[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) ::
سال 3 شماره 7 صفحات 161-176 برگشت به فهرست نسخه ها
تحلیل محتوایی کتیبه‌های قرآنیِ مساجد جامع گوهرشاد مشهد و حکیم اصفهان
ابوالفضل عبدالهی‌فرد1، منظربانو اولادقباد2، شهریار شکرپور3
1- عضو هیأت علمی گروه هنرهای اسلامی، دانشکدۀ هنرهای صناعی-اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران ، A.aabdollahie@tabrizia.ac.ir
2- دانشجوی کارشناسی‌ارشد هنرهای اسلامی، دانشکدۀ هنرهای صناعی-اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
3- عضو هیأت علمی گروه هنرهای اسلامی، دانشکدۀ هنرهای صناعی-اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
چکیده:   (4199 مشاهده)
در ادوار اسلامی، مسجد به‌عنوان شاخص معماری شناخته شده و دارای جایگاه ویژه‌ای است. معماری مساجد با تزییناتی همراه بود، و به مرور مملو از مفاهیمی شد که سرشار از عناصر معنایی و تزیینی در معماری اسلامی است. این تزیینات کتیبه‌ای با مضامین گوناگون قرآنی، دعایی، تاریخی و اسماءالهی و اسماء ائمه با تکنیک‌هایی نظیر کاشی‌کاری، آجرکاری و گچبری اجرا شده‌اند. تحلیل مضامین و همچنین بررسی تفاوت‌ها و شباهت‌های مضمونی کتیبه‌های دو مسجد از اهداف این مقاله است. پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: چه مفاهیمی در کتیبه‌های قرآنی مساجد گوهرشاد مشهد و حکیم اصفهان به لحاظ بستر‌های سیاسی و مذهبی دو دوره مطرح می‌باشد؟ افتراق و اشتراکات کتیبه‌ها در چه زمینه‌هایی است؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد به‌دلیل اختلاف مذهب در این دو دوره (تیموریان و صفویان) بیشتر کتیبه‌هایی که در گوهرشاد مشهد (تیموریان) نگارش یافته به مسائلی کلی و اصولی دین اسلام از جمله مسئله توحید و یگانگی خداوند، معاد یا مسائل کلی از این‌دست پرداخته شده است؛ ولی در کتیبه‌های مسجد حکیم ضمن پرداختن به آیاتی در این‌خصوص، آیات، سوّر و احادیثی درمورد اهل بیت؟عها؟‌ نیز دیده می‌شود. در کتیبه‌های مسجد گوهرشاد، خط ثلث بیشترین کاربرد را از میان خطوط دیگر داشته و نقوش ختایی، اسلیمی همزمان در تزیینات این بنا، نقش مهمی ایفا کرده‌اند. در مسجد حکیم اصفهان، خط شاخص در کتیبه‌نگاری، کوفی (بنایی، معقلی) است و اکثر کتیبه‌ها به‌همین خط نگارش شده‌اند. سوره‌های توبه، اسراء، جمعه، دهر، اخلاص و آیۀ‌الکرسی، از جمله سوره‌های مشترک میان این دو مجموعه است. با این‌که دو مسجد گوهرشاد مشهد و حکیم اصفهان در ساختار ساختمانی و محتوای کتیبه‌ها، دارای اشتراکاتی هستند، اما غنای تزیینی و کتیبه‌های قرآنی مسجد گوهرشاد بیشتر از مسجد حکیم می‌باشد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی محتوا بوده و گردآوری اطلاعات ازطریق مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهده‌ی آثار جمع‌آوری و میدانی می‌باشد.
واژه‌های کلیدی: هنر تیموری، هنر صفوی، مسجدگوهرشاد مشهد، مسجدحکیم اصفهان، کتیبه‌های قرآنی.
متن کامل [PDF 1096 kb]   (973 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/5/1 | پذیرش: 1398/5/1 | انتشار: 1398/5/1
فهرست منابع
