[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 8 - ( 6-1398 ) ::
سال 3 شماره 8 صفحات 141-158 برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعۀ باستان‌شناختی سفال‌های قرون میانی اسلامی دست‌کند زیر‌زمینی تَهیق خُمین
اسماعیل شراهی1، حسین صدیقیان2
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران ، Hossein.Sedighian@Gmail.com
چکیده:   (4105 مشاهده)
پژوهش در مورد آثار سفالین دوران اسلامی ایران قدمتی بالغ‌بر صد سال دارد که در نتیجۀ آن تاکنون انبوهی از کتب و مقالات به‌چاپ رسیده‌اند؛ اما هم‌چنان یافته‌های جدیدی در کاوش‌ها و بررسی‌های باستان‌شناسی به‌دست می‌آیند که بخشی از ابهامات موجود را بر طرف کرده یا دانش ما را در مورد این آثار کامل‌تر می‌کند. در برنامۀ کاوش باستان‌شناسی دست‌کند زیر‌زمینی تهیق نمونه‌های متنوعی از سفالینه‌های بدون‌لعاب و لعاب‌دار به‌دست آمد که تاکنون هیچ پژوهشی در مورد آن‌ها صورت نگرفته است. بر همین اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر طبقه‌بندی، گاهنگاری نسبی یافته‌های سفالین به‌دست آمده در کاوش تهیق و تبیین برهمکنش‌های فرهنگی این یافته‌ها با دیگر مناطق است. دو پرسش اصلی این پژوهش نیز در ارتباط با دورۀ زمانی سفالینه‌های تهیق و نیز مرکز یا مراکز تولیدی این آثار است. روش گردآوری داده‌های این مقاله اسنادی-میدانی و روش پژوهش آن توصیفی-تحلیلی است. این آثار با توجه به مطالعات مقایسه‌ای صورت گرفته احتمالاً متعلق به قرون میانی اسلامی باشند. هم‌چنین براساس داده‌های موجود، احتمال داده می‌شود بیشتر این آثار وارداتی از مناطق نزدیک یا هم‌جواری در فلات‌مرکزی ایران هم‌چون: ذلف‌آباد فراهان، مشکویۀ زرندیه، آوه، ری و کاشان، باشند؛ اما هیچ نمونۀ وارداتی از مناطق دور‌تر مانند کردستان، زنجان و کرمان و کشور‌هایی چون چین و هند، در این آثار شناسایی نشد.  
واژه‌های کلیدی: دست‌کند زیر‌زمینی، تهیق خمین، سفال، قرون میانی اسلامی.
متن کامل [PDF 1592 kb]   (3045 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/1/16 | پذیرش: 1398/3/25 | انتشار: 1398/6/30
فهرست منابع
1. - آلن، جیمز ویلسن (1387). سفالگری اسلامی از آغاز تا دورۀ ایلخانی در موزۀ آشمولین آکسفورد. ترجمۀ مهناز شایسته‌فر، تهران: انتشارات مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.
2. - ابن‌خرداذ‌به، ابو‌القاسم عبید‌الله بن عبد‌الله (1992). المسالک و الممالک. بیروت: دار صادر افست لیدن.
3. - بهرامی، مهدی (1371). «شکل کوره‌های سفال‌پزی کاشان در قرن هفتم هجری (سیزدهم میلادی)». آثار ایران، نوشتۀ آندره گدار و همکاران، جلد اول، ترجمۀ ابوالحسن سروقد مقدم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
4. - پوپ، آرتور آپم (1387). سفالگری، خوشنویسی و کتیبه‌نگاری، از مجموعه سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. جلد چهارم و نهم، ترجمۀ نجف دریابندری و همکاران، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
5. - چوبک، حمیده (1383). «تسلسل فرهنگی جازموریان - شهر قدیمی جیرفت در دورۀ اسلامی». رسالۀ مقطع دکتری باستان‌شناسی دوران اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس (منتشر نشده).
6. - چوبک، حمیده (1391). «سفالینه‌های دوران اسلامی شهر کهن جیرفت». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 4، شمارۀ 1، صص: 83-112.
