[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) ::
سال 3 شماره 7 صفحات 191-177 برگشت به فهرست نسخه ها
نیایشگاه صخره‌ای روستای قِشلاق مراغه؛ معبدی بودایی-مسیحی یا مسجدی اسلامی؟
سعید ستارنژاد1، اسماعیل معروفی‌اقدم2، مهدی حسنلو3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران ، saeidsattarnejad@yahoo.com
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران.
3- دانشجوی کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
چکیده:   (6722 مشاهده)
پس از کشف نیایشگاه‌های صخره‌ای ایران در چنددهۀ اخیر، ماهیت این آثار همواره موردبحث بوده است. ردپای بسیار کم‌رنگ و مبهمی از عصر پدیدآمدن این آثار به‌جای مانده که امکان گاه‌نگاری و کاربری دقیق و مطلق را برای پژوهشگران و علاقه‌مندان آثار صخره‌ای دشوار کرده است. ازسویی دیگر، ماهیت صخره‌ای و غار بودن این محل‌ها بیشتر پژوهشگران را بر آن داشته که آن‌ را به آیین مهرپرستی نسبت دهند؛ و این درحالی است که هیچ شواهدی از آیین مهرپرستی در این فضاهای قُدسی کشف و شناسایی نشده است. نیایشگاه‌های صخره‌ای ازجمله آثار ارزشمند معماری ایرانی هستند که در یک‌بازۀ زمانی طولانی شکل ‌گرفته‌اند و به‌دلیل تداوم سنت‌ها یا کندبودن روند تحول، تاریخ‌گذاری دقیق آن‌ها کاری دشوار است. ازجمله آن‌ها، نیایشگاه صخره‌ای «کؤهولومَچید» در شهرستان مراغه (آذربایجان‌شرقی) است که تاکنون مطالعات منسجم و خاصی پیرامون آن انجام نشده است. با این تفاسیر، انجام این پژوهش درصدد پاسخ‌گویی به دو پرسش بنیادی در رابطه با فضای دستکند صخره‌ای کؤهولو‌مَچید است: 1). گاه‌نگاری نسبی و زمان شکل‌گیری فضای دستکند چه بوده است؟ ۲). ماهیت نیایشگاه دستکند متعلق ‌به کدام گروه‌های مذهبی است؟ فرضیه‌های مطرح‌شده درراستای پرسش‌های فوق عبارت‌اند از: کاربری به‌عنوان یکی از فضاهای آیینی-مذهبی پیروان ادیان غیراسلامی ساکن مراغه دورۀ ایلخانی به‌خصوص بودایی‌ها و زمان ایجاد آن براساس مبانی گاه‌نگاری نسبی که به‌صورت تطبیقی انجام می‌گیرد، مربوط به دورۀ ایلخانی است. شواهد این ادعا در نیایشگاه دستکند صخره‌ای کؤهولو‌مَچید وجود دارد که درراستای انجام پژوهش بررسی شده است. این پژوهش در پی آن است که ضمن بررسی این نیایشگاه، ازطریق مطالعۀ تطبیقی و بررسی برخی جزئیات، تاریخ و کارکرد قابل‌قبول‌تری برای این نیایشگاه ارائه دهد. هرچند که پژوهش‌های ژرف و دقیق به گمانه‌زنی‌های باستان‌شناختی و علمی نیاز دارد، با این‌حال باتوجه به مدارک موجود و براساس پژوهش حاضر، این ساختار صَخره‌ای در دورۀ ایلخانی ایجاد شده و ماهیت کاربری آن، نیایشگاه مذهبی برای ادیان غیراسلامی ازجمله بودایی و مسیحیت پیشنهاد می‌شود؛ که با اصلاحات مذهبی ایجادشده در دوره‌های بعدی، نام مسجد به خود گرفته است.
واژه‌های کلیدی: مراغه، نیایشگاه صخره‌ای، معابد بودایی، کؤهولومَچید.
متن کامل [PDF 1074 kb]   (631 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/5/1 | پذیرش: 1398/5/1 | انتشار: 1398/5/1
فهرست منابع
1. - اشپولر، برتولد (1368). تاریخ مغول در ایران. ترجمۀ محمود میرآفتاب، تهران: انتشارات علمی‌فرهنگی.
2. - بابایی‌کهن، هوشنگ (1391). «کبوترخانه‌­های جنوب سهند». مجموعه مقالات همایش منطقه‌­ای سهند - خداجو. به‌کوشش: مهران بهارتاش، دانشگاه پیام‌­نور واحد خداجو، قم: مجمع ذخایر اسلامی.