1. - احمدی، خدیجه (1389). «طراحی حروف براساس خط کوفی معقلی، طراحی فونت با خط کوفی». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد. دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران.
2. - اثنی‌عشری، نفیسه؛ و شایسته‌فر، مهناز (1390). «بررسی نقوش تزیینی قرآن‌های تیموری و کاشی‌کاری مسجد جامع گوهرشاد». مطالعات هنر اسلامی. شمارۀ 15، صص: 53-72.
3. - حکیمی، سعید (1380). «هنر کاشی‌کاری و خط بنایی (کاشی‌کاری در ایران، نوشتۀ زمرشیدی)». کتاب ماه هنر. شمارۀ 31 و 32، صص: 100-104.
4. - خمسه، فرزانه؛ و شایسته‌فر، مهناز (1392). «فیروزۀ نگین مساجد (با نگاهی به مسجدهای گوهرشاد مشهد و کبود تبریز در سدۀ نهم هـ.ق./ پانزدهم م.)». جلوۀ‌ هنر، شمارۀ 2، صص: 19-32.
5. - دهخدا، علی‌اکبر (1319). لغتنامه.
6. - زمرشیدی، حسین (1390). «مسجد بی‌نظیر جامع گوهرشاد و هنرهای قدسی معماری). مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 6، صص: 17-32.
7. - زمرشیدی، حسین (1390). «تحول خط بنایی در معماری صفویه با تأکید بر تزیینات کتیبه‌های مسجد حکیم اصفهان». مطالعات هنر اسلامی. شمارۀ 14، صص: 101-118.
8. - شایسته‌فر، مهناز (1381). «بررسی محتوایی کتیبه‌های مذهبی دوران تیموریان و صفویان». میان‌رشته‌ای: علوم انسانی دانشگاه الزهرا؟س؟. شمارۀ 43، صص: 62-111.
9. - شایسته‌فر، مهناز (1389). «بررسی تزیینات و کتیبه‌های قرآنی دو مجموعۀ گوهرشاد مشهد و هرات»، مطالعات هنر اسلامی. شمارۀ 12، صص: 73-98.
10. - صحراگرد، مهدی (1392). «شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی "کتیبه‌های مسجد گوهرشاد"». مشهد: انتشارات به‌نشر، کتاب ماه هنر، شمارۀ 186.
11. - صمدی، حبیب‌الله (1333). «جامع گوهرشاد یا هشتمین بنای زیبای جهان». یغما، شمارۀ 79، صص: 509-515.
12. - فغفوری، رباب؛ و بلخاری‌قهی، حسن (1394). «بررسی تطبیقی مضمون کتیبه‌های مسجدگوهرشاد و مبانی اعتقادی شیعه در دورۀ تیموری و صفوی». نگره. شمارۀ 35، صص: 4-17.
13. - گلزار، شبنم (1395). «معرفی مکان‌های تاریخی، حکیم اصفهان (سردر جورجیز، یادگاری مهجور از آل‌بویه در اصفهان)». رشد آموزش هنر. شمارۀ 47، صص: 64-71.
14. - ماهرالنقش، محمود (1376). معماری مسجد حکیم. تهران: انتشارات سروش، چاپ اول.
15. - ماهرالنقش، محمود (1378). «مساجد اصفهان». فصلنامۀ هنر. صص: 85-99.
16. - هنرفر، لطف‌الله (1350). گنجینۀ آثار تاریخی اصفهان. کتابفروشی ثقفی، چاپ دوم.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Shekarpour S, Oladghobad M, Abdollahifard A. Content analysis of Quran inscriptions in Goharshad mosque of Mashhad and Hakim mosque in Isfahan. Parseh J Archaeol Stud. 2019; 3 (7) :161-176
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-165-fa.html

عبدالهی‌فرد ابوالفضل، اولادقباد منظربانو، شکرپور شهریار. تحلیل محتوایی کتیبه‌های قرآنیِ مساجد جامع گوهرشاد مشهد و حکیم اصفهان. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (7) :161-176

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-165-fa.html



سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.19 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4263