[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) ::
سال 4 شماره 13 صفحات 97-118 برگشت به فهرست نسخه ها
ضرابخانۀ ساوجبلاغ مُکری: شواهد تاریخی و سکه‌شناسی
اسماعیل سلیمی*1، جمیله صلح‌جو2، حسن کریمیان3
1- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران ، salimi.esmaeil@yahoo.com
2- دانش‌آموختۀ کارشنا‌سی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده:   (150 مشاهده)
«مهاباد» یا سابقاً «ساوجبلاغ مُکری» یکی از مهم‌ترین شهرهای شمال‌غرب ایران در حوضۀ جنوبی دریاچۀ ارومیه است که توسط بوداق‌سلطان از فرمانروایان مُکری همزمان با حکومت شاه‌سلیمان صفوی پایه‌گذاری شد و به‌مدت چهار سده به مرکزیت ولایت مُکریان تبدیل گردید. در دهه‌های گذشته تعدادی سکۀ مسی در شهر مهاباد توسط مردم محلی یافته شده‌اند که مطابق کتیبۀ روی آن‌ها ضرب همین شهر بوده‌اند. در نوشتار حاضر تلاش بر آن است تا دلایل و زمینه‌های ضرب سکه در این شهر مورد بررسی قرار گیرد و تعلق آن‌ها را به ضرابخانه ساوجبلاغ نشان دهیم. پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: 1- دلایل سیاسی و اجتماعی ضرب سکه در ساوجبلاغ مُکری چه بوده است؟ 2-افلوس‌های ضرب‌شده در ساوجبلاغ مُکری به کدام ضرابخانه و کدام حاکمان مُکری تعلق دارند؟ فرض بر آن است که واقع‌شدن ساوجبلاغ در مسیر ارتباطی بغداد و تبریز، توسعۀ بازار و مراکز تجاری آن‌را در‌پی داشته و ایجاد دارالضرب در آنجا را ضروری نموده است. به‌علاوه کشف و شناسایی سکه‌های مسی در شهر مهاباد و مناطق اطراف، نشان‌دهندۀ ضرب آن‌ها در دارالضرب ساوجبلاغ است. پژوهش پیش‌رو به‌روش کتابخانه‌ای و میدانی و به‌شیوۀ توصیفی و تحلیلی به سرانجام رسیده، و نتیجۀ این پژوهش مؤید آن است که در مقایسۀ اشکال ضرب‌شده بر این مسکوکات و سایر نمونه‌ها می‌توان آن‌ها را به دورۀ حاکمیت فرمانروایان مُکری تا اواسط‌ دورۀ قاجار و زمامداری شیخ‌علیخان، بوداق‌خان و عبدالله‌خان نسبت داد. هم‌چنین وجود ضرابخانه در این شهر از اهمیت سیاسی، نظامی و اقتصادی آن در سده‌های گذشته حکایت دارد.
واژه‌های کلیدی: فلوس، دارالضرب ساوجبلاغ مُکری، مُکریان، مهاباد.
متن کامل [PDF 1408 kb]   (59 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/9/12 | پذیرش: 1398/11/16 | انتشار: 1399/9/10
فهرست منابع
1. - اعتماد‌السلطنه، (1379). روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: انتشارات امیر کبیر. چاپ پنجم.
2. - ادیب‌الشعرا، میرزا رشید، (1345). تاریخ افشار بانضمام تاریخ قیام شیخ عبیدالله. به‌کوشش: محمود رامیان و پرویز شهریار افشار، تبریز: شفق تبریز.
3. - اوبن، اوژن، (1362). ایران امروز 1907- 1906. ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی، تهران: نشر کتاب‌فروشی زوّار.
4. - افخمی، ابراهیم، (1364). تاریخ فرهنگ و ادب مُکریان (بوکان). سقز: محمدی.
5. - افخمی، ابراهیم، (1373). تاریخ فرهنگ و ادب مُکریان (مهاباد، سردشت و اُشنویه). سقز: محمدی، جلد دوم.
6. - اولئاریوس، آدام، (1385). سفرنامۀ آدام اولئاریوس. ترجمۀ احمد بهپور، تهران: ابتکار نو.
7. - بابا‌طاهری، حسن، (1351). مهاباد دیروز و امروز. مهاباد: شهرداری مهاباد.
