[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) ::
سال 4 شماره 13 صفحات 161-180 برگشت به فهرست نسخه ها
تأثیر باستان‌گرایی و ملی‌گرایی بر نگاره‌های سنگ قبور دورۀ قاجار گورستان دارالسلام شیراز
دکتر رضا رضالو*1، اسماعیل معروفی‌اقدم2، کریم حاجی‌زاده‌3، بهروز افخمی3، لیلا خانی2، لیلا سرحدی2
1- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران. ، Reza_rezaloo@yahoo.com
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران
چکیده:   (186 مشاهده)
سنگ قبور از مظاهر ارزشمند هنر اسلامی به‌شمار می‌رود؛ به‌طوری‌که در ویژگی‌ها، نقوش و حتی فرم آن‌ها، اندیشه، اعتقادات و ارزش‌های فرهنگ ایرانی-اسلامی را می‌توان مشاهده نمود. پژوهش حاضر که از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و یافته‌های آن مبتنی‌بر بررسی‌های میدانی و مطالعات اسناد گردآوری‌شده است، به بررسی و تحلیل نقوش سنگ قبور دورۀ قاجار گورستان دارالسلام شیراز پرداخته و در این‌راستا اهداف پیشِ‌رو را دنبال می‌کند: 1- سنگ‌قبرهای دارالسلام شیراز دارای چه نقوشی بوده و مضامین نمادین آن‌ها چیست؟ 2- نقوش ایجاد‌شده برروی سنگ‌قبرهای دارالسلام شیراز ردپای باورهای اسطوره‌ای و مذهبی کدام دوره یا ادوار تاریخی و فرهنگی ایران را نمایان می‌سازد؟ بررسی‌های صورت‌گرفته بر روی سنگ‌ قبور مربوط به عصر قاجار گورستان دارالسلام شیراز اثبات می‌کند که این سنگ‌قبرها شامل نقوش متنوعی از تصاویر انسانی، حیوانی، گیاهی، هندسی و کتیبه است. به‌طور کلی، بیشتر این نقوش در عین دارا بودن معانی و نمادین خاص، متأثر از فرهنگ منطقه، اعتقادات و موقعیت زمانی و مکانی خود هستند. از طرف دیگر با توجه به غالب شدن تفکر ملی‌گرایی در دورۀ قاجار، تصاویر این سنگ‌قبرها به‌گونه‌ای تداوم نقش‌مایه‌های دوران ساسانی و هخامنشی را نشان می‌دهند که با فرم و محتوایی نسبتاً متفاوت ایجاد شده است. 
واژه‌های کلیدی: شیراز، گورستان دارالسلام، سنگ قبور، ناسیونالیسم، هخامنشی، ساسانی.
متن کامل [PDF 2149 kb]   (66 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/6/13 | پذیرش: 1398/11/21 | انتشار: 1399/9/10
فهرست منابع
1. - اتینگهاوزن، ریچارد، (1384). هنر و معماری اسلامی (1) 1250-650. ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: انتشارات سمت.
2. - اسکارچیا، جیان روبرتو، (1376). هنرصفوی، زند و قاجار. ترجمۀ‌ یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی.
3. - افسر، کرامت‌الله، (1374). تاریخ بافت قدیمی شیراز. تهران: نشر قطره.
4. - افشار‌مهاجر، کامران، (1379). «حضور نمادها در هنرهای سنتی ایران». فصلنامۀ هنرنامه. شمارۀ 6، صص: 63-51 .
5. - افضل‌طوسی، عفت‌السادات؛ و حسن‌پور، مریم، (1391). «نقش نمادهای آیینی و دینی در نشانه‌های بصری گرافیک معاصر ایران». فصلنامۀ مطالعات ملی، شمارۀ 49، سال 13، صص: 161-135.
6. - برونوفسکی، ژاکوب، (1359). عروج انسان. ترجمۀ سیاوش مشفق، تهران: انتشارات کاوش.
7. - بلخاری، حسن، (1389). «نیلوفر ایرانی، نیلوفر بودایی». مجلۀ نگره، شمارۀ 16، صص: 25-19.
8. - بیرو، آلن، (1366). فرهنگ علوم‌اجتماعی. ترجمۀ باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان.