7. - حسین‌زاده، میثم (1385). «سفالینه‌های ایلخانی مجموعه تخت سلیمان براساس دورۀ سوم کاوش‌های باستان‌شناسی (1380-1384)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشر نشده).
8. - دینوری، احمد بن داوود (1368). اخبار الطوال. ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی، چاپ اول.
9. - شراهی، اسماعیل (1393). «گزارش فصل اول کاوش‌های باستان‌شناسی دست‌کند زیر‌زمینی تهیق خمین». آرشیو سازمان میراث فرهنگی استان مرکزی (منتشر نشده).
10. - صالحی‌کاخکی، احمد؛ صدیقیان، حسین؛ و منتظرظهوری، مجید (1392). «بررسی روند تولید سفالینه‌های آبی و سفید در ایران طی ادوار مختلف اسلامی». دو فصلنامۀ پژوهش هنر، سال 3، شمارۀ 5، صص: 1-13.
11. - صدیقیان، حسین؛ و حاج‌ناصری، پانته‌آ (1395). «سفال زرین‌فام قرون میانی اسلامی و مراکز تولیدی آن در ایران». دو فصلنامۀ مطالعات باستان‌شناسی دوران اسلامی، سال اول، شمارۀ 1، صص: 37-47.
12. - صدیقیان، حسین؛ و غلامی، حسین (1390-91). «سفال اسلامی منقوش بدون‌لعاب شبه پیش از تاریخ ایران». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، شمارۀ پیاپی 6-7، صص: 134-142.
13. - صدیقیان، حسین؛ و همکاران (1388). «مطالعۀ محوطه ذلف‌آباد فراهان براساس داده‌های گمانه‌زنی و بررسی سطحی». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، سال اول، شمارۀ 2، صص: 130-142.
14. - فهروری، گزا (1388). سفالگری جهان اسلام در موزه‌ی طارق رجب کویت. ترجمۀ مهناز شایسته‌فر، تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی، چاپ اول.
15. - قاجار، رضا‌قلی میرزا (1373). سفرنامۀ رضا‌قلی میرزا نایب‌الایاله نوۀ فتح‌علی شاه. محقق: اصغر فرمانفرمایی قاجار، تهران: نشر اساطیر، چاپ اول.
16. - قمی، حسن بن محمّد بن حسن (1361). تاریخ قم. تصحیح: سیّد جلال‌الدّین تهرانی، تهران: نشر توس، چاپ اول.
17. - مجدی، محمّد بن ابی‌طالب (1362). زینت‌المجالس. تهران: کتابخانه سنائی، چاپ اول.
18. - کاتلی، مارگاریتا و هامبی، لوئی (1384). هنر سلجوقی و خوارزمی. ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: نشر مولی، چاپ اول.
19. - کاشانی، ابوالقاسم عبد‌الله (1345). عرایس الجواهر و نفایس الاطایب. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی، چاپ اول.
20. - کامبخش‌فرد، سیف‌الله (1364). «سفالگری نیشابور در عهد سلجوقی». مجلۀ بررسی‌های تاریخی، سال دوم، صص: 339-360.
21. - کریمی، فاطمه؛ و کیانی، محمد یوسف (1364). هنر سفالگری دورۀ اسلامی. تهران: مرکز باستان‌شناسی ایران، چاپ اول.
22. - گراب، ارنست جی (1384). «سفال ایرانی خمیر سنگی دوران سلجوقی». مجموعه سفال اسلامی، گردآوری: ناصر خلیلی و استفان ورونیت، تهران: نشر کارنگ، صص: 129- 136.
23. - لشکری، آرش (1397). «بررسی و مطالعۀ سفال‌های زرین‌فام نویافتۀ آوه». فصلنامۀ نگره، شمارۀ 45، صص: 117-126.
24. - مرتضایی، محمد (1383). «گزارش مقدماتی نخستین فصل کاوش‌های باستان‌شناختی در محوطه جرجان». گزارش‌های باستان‌شناسی (3)، تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، صص 155-188.