8. - بدلیسی، شرف‌الدین بن شمس‌الدین، (١٨٦٠). شرفنامه. به‌کوشش: محمد علی‌عونی و فرج‌الله ذکی‌الکُردی، مصر.
9. - بدلیسی، میر شه‌ره‌ف‌خانی، (2009). شه‌ره‌فنامه. وه‌رگیر ماموستا هه‌ژار، تاران: پانیز.
10. - پاشایی، ژیلا؛ و جباری، صداقت، (1391). «ظهور نقوش انسانی در مُهرهای دورۀ قاجار با تأثیرپذیری مُهرها از سکه‌ها و مدال‌های آن دوره». گنجینۀ اسناد، سال 22، دفتر 4، صص: 107-78.
11. - پدرام، محمود، (1373). تمدن مهاباد (مجموعۀ آثار باستانی از قلعۀ دم‌دم تا تخت‌سلیمان). تهران: هور.
12. - حکیم‌زاده، فریدون، (1389). ساوجبلاغ مُکری (مهاباد در آیینۀ اسناد تاریخی). مهاباد: مرکز نشر فرهنگی هیوا.
13. - خضری، سعید، (1388). «جغرافیایی تاریخی مکریان در چهار سدۀ اخیر». فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، شمارۀ 92، صص: 166-129.
14. - دمورگان، ژاک، (1339). جغرافیای غرب ایران. ترجمۀ کاظم ودیعی، تبریز: شفق تبریز.
15. - دقیقی، محمدقلی، (1383). «تاریخچۀ ضرب سکه در آذربایجان‌غربی»، تهران: همایش دوم ایران‌شناسی (اقتصاد ایران).
16. - رامیدی‌نیا، مهرداد، (1384). «سکه‌های ضرب ساوجبلاغ مُکری». ماهنامۀ مهاباد، سال 5، شمارۀ 50، صص: 59- 56.
17. - رامیدی‌نیا، مهرداد، (1394). «فلوس‌های ضرب ساوجبلاغ مُکری». ماهنامۀ مهاباد. سال 15، شمارۀ 178، ص: 54.
18. - رحیم‌لو، یوسف، (1371). القاب و مواجب سلاطین دورۀ صفویه. مشهد: دانشگاه فردوسی.
19. - روحانی، بابا‌مردوخ، (1382). تاریخ مشاهیر کُرد (اُمرا و خاندان‌ها. به‌کوشش: محمد‌ماجد مردوخ روحانی، تهران: سروش. چاپ دوم.
20. - روژبیانی، محمد‌جمیل، (1381). فرمانروایی مُکریان در کُردستان (از دوران باستان تا عصرحاضر). ترجمۀ شهباز محسنی، تهران: آنا.
21. - ریاحی، محمد‌امین، (1372). تاریخ خوی. تهران: توس.
22. - رهربرن، کلاوس میشائیل، (1349). نظام ایالات در دورۀ صفویه. ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
23. - سرفراز علی‌اکبر؛ و آورزمانی، فریدون (1388). سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه. تهران: سمت، چاپ هفتم.
24. - سلیمی، اسماعیل، (1396). «روند شکل‌یابی و توسعۀ شهر مهاباد با اتکاء بر داده‌های باستان‌شناسانه». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران (منتشرنشده).
25. - سلیمی، اسماعیل؛ و صلح‌جو، جمیله، (1398). «گونه‌شناسی، طبقه‌بندی و مطالعۀ آرایۀ سنگ‌قبرهای کانی‌گُل (ارمنی‌بلاغ) بوکان». هفتمین همایش بین‌المللی باستان‌شناسان جوان ایران و سرزمین‌های هم‌جوار، تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری (منتشر‌نشده).
26. - سه‌مه‌دی، عه‌بدولا، (1997). وینه‌کانی کلاوی کوردی. سوید: له بلاوکراوه‌کانی فه‌رهه‌نگیی سوید- کوردستان، چاپی یه‌که‌م.
27. - صمدی، سید‌محمد، (1373). تاریخ مهاباد. مهاباد: رهرو.
28. - صمدی، سید‌محمد، (1392). «سند فروش قریه‌ی یرغو». ماهنامۀ مهاباد. سال 13، شمارۀ 154، ص: 49.
29. - ضیایی، شیخ‌رئوف، (1363). یاداشت‌های از کُردستان. به‌کوشش عمر فاروقی، سقز: صلاح‌الدین ایوبی.