3. - باصفا، حسن؛ داوری، محمدصادق و رضایی، محمد‌حسین (1396). «بررسی و تحلیل کاربری فضاهای دستکند حاشیۀ آبگرم ورتون استان اصفهان». مجلۀ باغ نظر. سال 14. شمارۀ 52. صص: 48 - 37.
4. - بیانی، شیرین (1371). دین و دولت در ایران عهد مغول. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
5. - رازانی، مهدی؛ امامی، سید‌محمد‌امین و باغبان، علیرضا (1395). «طبقه‌بندی و تحلیل کاربرد معماری صخره‌ای در دامنۀ کوه آتش‌فشانی سهند در شمال‌غرب ایران». پژوهش‌های ایرانشناسی. سال شش. شمارۀ دوم. صص: 60-41.
6. - رحیم‌لو، یوسف (1372). سنگ‌­نوشته­‌های آذربایجان. طرح پژوهشی دانشگاه تبریز: اداره کل امور پژوهش استان آذربایجان­‌شرقی.
7. - رزم‌آرا، حسین‌علی (1330). فرهنگ جغرافیایی ایران. تهران: نشر ستاد ارتش.
8. - رشیدالدین‌فضل‌الله (1373). جامع‌التواریخ. ج 2. به‌کوشش: بهمن کریمی، تهران: انتشارات اقبال.
9. - رشیداوو، پی‌نن (1368). سقوط بغداد و حکمروایی مغولان در عراق. ترجمۀ اسدالله آزاد، مشهد: انتشارات قدس رضوی.
10. - رهبر، مهدی (1392). «معماری معابد مهری در ایران». مجلۀ کندوکاو. شمارۀ 8، سال 5. صص: 41 - 28.
11. - ستارنژاد، سعید (1391). «مطالعه و بررسی تعدادی غار دستکند در مراغه». مجموعه مقالات همایش بین‌­المللی باستان‌­شناسان جوان. به‌کوشش: محمدحسین عزیزی‌خرانقی، تهران: سمیرا.
12. - ستارنژاد، سعید (1395). «مطالعه و بررسی باستان‌شناختی معماری دستکند شهرستان مراغه». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ باستان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی (منتشرنشده).
13. - ستارنژاد، سعید؛ شهبازی‌شیران، حبیب؛ و معروفی‌اقدم، اسماعیل (1397). «بررسی و تحلیل ماهیت کاربردی معماری صخره‌ای تپۀ رصدخانه مراغه». پژوهش‌های ایران‌شناسی. سال 7. شمارۀ 2. صص: 92-75.
14. - سجادی، علی (1372). «سیر تحول محراب در معماری اسلامی ایران از آغاز تا حملۀ مغول». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی. دانشگاه تربیت مدرس (منتشرنشده).
15. - سلطان­‌زاده، حسین؛ و رضائی‌آشتیانی، سیما (1390). ساختار فضایی معماری مهرابه‌­های اروپا. مجلۀ نقش جهان. شمارۀ 1، صص: 81 - 53.
16. - صالحی، کورش؛ مرسلپور، محسن؛ و کول‌آبادی، فاطمه (1393). «جایگاه بوداییان در ساختار حکومت ایلخانی». مجلۀ پژوهش‌های ایران‌شناسی. سال 4. شمارۀ 1. صص: 92-77.
17. - صدرالاسلامی، فخرالدین (1387). زیبایی­‌های مراغه و عجب‌­شیر. تهران: اوحدی.
18. - عزیزیان، حسن (1378). تاریخ مرند. مشهد: انتشارات گوهر.
19. - قوچانی، عبدالله (1395). «بررسی کتیبه­‌های برج سه‌گنبد و مسجد جامع ارومیه». مجلۀ اثر. شمارۀ 75، صص: 39-48.
20. - کامبخش‌­فرد، سیف‌­الله (1373). «بررسی­‌های باستا­ن­‌شناسی آذرشهر و مراغه در سال 1346، حرفی دیگر دربارۀ ساختمان چند خانقاه و مسجد». مجلۀ میراث‌فرهنگی. شمارۀ 12.
21. - کریمیان، حسن (1384). «ضرورت بهره‌گیری از تئوری‌های جدید در تحلیل ساختار فضایی بافت‌های کهن». مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران. دورۀ 6. شمارۀ 172. صص: 121-111.
