[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) ::
سال 4 شماره 13 صفحات 71-82 برگشت به فهرست نسخه ها
ساختارشناسی سنگ‌های خاکستری‌سیاه پایه‌ستون‌های کاخ هخامنشی چرخاب برازجان
مهدی رازانی* 1، شاهرخ شهرسبزی2، مسعود باقرزاده کثیری3، سید محمدامین امامی4
1- استادیار، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ایران ، m.razani@tabriziau.ac.ir
2- کارشناس‌ارشد باستان‌سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ایران
3- دانشیار، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ایران.
4- دانشیار، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده:   (166 مشاهده)
آثار پایه‌ستون‌های سنگی هخامنشیان به‌واسطۀ وسعت قلمرو فرمانروایی، در مناطق مختلف ایران به ثبت رسیده است. بقایای این سبک معماری را در مجموعه آثار: پاسارگاد، تخت‌جمشید، نقش‌رستم، لیدوما و تُمب‌بت در فارس، آثار شوش در خوزستان، آثار سنگی هگمتانه در همدان، کاخ ریوی در استان خراسان شمالی و مجموعه کاخ‌های هخامنشی منطقۀ برازجان در استان بوشهر، می‌توان ملاحظه کرد. معادن استخراج سنگ‌های این بناها عمدتاً محلی تشخیص داده ‌شده‌اند؛ با این‌حال، در استان بوشهر از دو معدن باستانی «پوزه‌پلنگی راهدار» و «تنگ‌گیر برازجان» می‌توان نام‌برد که از معدن پوزه‌پلنگی بیشترین استخراج و به‌کارگیری سنگ‌های سفید کرم‌رنگ برای کاخ‌های منطقۀ برازجان به ثبت رسیده است. مهم‌ترین پرسش‌های پژوهش پیشِ‌رو عبارتنداز این‌که، ساختارشناسی و ارتباط میان سنگ‌های سیاه-خاکستری به‌کار رفته در معماری هخانشی کاخ‌های برازجان چیست؟ اما جهت ساختارشناسی سنگ‌ خاکستری-سیاه کاخ هخامنشی چرخاب برازجان، نمونه‌های این نوع سنگ از کاخ‌ چرخاب برداشت گردید که این نمونه‌ها با نمونه‌های سنگ خاکستری-سیاه کاخ‌های بردک‌سیاه و سنگ‌سیاه برازجان مورد مقایسه قرار گرفتند. با بررسی‌های پتروگرافی مقاطع نازک به‌دست‌آمده از کاخ‌ها و آنالیز شیمیاییXRD و XRF روند ساختارشناسی نمونه سنگ‌های خاکستری-سیاه کاخ‌های هخامنشی منطقۀ برازجان وارد مرحلۀ تازه‌ای گردید. نتایج مطالعات پتروگرافی حاکی از آن است که نمونه‌ سنگ‌های خاکستری-سیاه کاخ‌ چرخاب با نمونۀ کاخ سنگ‌سیاه و بردک‌سیاه با توجه به زمینۀ میکرواسپارایتی تا اسپارایتی و مقدار کم میکرایت، همچنین ساختار لایه‌لایه‌ای، با یکدیگر مطابقت دارند. همچنین ارزیابی نمونه‌های آنالیزی XRD و XRF این سنگ‌ها حاکی از آن است که نمونه‌های کاخ چرخاب و سنگ‌سیاه یکسان هستند. باتوجه به این‌که رد معدن‌کاری برای سنگ‌های خاکستری-سیاه در استان بوشهر تاکنون یافت نشده؛ بنابراین می‌توان ادعا کرد که این سنگ‌ها از یک معدن غیرمحلی ناشناخته، استحصال و استخراج‌ شده‌اند.
واژه‌های کلیدی: برازجان، کاخ چرخاب، کاخ بردک‌سیاه، کاخ سنگ‌سیاه، پتروگرافی، XRD، XRF.
متن کامل [PDF 1180 kb]   (55 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1398/7/24 | پذیرش: 1398/9/23 | انتشار: 1399/9/10
فهرست منابع
1. - ابراهیمی، نصرالله، (1386). «تحلیل فضایی کاخ‌های هخامنشیان در برازجان». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).
2. - ابراهیمی، نصرالله؛ ده‌پهلوان، مصطفی؛ و محمدخانی، کوروش، (1399). «کاوش محوطۀ چرخاب برازجان براساس نتایج بررسی آرکئوژئوفیزیک». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، دورۀ 4، شمارۀ 11، صص: 90-75.
3. - امان‌اللهی، حمید، (1383). «مطالعات نو دربارۀ سنگ‌شناسی مجموعه بناهای تخت‌جمشید و معادن سنگ هخامنشی منطقۀ مرودشت براساس مطالعات باستان‌شناختی و نتایج سنگ‌شناختی». مجوعه مقالات سومین همایش باستان‌شناسان جوان ایران، تهران، صص: 140- 122
4. - جعفری، سید محی‌الدین، (1384). «بررسی ماکروسکوپی و میکروسکوپی ستون‌های کاخ هخامنشی و معدن باستانی پوزه‌پلنگی راهدار». گزارش‌های باستان‌شناسی، شمارۀ 4، صص: 274-265.
5. - رازانی، مهدی، (1388). «بررسی‌های آرکئومتریک سنگ‌های سیاه تمدن جیرفت». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد مرمت گرایش اشیاء تاریخی و فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان (منتشرنشده).
6. - سرفراز، علی‌اکبر، (1350). «کشف کاخی از عهد کوروش کبیر در ساحل خلیج‌فارس و گزارش بررسی‌های اولیۀ چرخاب برازجان». مجلۀ باستان‌شناسی و هنر ایران، شماره‌های 7 و 8، صص: 29-27.
7. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و فیروزمندی، بهمن، (1383). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی: ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی. به‌کوشش: حسین محسنی و محمدجعفر سروقدی، تهران: مارلیک.
8. - سرفراز، علی‌اکبر، (1389). «کشف سقف یکپارچۀ نانو‌تکنولوژی در کاخ کوروش». کیهان فرهنگی، فروردین و اردیبهشت، شماره‌های 282 و 283، صص: 39-34.
9. - سعیدی، زهرا (1396). «سنگ‌شناسی بناهای تاریخی پاسارگاد و معادن مربوط». مجموعه مقاله‌های حفاظت و مرمت، باستان‌شناسی، معماری، زمین‌شناسی، مردم‌شناسی و گردشگری بر‌اساس فعالیت‌های پایگاه میراث جهانی پاسارگاد. تابستان، صص: 71-67.
10. - شاپورشهبازی، علیرضا، (1379). راهنمای جامع پاسارگاد. شیراز: بنیاد فارس‌شناسی.
11. - شکفته، عاطفه؛ احمدی، حسین؛ و یزدی، مهدی، (1396). «شناسایی ساختار شیمیایی و ارزیابی الگوهای تخریب در سنگ‌های محوطۀ میراث جهانی پاسارگاد». دو فصلنامۀ مرمت و معماری ایران، سال 7، شمارۀ 14، صص: 45-27
12. - شیروانی، مریم؛ و عابد‌اصفهانی، عباس، (1378). «آسیب‌شناسی سنگ‌های سیاه مجموعۀ پاسارگاد و پیشنهاد راه‌حل حفاظتی». دو فصلنامۀ مرمت و پژوهش. شمارۀ 4، صص: 186-171.
13. - شیروانی، مریم، (1396). «فن‌شناسی سنگ‌های سیاه به‌کاررفته در بنای کاخ‌های مجموعۀ پاسارگاد». مجموعه مقاله‌های حفاظت و مرمت، باستان‌شناسی، معماری، زمین‌شناسی، مردم‌شناسی و گردشگری براساس فعالیت‌های پایگاه میراث جهانی پاسارگاد. بهار، صص: 157-149.
14. - عابد‌اصفهانی، عباس؛ و هراتی‌اردستانی، ناهید، (1387). «بررسی تأثیرات ملاط ماسه سیمان در مرمت آثار سنگی محوطۀ میراث جهانی تخت‌جمشید». دو فصلنامۀ مرمت و پژوهش، سال 2، شمارۀ 4، بهار و تابستان، صص: 84-78.
15. - عطاری، مهشید؛ طالبیان، محمدحسین؛ میرمحمدصادقی، گیتی؛ و وحیدزاده، رضا، (1396). «امکان-سنجی کاربرد دو نمونه نانوکامپوزیت اکریلیک/سیلان و نانوذرات رس در استحکام‌بخشی سنگ سیاه پاسارگاد». مجموعه مقاله‌های حفاظت و مرمت، باستان‌شناسی، معماری، زمین‌شناسی، مردم‌شناسی و گردشگری براساس فعالیت‌های پایگاه میراث جهانی پاسارگاد، تابستان. صص: 98-87.
16. - فراشبندی، علیمراد، (1336). تاریخ و جغرافیای برازجان (سنگر مجاهدین). نشر: روزنامۀ خانه ملت.
17. - فیروزمندی‌شیره‌جینی، بهمن؛ خالدیان، ستار؛ و حیدری، محسن، (1387). «نگرشی بر جایگاه ستون در معماری هخامنشی». نشریۀ باستان‌پژوهی، سال 10، شمارۀ 17، صص: 42-28.
18. - مبینی، مهتاب؛ و دادور، ابوالقاسم، (1390). «ستون، نماد قدرت در معماری هخامنشی». فصلنامۀ نگره، شمارۀ 19، صص: 94-81.
19. - یغمایی، اسماعیل، (1397). کاخ بردک سیاه: فرضیۀ خاستگاه راستین هخامنشیان بر پایۀ کاوش‌های باستان‌شناسی دشتستان برازجان، روستای دورودگاه. تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری‌‫.
21. - Cirrincione, R. C.; De Vuono, G. M.; Pezzino, E. & Punturo, A., (2006). “Use of granitoid stones from Calabria (Southern Italy) in antiquity: petrographic and geochemical characterization of ancient quarries of Roman Age”. In: 34th International Symposium on Archaeometry (pp: 289-294). Centro de Estudios Borjanos.
22. - Amin Emami, S, M.; Eslami, M.; Fadaei, H.; Karami, H, R. & Ahmadi, K., (2018). “Mineralogical–Geochemical Characterization and Provenance of the Stones Used at the Pasargadae Complex in Iran: A New Perspective”. Archaeometry. l60, No. 6 Pp: 1184-1200, https://doi.org/10.1111/arcm.12395. (in Persian)
23. - Rashidi-Nejad, M.; Khademi-Nadooshana F., Khazaie M. & Masjedi, P., (2012). “An Archaeometrical Analysis of the Column Bases from Hegmatâneh to Ascertain their Source of Provenance”. Interdisciplinaria archaeologica, Vol. 3(2), Pp: 197-203.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML     Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:


رازانی مهدی، شهرسبزی شاهرخ، باقرزاده کثیری مسعود، امامی سید محمدامین. ساختارشناسی سنگ‌های خاکستری‌سیاه پایه‌ستون‌های کاخ هخامنشی چرخاب برازجان. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (13) :71-82

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-231-fa.html



سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.18 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4247