30. - علاءالدینی، بهرام، (1391). سکه‌های مسی ایران فلوس‌های دوره‌های صفوی تا قاجار. تهران: یساولی.
31. - عبدلی، محمد، (1394). «متن فرمان انتصاب بوداق سلطان مُکری و معرفی یکی از وزرای او». فصلنامۀ علمی اسناد و نسخه‌های خطی مناطق کُردنشین. سال 1، شمارۀ 2، صص: 113-103.
32. - عیسوی، چارلز، (1362). تاریخ اقتصاد ایران (عصر قاجار 1332-1215 ه‍.ق.). ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: نشر گستره.
33. - غزالی، محمد‌بن محمد، (1386)، احیاء علوم‌الدین (ربع چهارم، ربع منجیات). ترجمۀ مؤیدالدین محمد خوارزمی. به‌کوشش: حسین خدیو‌جم، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ پنجم.
34. - غوریانس، اسکندر، (1356). قیام شیخ عبیدالله شمزینی در عهد ناصرالدین‌شاه. به‌کوشش: عبدلله مردوخ کردستانی، تهران: دانش.
35. - فتاحی‌قاضی، خلیل، (1356). «عبدالله‌خان مُکری». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تبریز، شمارۀ 123، صص: 430- 408.
36. - فتاحی‌قاضی، خلیل، (1371). «یک سند تاریخی دربارۀ عبدالله‌خان مُکری». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تبریز، شمارۀ 145-144، صص: 230-194.
37. - فلسفی، نصرالله، (1353). زندگانی شاه‌عباس اول. تهران: دانشگاه تهران، چاپ سوم.
38. - فلاندن، اوژن، (1326). سفرنامۀ اوژن فلاندن به ایران. ترجمۀ حسین نورصادقی، تهران: انتشارات اشراقی، چاپ سوم.
39. - قائینی، فرزانه، (1375). «سکه‌شناسی دورۀ صفویه (براساس اوضاع مذهبی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و نظامی دورۀ صفویه)». پایان‌‍‌‌‌‎نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
40. - کرزن، جرج. ن.، (1347). ایران و قضیۀ ایران. ترجمۀ وحید مازندرانی، تهران: علمی و فرهنگی.
41. - کریمیان، حسن؛ و سلیمی، اسماعیل (1397). «بازار ساوجبلاغ مُکری، کانون تجاری عصر قاجاریه در شمال‌غرب ایران». فصلنامۀ مطالعات ایران‌شناسی، شمارۀ 10، سال 4، صص: 98-76.
42. - کریمیان، حسن؛ و سلیمی، اسماعیل (1398). مهاباد؛ شکل‌یابی، توسعۀ فضاهای شهری و بناهای تاریخی. تهران: جهاد دانشگاهی.
43. - کوچرا، کریس، (1377). جنبش ملّی کُرد. ترجمۀ ابراهیم یونسی، تهران: نگاه، چاپ دوم.
44. - که‌یخوسره‌وی، عه‌زیز، (1375). «هوزی فه‌یزولابه‌گی و پیوه‌ندایه‌تی له گه‌ل حوکمرانانی بابان و موکریان». گوفاری ئاوینه، تاران، سال 5، شمارۀ 18-17، صص: 48-44.
45. - گه‌رمه‌لی، ئه‌نستانس ماری، (2006). ئیزیدییه‌کان (جیلوه و مه‌سحه‌فا ره‌ش) و بیبلیوگرافیای ئیزیدیاتی. وه‌رگیرانی عه‌بدوللا نه‌جاتی، سلیمانی: بنکه‌ی ژین،
46. - لاکهارت، لارنس، (1344). انقراض سلسله صفویه. ترجمۀ اسماعیل دولتشاهی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
47. - لازاریف، (1989). کیشه کورد، وه‌رگیرانی کاووسی قه‌فقان. به‌غدا: بلاوکردنه‌وه‌ی مطبعه الحافظ، به‌رگی هه‌وه‌ل.
48. - لیتن، ویلهلم. (1368). خاطرات ویلهلم لیتن. ترجمۀ پرویز صدری، تهران: ایرانشهر.
49. - محمودی، فرج‌الله، (1375). جغرافیای ایران. تهران: دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتُب درسی.
50. - مروی وزیر‌مرو، محمد‌کاظم، (1364). عالم‌آرای نادری. ترجمۀ عنایت‌الله رضا، تهران: زوار، جلد اول و سوم.