9. - پارسایی، مهدی؛ و شهابی‌راد، فاطمه، (1390). «پژوهشی بر نمادهای گرافیکی گورستان دارالسلام شیراز». کتاب ماه هنر، شمارۀ 156، صص: 75-68.
10. - پرهام، سیروس، (1371). دست‌بافت‌های عشایری و روستایی فارس. ج ٢، تهران: انتشارات امیرکبیر.
11. - پویان، جواد؛ و خلیلی، مژگان، (1389). «نشانه‌شناسی نقوش سنگ‌قبرهای قبرستان دارالسلام شیراز». کتاب ماه هنر، شمارۀ 144، صص: 108-98.
12. - جنید شیرازی، معین‌الدین ابوالقاسم، (1328). شد الازار فی حط الاوزار عن زوار المزار. به تصحیح: علامه محمد قزوینی و عباس اقبال. تهران: چاپخانۀ مجلس.
13. - چارئی، عبدالرضا، (1387). «هنرهای سنتی: نقش های سنگ مزارهای گورستان دارالسلام شیراز». مجلۀ آینه خیال، شمارۀ 6. فروردین و اردیبهشت، صص: 139-132.
14. - حاتم، غلامعلی، (1374)، «نقش و نماد در سفالینه‌های کهن ایرانی». فصلنامـۀ هنر، شمارۀ 28، صص: 355-378.
15. - حسنوند، محمدکاظم؛ و شمیم، سعیده، (1393). «بررسی نقش‌مایه گل لوتوس در هنر مصر، ایران و هند». جلوۀ هنر، شمارۀ 11، صص: 39-22.
16. - خزائی، محمد، (1386). «تأویل نقوش نمادین طاووس و سیمرغ در بناهای عصر صفوی». مجلۀ هنرهای تجسمی، شمارۀ 26، صص: 27-24.
17. - خودی، الدوز، (1385). «معانی نمادین شیر بر هنر ایران». کتاب ماه هنر، شمارۀ 97 و 98، صص: 104-96.
18. - دادور، ابوالقاسم؛ و منصوری، الهام، (1385). درآمدی بر اسطوره‌ها و نمادهای ایرانی و هند درعهد باستان. تهران: انتشارات کلهر، دانشگاه الزهرا.
19. - روانشادنیا، سمیه، (1391). «نقش خاطرۀ جمعی در شکل‌گیری معماری (طراحی مجموعۀ یادمان عرفا و مشاهیر شیراز)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی (منتشرنشده).
20. - ریاضی، محمدرضا، (1382). طرح‌ها ونقوش لباس‌ها و بافته‌های ساسانی. تهران: گنجینه هنر.
21. - ژوله، تورج، (1381). پژوهشی در فرش ایران. تهران: انتشارات یساولی.
22. - سامی، علی، (1338). «کاوش‌های 12سالۀ بنگاه علمی تخت‌جمشید و پاسارگاد و تپه‌های ماقبل تاریخی مرودشت». گزارش‌های باستان‌شناسی، جلد 4، شیراز.
23. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و فیروزمندی، بهمن، (1393). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی: ماد، هخامنشی، پارت و ساسانی. به‌کوشش: حسین محسنی و محمدجعفر سروقدی، تهران: انتشارات مارلیک.
24. - سودآور، ابوالعلاء، (1384). فره ایزدی در آیین پادشاهی ایران‌باستان. تهران: انتشارات نی.
25. - شوالیه، ژان، (1388). فرهنگ نمادها. ترجمۀ‌ سودابه فضایلی، تهران: انتشارات جیحون.
26. - شهبازی، علیرضا شاپور، (1389). راهنمای مستند تخت جمشید. تهران: بنیاد پژوهشی پارسه.
27. - شهبازی‌شیران، حبیب؛ معروفی‌اقدم اسماعیل؛ ستارنژاد، سعید؛ و طهماسبی، فریبرز، (1397)، «مظاهر و کارکردهای آناهیتا، الهۀ زن در ایران‌باستان». مجلۀ زن در فرهنگ و هنر، دورۀ 10، شمارۀ 2، صص: 262-237.
28. - شیخ‌محمدی، علی، (1381). «بررسی نماد درخت در فیلم‌های عباس کیارستمی». مجلۀ خیال، شمارۀ 2، صص: 77-50.
