[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) ::
سال 3 شماره 10 صفحات 37-25 برگشت به فهرست نسخه ها
محوطۀ دوزداغی خوی، استقرارگاهی از عصرمفرغ در شمال دریاچۀ ارومیه
افراسیاب گراوند1، کریم حاجی‌زاده‌باستانی2، فاطمه ملک‌پور3، اکبر عابدی4
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران ، garavand.afra@gmail.com
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران
3- کارشناس‌ارشد باستان‌شناسی اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری آذربایجان‌غربی، ارومیه، ایران
4- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
چکیده:   (5078 مشاهده)
دشت میان‌کوهی خوی به‎‌لحاظ دارا بودن شرایط جغرافیایی و ظرفیت‌های زیست‌محیطی مناسب، درطول هزاران سال اقوام مختلف را به‌سوی خود جذب کرده و زمینه‌ساز ایجاد استقرارهای انسانی در ادوار مختلف بوده است. الگوی پراکندگی محوطه‌های شناسایی‌شده در این دشت میان‌کوهی در عصرمفرغ، ظهور و وجود یک مرکز بزرگ به‌نام «محوطۀ دوزداغی» را نشان می‌دهد که در این دوره به مرکزی بسیار مهم و بزرگ تبدیل می‌شود. محوطۀ دوزداغی با ارتفاع 1200 متر از سطح دریا، محوطه‌ای است با وسعت بیش از 16 هکتار و با 24 متر ارتفاع از سطح اراضی اطراف و بلندترین محوطۀ پیش‌از‌تاریخی دشت است که درکنار رودخانۀ دائمی قودوخ‌بوغان و چشمه‌سار‌ها و تالاب‌های زیبای اطراف آن شکل‌گرفته است. یکی از مهم‌ترین پرسش‌های موجود در رابطه با دشت خوی به‌دلیل همجواری آن از یک‌سو با منطقۀ قفقاز جنوبی و شرق آناتولی و از سوی دیگر حوضۀ دریاچه ارومیه و چگونگی ارتباطات و تعاملات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای دشت خوی با مناطق همجوار است که نیازمند مطالعه و پژوهش است. فرض نیز بر این است که با توجه به آنالیز برخی از مواد فرهنگی مانند ابسیدین و نشان دادن ارتباطات فراوان با منطقۀ قفقاز و شرق آناتولی گمانه‌زنی در این محوطه نیز با هدف آشکار ساختن این ارتباطات بوده است. این محوطه دارای آثار فرهنگی از دوره‌های نوسنگی، مس‌وسنگ، مفرغ و عصرآهن است که به‌دلیل قرارگرفتن در مسیر مواصلاتی فلات ایران به آناتولی و نیز واقع‌شدن در مسیر بزرگراه مهم بازرگانی منشعب از جادۀ خراسان بزرگ (جادۀ ابریشم)، از موقعیت ممتازی جهت مبادلات تجاری و فرهنگی برخوردار بوده است. وجود معدن نمک به‌عنوان کالای صادراتی در این محوطه و هم‌چنین ابزارهایی از سنگ ابسیدین (کالای وارداتی) در 7 نوع و رنگ متفاوت، شاهد این مدعاست. درصد حجم پراکندگی سفالینه‌ها در سطح محوطه نشان می‌دهد که دورۀ پویایی و شکوفایی این محوطه در عصرمفرغ بوده و به‌نظر می‌رسد که در این دوران و برای اولین‌بار در دشت خوی، می‌توان از وجود یک مرکز با مساحت بیش از 16 هکتار سخن گفت که وجود چنین مرکزی به احتمال زیاد درراستای تجارت فرامنطقه‌ای بوده است. در این پژوهش، 20 نمونه سفال عصرمفرغِ گردآوری‌شده از بررسی سطحی و گمانه‌زنی به‌منظور تعیین عرصه و حریم محوطه مورد مطالعه و گونه‌شناسی قرار گرفته است.
واژه‌های کلیدی: محوطۀ دوزداغی خوی، عصرمفرغ، سفال.
متن کامل [PDF 811 kb]   (699 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1397/11/21 | پذیرش: 1398/4/7 | انتشار: 1398/12/16
فهرست منابع
1. - آقاسی، مهدی (1350). تاریخ خوی. تبریز: دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تبریز، مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران.
2. - آقالاری، بایرام (1387). «گزارش دومین فصل کاوش باستان‌شناختی کهنه‌پاسگاه‌سی (حوضۀ آبگیر سد خداآفرین)». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
3. - برنی، چارلز؛ و لانگ، مارشال (1386). تاریخ اقوام کوه‌نشین شمال‌غربی ایران. ترجمۀ هوشنگ صادقی، تهران: مؤسسۀ انتشارات نگاه.
4. - حیدری، رضا؛ و عفیفی، ریحانه (1381). «بررسی باستان‌شناختی شهرستان خوی جلد اول تا سوم». ارومیه: بایگانی میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان آذربایجان‌غربی (منتشر نشده).
5. - چایچی‌امیر‌خیز، احمد (1390). «تحلیل تکوین فرهنگ‌های مفرغ قدیم در شمال‌غرب». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی. دورۀ 3. شمارۀ 1. صص: 88-66.
6. - رفیع‌فر، جلال‌الدین (1370). «رواج ابسیدین و کهن‌ترین تبادلات فرهنگی-تکنولوژی آن در ایران». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ، سال پنجم، شمارۀ دوم، صص: 25-14.