51. - مقصودی، مهران؛ برزکار، محسن؛ عباسی، موسی؛ و مرادی، انور (1393). «ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریسمی ژئومورفوسایت‌های شهرستان مهاباد». فصلنامۀ مطالعات مدیریت گردشگری، سال 8، شمارۀ 25، صص: 107-81.
52. - مؤمنی، محسن، (1383). «نقد و بررسی (نخستین تاریخ فتوحات اسلامی در کُردستان)». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، مهر 1383، شمارۀ 84، صص: 57-54.
53. - مینورسکی، فلادیمر، (2007). بنچینه‌کانی کورد و چه‌ند و تاریکی کوردناسی، وه‌رگیرانی نه‌جاتی عه‌بدوللا. سلیمانیه: بلاوکراوه‌ی مه‌کتبی بیر و هوشیاری، به‌رگی هه‌وه‌ل، چاپی یه‌که‌ام.
54. - نادر‌میرزا، شاهزاده، (1360). تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز. به‌کوشش: محمد مشیری، تهران: اقبال.
55. - نصیری، محمد ابراهیم زین‌العابدین، (1373). دستور شهریاران. به‌کوشش: محمد‌نادر نصیری‌مقدم تهران: موقوفات دکتر محمود افشاریزدی.
56. - نوحه‌خوان، حامد، (1391). «معیارهای تقسیمات کشوری در دورۀ پهلوی». خرد نامه، سال 4، شمارۀ 9، ص: 118.
57. - نیکیتین، واسیلی (1366). کُرد و کُردستان. ترجمۀ محمد قاضی، تهران: نیلوفر. چاپ دوم.
58. - نیکیتین، واسیلی، (1329). ایرانی که من شناخته‌ام. ترجمه و نگارش: فره‌وشی. با مقدمه: ملک‌الشعراء بهار، تهران: معرفت.
59. - واقدی، محمدبن عُمر، (1374). فتوح سواد العراق. ترجمۀ عبدالعزیز واعظی‌سردشتی، با مقدمه، تصحیح و تعلیقات: نادر کریمیان‌سردشتی، تهران: م. واعظی.
60. - وان‌برونسن، مارتین، (1381). سرگذشت شورش سمکو قبایل کُرد و دولت ایران. ترجمۀ محمد صمدی، مهاباد: رهرو.
61. - یوسفی، عثمان؛ و خلیلی، سیامند، (1395). «بررسی نقش بوداق سلطان موکری (1011-1017 ق.) در تاریخ ولایت موکری در دورۀ پایانی صفویه». پژوهشنامۀ تاریخ‌های محلّی ایران، سال 5، شمارۀ 1، صص: 238-213.
62. - ئوسکارمان، (1975). تحفۀ مظفریه به زمانی کوردی موکری. ساخکردنه‌وه‌ی هیمن موکریانی، کوری زانیاری کورد، به‌غدا.
63. - ئه‌حمه‌دیان، عه‌بدولا، (1376). «بداغ سولتان، مه‌لاجامی». گوفاری سروه، شمارۀ 140، ص: 41.
65. - Bishop, I., (1891). Journeys in Persia and Kurdistan. Vol. II. London.
66. - Ker Porter, S. R., (1822). Travels in Georgia, Persia, Armenia, Ancient Babylonia. Vol. I, London.
67. - Poole, R. S., (1887). The Coins of the Shahs of Persia, Safavis, Efsharis, Zands and Kajars. London.
68. - Rawlinson. H. C., (1840). “Notes on Journey from Tabriz, through Persian Kurdistan, to the Ruins of Takhti- Soleiman, and fram Thence by Zenjan and Tarom, to Gilan, in October and November, 1838”. With a Memoir on the Site of the Atropatenian Ecbatana. Journal of the Royal Geographical Society of London, Vol. 10. Pp: 1- 64.
69. - Soucek, P., (2001). “Coinage of Qajar: A System in Continual Transition”. Iranian Studies, 34 (1/4), Qajar Art and Society. Pp: 51-87.
70. - Toth, (2006). leaves of wisdom. Revieved fromwww.book-of-Toth.com/the book/index.php/Yazidi.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML     Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:


سلیمی اسماعیل، صلح‌جو جمیله، کریمیان حسن. ضرابخانۀ ساوجبلاغ مُکری: شواهد تاریخی و سکه‌شناسی. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (13) :97-118

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-249-fa.html



سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4247