29. - صباغ‌پور، طیبه؛ و شایسته‌فر، مهناز، (1389). «بررسی نقش‌مایه نمادین پرنده در فرش‌های صفویه و قاجار ازنظر شکل و محتوا». مجلۀ نگره، شمارۀ 14، صص: 49-39.
30. - صرفی، محمد‌رضا، (1386). «نماد پرندگان در مثنوی». فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، سال 5، شمارۀ 18، صص: 76-53.
31. - طالبپور، فریده؛ و پرهام، ماندانا، (1388). «جایگاه اسب در هنر ایران‌باستان». جلوۀ هنر، دورۀ جدید، شمارۀ 1، صص: 13-5.
32. - کخ، هاید‌ماری، (1380). از زبان داریوش. ترجمۀ‌ پرویز رجبی، تهران: نشر کارنگ.
33. - کرتیس، وستا‌سرخوش، (1389). اسطوره‌های ایرانی. ترجمۀ‌ عباس مخبر، تهران: انتشارات مخبر.
34. - کمالی، علیرضا، (1385). دیوارنگاری در ایران. ساری: نشر زهره.
35. - گریشمن، رومن، (1370). هنر ایران در دورۀ پارتی و ساسانی. ترجمۀ بهرام فره‌وشی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
36. - لوکونین، ولادیمیر، (1384). تمدن ایران ساسانی. ترجمۀ عنایت‌الله رضا، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
37. - ماحوزی، مهدی، (1377). «اسب در ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، شمارۀ 146 و 147، صص: 235-209.
38. - ماسه، هنری، (1353). معتقدات و آداب ایرانی. ترجمۀ مهدی روشن‌ضمیر. جلد اول، تبریز: مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران.
39. - مبینی، مهتاب؛ و شافعی، آزاده، (1394). «نقش گیاهان اساطیری و مقدس در هنر ساسانی با تأکید بر نقوش‌برجسته، فلزکاری و گچبری». مجلۀ جلوۀ هنر، شمارۀ 14، صص: 64-45.
40. محمدی‌فر، یعقوب؛ و میرصفدری، شراره، (1393). «سبک‌شناسی معماری هخامنشی». فصلنامۀ شهر ایرانی-اسلامی، شمارۀ 16، صص: 28-19.
41. - میلانی، عباس، (1380). تجدد و تجدد ستیزی در ایران. تهران: اختران.
42. - مینوسپهر، مریم، (1392). «بررسی تطبیقی نقوش سنگ مزارهای استان فارس و هرمزگان با تأکید بر 4 آرامستان (دارالسلام شیراز، لار، بستک، بندر عباس)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد صنایع دستی، دانشگاه علم و هنر (منتشرنشده).
43. - ویدن‌گرن، گئو، (1377). دین‌های ایران. تهران: انتشارات آگاهان ایده.
44. - هال، جیمز، (1380). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: انتشارات فرهنگ مصور.
45. - یاحقی، محمدجعفر، (1386). فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‎ها در ادبیات فارسی. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
47. - Bausani, A., (1971). Re-Archaization in Persian art. Philadelphia, University of Pennsylvania Press: Pennsylvania.
48. - Lahafian, J., (2013). “The Newly Found Petroglyphs in the WesternKermanshah”, Arts, No. 4, Pp: 24-33; doi:10.3390/arts4010024
49. - Shahshahani, S., (1986).“History of anthropology in Iran”. Iranian Studies, Vol. 19, Pp: 65–87
50. - Streiter, O.; Leonhard, V. & Yoann, G., (2007). “From Tombstones to corpora: TSML Goudin”. For Research on language, culture, Identity and Gender Differences. Proceedings of the 21st Pacific Asia Conference on Language, Information and Computation. Seoul National University, Seoul, Korea. Pp: 450-458.
51. - www.khabaronline.ir
52. - www.naria2.blogfa.com
53. - https://parsiandej.ir
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:


رضالو رضا، معروفی‌اقدم اسماعیل، حاجی‌زاده‌ کریم، افخمی بهروز، خانی لیلا، سرحدی لیلا. تأثیر باستان‌گرایی و ملی‌گرایی بر نگاره‌های سنگ قبور دورۀ قاجار گورستان دارالسلام شیراز. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1399; 4 (13) :161-180

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-179-fa.html



سال 4، شماره 13 - ( 9-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.17 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4247