7. - زلقی، علی؛ و آقالاری، بایرام (1386). «گزارش کاوش باستان‌شناختی کهنه‌تپه‌سی (حوضۀ آبگیر سد خداآفرین)». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
8. - طلایی، حسن (1385). عصرمفرغ ایران. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
9. - عابدی، اکبر (1390). «بررسی و تحلیل داده‌های باستان‌شناختی محوطۀ کول‌تپه جلفا و مقایسه تطبیقی-تحلیلی یافته‌های آن با مناطق هم‌جوار». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر نشده).
10. - علیزاده، کریم؛ ‌و آذرنوش، مسعود (1381). «بررسی روشمند تپه‌باروج روش نمونه‌برداری و نتایج مطالعات آماری». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ. شمارۀ 33. صص: 16-3.
11. علیــزاده، کریــم، (1389). «فرهنــگ کــورا-ارس، ماوراءقفقــاز یــا فرهنــگ یانیــق». باستان‌شناســی ایــران، شمارۀ ۱، صص: ۸۵-۶۸.
12. - عمرانی، بهروز (1383). «عصرمفرغ قدیم در شمال‌غرب فلات ایران». مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی ایران: حوزۀ شمال‌غرب ایران، به‌کوشش: مسعود آذرنوش، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی.
13. - کارگر، بهمن (1374). «بررسی و گمانه‌زنی اهرنجان و قره‌تپه دشت سلماس». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران.
14. - کیهان، مسعود (1311). جغرافیای مفصل ایران. تهران: کتابخانه مجلس.
15. - مترجم، عباس؛ و نیکنامی، کمال‌الدین (1390). «عصرمفرغ در شرق زاگرس‌مرکزی- ایران». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 3، شمارۀ 2، صص: 54-34.
16. - ملک‌پور، فاطمه (1389). «مطالعه و تحلیل الگوهای استقراری مس‌سنگی تا پایان مفرغ قدیم شهرستان‌های خوی و سلماس». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر.
17. - ملک‌پور، فاطمه؛ و گراوند، افراسیاب (1395). «گزارش گمانه‌زنی تعیین عرصه و حریم محوطۀ دوزداغی خوی». ارومیه: بایگانی میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان آذربایجان‌غربی (منتشر نشده).
18. - نصیری، بهروز (1381). خوی در گذر زمان. خوی: انتشارات قرانوش.
19. - هول، فرانک (1381). باستان‌شناسی غرب ایران. ترجمۀ زهرا باستی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
21. - Abedi, A.; Khatib Shahidi, H.; Chataigner, CH.; Niknami, K.; Eskandari, N.; Kazempour, M.; Pirmohammadi, A.; Hoseinzadeh, J. & Ebrahimi, GH., (2014). “Excavation at Kul Tepe of (Jolfa), North-Western Iran, 2010: First Preliminary Report”. Ancient Near Eastern Studies. Vol. 51: 33-167.
22. - Batiuk, S., & Rothman, M. S.. (2007). “Early Transcaucasian cultures and their neighbors: unraveling migration, trade, and assimilation”. Expedition, 49(1), 7-17.
23. - Burney, C. A. (1961). “Excavation at Yanik tape North – west Iran”. Iraq, Vol. 23, No. 2, Pp. 138- 153.
24. - Burney, C. A., (1964). “The excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1962: third preliminary report”. Iraq, 26(1), 54-61.
25. - Burney, C. A. (1973). “Excavation at Haftavan 1971: 3dr Preliminary Report”. IRAN. No. 11. Pp. 158-172.
26. - Burton-Brown, T. (1951). Excavation in Azerbaijan, 1948. London.
27. - Gopnik, H., & Rothman, M. S., (2011). On the high road: the history of Godin Tepe, Iran. Mazda Publishers.
28. - Kleiss, W. (1971). “Bericht uber Erkundungsfahrten in Iran im Jahre 1970”. Archaeologische Mitteilungen Aus Iran, Band 4. Pp. 51-111.
29. - Lock, G. & Harris, T. (2006). “Enhancing predictive Archaeological Modeling: Intregrating Location Landscape and Culture”. In: GIS and Archaeological site Location Modeling, M W Mehrer and Wescot, K L.(eds), London: Taylor and Francis, 23-72.
30. - Pecorela, P. E. & Salvini, M. (1984). Tre Zagros el Urmia. Rome.
31. - Sagona, A. (1999). “Excavation At Sos Hoyuk. 1998 to 2000: fifth Prelnium Report”. Ancient Near Eastern Swdies .Vol XXXVII. Pp. 56-127.
32. - Summers, G. D. (1984). “A study of Architecture, pottery and other material from Yanik Tepe, Haftavan Tepe VIII and Related Sites”. PhD. Dissertation, Department of Anthropology. University of Manchester.
33. - Swiny, S., (1975). “Survey in North-West Iran, 1971”. East and West, 25 (1/2), Pp. 77-97.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Garavand A, Hajizadeh K, Malekpuor F, Abedi A. The Dozdaqi Area; Establishment of Bronze Age in the North of Urmia Lake. Parseh J Archaeol Stud. 2020; 3 (10) :25-37
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-297-fa.html

گراوند افراسیاب، حاجی‌زاده‌باستانی کریم، ملک‌پور فاطمه، عابدی اکبر. محوطۀ دوزداغی خوی، استقرارگاهی از عصرمفرغ در شمال دریاچۀ ارومیه. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (10) :37-25

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-297-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.17 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361