). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: نشر فرهنگ معاصر.
25. - هرتسفلد، ارنست، (1381). ایران در شرق‌باستان. ترجمۀ همایون صنعتی‌زاده‌کرمانی، تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی و دانشگاه شهید‌باهنر کرمان.
27. - Amiet. P., (1986). L'age des echanges inter-iraniens, 3500-1700 ay. J. C. Paris
28. - Baghestani, S., (1997). Metallene Compartimentsiegel aus Ost-lran, Zentralasien und Nord-China. Rahden: Leidorf.
29. - Biscione, R., (1985). “The So-called žNestorian Seals’: Connection between Ordos and Middle Asia in Middle-Late Bronze Age.” In: G. Gnoli & L. Lanciotti, eds., Orientalia Iosephi Tucci Memoriae Dicata I, Rome, 1985, pp. 95-109.
30. - De Morgan, J., (1898). Fouilles a Suse en 1897-1898. Memoires de la Delegation en Paris, 1900.
31. - Lamberg-Karlovsky, C. C. & Humphries, J., (1968). “The Cairn Burials of Southeastern Iran”. East & West 18. Pp. 269-276.
32. - Lamberg-Karlovsky, C. C. & Tosi, M., (1973). “Shahr-I Sokhta and Tepe Yahya: Tracks on the Earliest history of the Iranian Plateau”. East & West 23. Pp. 21-53.
33. - Mariani L. & Tosi, M., (1987). “L'universo familiare attraverso le attivita domestiche e le strutture resi-denziali”. In: G. Gnoli & L. Lanciotti, eds., Orientalia Iosephi Tucci Memoriae Dicata I, Rome, 1985, Pp. 853-879
34. - Piggott, St., (1943). “Dating the Hissar Sequence - the Indian Evidence”. Antiquity 17. Pp.169-182
35. - Rashad, M., (1990). Die Entwicklung der vor- und Fruhgeschichtlichen Stampsiegel in Iran. Archaologische Mitteilungen aus Iran Erganzungsband 13. Berlin.
36. - Tosi, M., (1969). “Excavation at Shahr-i Sokhta: Preliminary Report on the Second campaign: Sep-Dec”. East and West,. Vol. 19, Pp. 283-386.
37. - Tosi, M., (1972). “Shahr-i Sokhta project: Tepe Rud-i-Biyaban 2”. IRAN. Vol. 10. P. 175.
38. - Tosi, M., (1975). “A Topographical and Stratigraphic al. Periplus of Shahr-i Sokhta”. Proseeding of the IV th Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, Pp. 130-158.
39. - Tosi. M., (1983). Prehistoric Sistan 1. IsMEOMem 19, 1, Roma.
40. - Vita-Finzi, C. & Copeland, L., (1980). “Surface Finds from Iranian Makran”. IRAN 18. Pp. 149-155.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Falaki M, Mehrafarin R. The Study of Animal Motifs on the Compartmented Seals in Southeastern Iran. Parseh J Archaeol Stud. 2020; 3 (10) :39-50
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-298-fa.html

فلکی معین، مهرآفرین رضا. مطالعه و شناخت نقوش حیوانی مُهرهای مشبک جنوب‌شرق ایران. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (10) :39-50

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-298-fa.html



سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.21 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4223