22. - کریمیان، حسن؛ و احمدی، عباسعلی (1394). «باستان‌شناسی فضایی رویکردی علمی در مطالعه و تحلیل آثار معماری فضاهای شهری و بافت‌های کهن». مطالعات باستان‌شناسی. دورۀ 7. شمارۀ 2. صص: 116-103.
23. - کلانتری، مهدیه (1390). «بررسی و طبقه‌بندی کتیبه‌های گچبری دورۀ ایلخانی از دیدگاه گرافیک». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ گرافیک، دانشگاه الزهرا (منتشرنشده).
24. - کیانی، محمدیوسف (1391). تاریخ هنر معماری ایران در دورۀ اسلامی. تهران: سمت.
25. - لباف‌خانیکی، میثم (1391). «تحلیل تطبیقی یک فرم خاص در معماری دست‌کند». مجلۀ اثر. شمارۀ 58، صص: 108 - 94.
26. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و همتی‌ازندریانی، اسماعیل (1395). «مطالعه و بررسی معماری دستکند ایران». مسکن و محیط روستا. شمارۀ 156. صص: 110-97.
27. - مرادی، امین و عمرانی، بهروز (1393). «بازشناسی تاریخی و تزئینات کاروانسرای آلاکی». باغ نظر. شمارۀ 28. سال 11. صص: 14-3.
28. - مروارید، یونس (1360). افرازه رود. تهران: انتشارات اوحدی.
29. - هیلن‌براند، رابرت (1380). معماری اسلامی. ترجمۀ باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی، تهران: انتشارات روزنه.
30. - ورمازرن، مارتن (1383). آیین میترا. ترجمۀ بزرگ نادرزاده، تهران: انتشارات نشر چشمه.
32. - Ball, Warwick. (1976). Two aspects of Iranian Buddhism. Bulletin of The Asia Institute.
33. - Bier, L. (1986). “The Masjid-i Sang near Dārāb and the Mosque of Shahr-i Īj: Rock-Cut Architecture of the Il-Khanid Period”. Iran, Vol. 24, pp. 117-130.
34. - Biscione R. & Khatib Shahidi, H. (2007). “Iranian – Italian, archaeological survey in Estern Azerbijan”. Provisional report on the 2006 -1385. Field Season, Tehran, vol I, PP 25-34.
35. - Vardjavand, P,1975, “The Imamzade Ma’sum Varjuvi near Maragha, East and West 25:pp 435-438
36. - Clauss, M. (2001), The Roman Cult of Mithras: The God and His Mysteries.Translated by: Richard.
37. - Daryaee, T. (2011). The Oxford Handbook of Iranian History. Oxford University Press.
38. - Davies, N & Erkki, J. (2008). Dictionary of Architecture and Building Construction. Architectural Press.
39. - Emge, A. (1992). “Old Order in New Space: Change in the Troglodytes Life in Cappadocia”. Traditional Dwellings and Settlements Working Paper Series, 37. pp: 1-13.
40. - Kleiss, W. (1969). “Berich Uber zwei Erkundungsfahrten in Nordwest – Iran”.Archaeologische Mitteilungen Aus Iran, 1-54.
41. Kleiss, W. (1973). “Planaufnahman Urartaischer Burgen In Iranisch Azarbaidjan Im Jahre 1972”, Archologische Mitteilungen Aus Iran, Neue Folg e6, Pp 7-80.
42. - Morgan, D. (2015). Medieval Persian 1040-1797 (A History of the Near East). 2 editions, Routledge.
43. - Scarcia, G. (1975). “Vihar of Qonqor olong Preliminary Report”. East and West.Vol. 25, No. pp. 99-104.
44. - Vardjavand, P. (1975). “The Imamzade Ma’sum Varjuvi near Maragha”. East and West 25:pp 435-438.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Sattar-Nezhad S, Maroufi Aghdam E, Hasanloo M. Rocky Sanctuary of Gheshlagh Village of Maragheh, Buddhist Temple - Christian or Islamic Mosque?. Parseh J Archaeol Stud. 2019; 3 (7) :177-191
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-166-fa.html

ستارنژاد سعید، معروفی‌اقدم اسماعیل، حسنلو مهدی. نیایشگاه صخره‌ای روستای قِشلاق مراغه؛ معبدی بودایی-مسیحی یا مسجدی اسلامی؟. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (7) :191-177

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-166-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.24 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361