25. - مورگان، پیتر (1384). «سفال خمیر سنگی ایرانی دوران سلجوقی». مجموعۀ سفال اسلامی، گردآوری: ناصر خلیلی و استفان ورونیت، تهران: نشر کارنگ، صص: 137-143.
26. - مهجور، فیروز؛ و صدیقیان، حسین (1388). «بررسی سفال‌های اسلامی محوطه مشکین‌تپه پرندک در استان مرکزی». مجلۀ پیام‌باستان‌شناس، شمارۀ 12، صص: 105-120.
27. - نعمتی، محمد‌رضا (1391). «بررسی سفال‌های اسلامی محوطۀ ذلف‌آباد فراهان، استان مرکزی (فصل اول کاوش)». مجلۀ باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 3، صص: 125-138.
28. - نوری‌شادمهانی، رضا (1389). «تبیین جایگاه مشکویه (مشکین‌تپه) در فرآیند تولید سفال ایران قبل از مغول». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دوران اسلامی دانشگاه تهران (منتشر نشده).
29. - ویتکمب، دونالد (1382). «سفال‌های پیش از تاریخ دروغین از جنوب ایران». مجله باستان‌پژوهی، ترجمۀ محسن زیدی، شمارۀ 11، صص: 84-95.
30. - یزدانی، ملیکا (1396). سفال مینایی: تصاویر و کتیبه‌ها. تهران: نشر چهار درخت، چاپ اول.
31. - یزدانی، ملیکا؛ حمدی، حسین؛ امامی، سیدمحمدامین؛ و عبداله‌خان گرجی، مهناز (1394). «گاهنگاری سفال مینایی براساس نمونه‌های کتیبه‌دار». نشریه هنر‌های زیبا-هنر‌های تجسمی، دورۀ 2، شمارۀ 3، صص: 45 - 56.
32. - یعقوبی، احمد بن اسحاق (1356). البلدان. ترجمۀ محمّد ابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، چاپ اول.
34. - Bahrami, M. (1988). Gurgan Faiences. Ontario: Mazda publisher.
35. - Fehervari, G. (1973). Islamic pottery: A comprehensive study based on the Barlow collection. London: Faber and Faber limited.
36. - Kiani, M. Y. (1984). “The Islamic city of Gurgan”, AMI, Bond11.
37. - Mason, R. (1997). “Mediaeval Iranian Luster Painted and associated wares: Typology in a multidisciplinary study”, Iran, Vol 35, pp103-135.
38. - Mason, R. (2004). Shine like the sun: Luster painted and associated pottery from the medieval middle east. Ontario: Mazda publishers.
39. - Mason, R. & Tite, M. S. (1994). “The beginnings of Islamic Stone paste Technology”, Archaeometry, Vol36, pp 77-91.
40. - Priestman, M. N. (2013). “A Quantitative Archaeological Analysis of Ceramic Exchange in the Persian Gulf and Western Indian Ocean, AD c.400 – 1275”, Thesis for the degree of Doctor of Philosophy, Department of Archaeology, University of Southampton (Un published).
41. - Soustiel, J. (1985). La ceramique Islamique. Paris: Office du Livre.
42. - Treptow, T. (2007). Daily life ornamented the mediaeval Persian city of Reyy. Chicago: The oriental institute museum of the University of Chicago.
43. - Velde, B. & Druc, I. C. (1999). Archaeological ceramic materials: Origin and utilization. New York: Springer – Verlag Berlin Heidelberg.
44. - Watson‚ O. (2004) Ceramics from Islamics lands. London: Thames and Hodson.
45. - Wilkinson, C. K. (1973). Nishapur: Pottery of the early Islamic period. New York: The Metropolitan Museum of art.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Sharahi I, Sedighian H. Archaeological Investigation of Medieval Islamic Potteries from Troglodytic Structure of Tahigh, Khomein. Parseh J Archaeol Stud. 2019; 3 (8) :141-158
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-226-fa.html

شراهی اسماعیل، صدیقیان حسین. مطالعۀ باستان‌شناختی سفال‌های قرون میانی اسلامی دست‌کند زیر‌زمینی تَهیق خُمین. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (8) :141-158

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-226-fa.html



سال 3، شماره 8 - ( 6-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.18 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4263