[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) ::
سال 3 شماره 7 صفحات 135-115 برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعۀ تطبیقی استحکامات دفاعی و امنیتی ارگ راین و بم در استان کرمان
معصومه برسم1، یوسف فاریابی2
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، m.barsam92@gmail.com
2- دانش‌آموختۀ پژوهش هنر، مدرس مدعو گروه هنر دانشکدۀ ‌هنر و معماری دانشگاه جیرفت، کرمان، ایران.
چکیده:   (6050 مشاهده)
ارگ‌های راین و بم، با قدمت و تمدنی کهن از زمان ساسانیان، به‌واسطۀ قرارگرفتن در تقاطع مسیر شمال به جنوب خراسان و گواشیر کرمان تا بندرعباس و بزرگراه غرب به شرق فارس به بلوچستان، موقعیت تجاری مناسبی داشته و به‌لحاظ موقعیت جغرافیایی و قرارگرفتن در مسیر شاهراه ارتباطی مذکور، همواره مورد تهدید و هجوم اقوام و دولت‌های مختلف قرار می‌گرفتند؛ استان کرمان درطول دورۀ‌ اسلامی، از پایگاه‌های درگیری راهزنان با قوای حکومتی بوده و ساخت بسیاری از ارگ‌ها و قلاع کرمان کارکرد امنیتی و دفاعی داشته است. دو ارگ راین و بم، از دورۀ ساسانی تا قاجار نقش مهمی در حیات جوامع و حفظ امنیت در ناحیۀ کرمان داشته‌اند. پرسش اصلی این‌ است که وجوه اشتراک و افتراق ساختارهای دفاعی این دو ارگ از منظر امنیتی چگونه بوده است؟ پژوهش حاضر در پی شناخت عناصر دفاعی امنیتی دو ارگ راین و بم در استان کرمان و دستیابی به الگوهای ساختاری دفاعی و نحوۀ ارتباط، اشتراک و افتراق آن‌ها با یکدیگر است. اطلاعات این مقاله با روش‌های کتابخانه‌ای (اسنادی)، مشاهدۀ بصری و مقایسۀ یافته‌های حاصله، گردآوری شده و پژوهش با روش تطبیقی-تحلیلی صورت گرفته است. داشتن حصار، حاکم‌نشین، برج دیده‌بانی و همچنین روزنه‌های صلیبی‌شکل دیده‌بانی و تیرکش‌ها نشانگر کارکرد نظامی و امنیتی این دو ارگ است. می‌توان این فرضیه را طرح کرد که ساختار استحکامات دفاعی ارگ راین متأثر از ارگ بم است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که به‌دلیل قرارگیری این دو ارگ در مسیرهای ارتباطی خراسان، سیستان، مرکز ایران، موجب شکل‌گیری این دو ارگ و استحکامات دفاعی در این دو منطقه شده است.
واژه‌های کلیدی: مطالعۀ تطبیقی، استحکامات دفاعی و امنیتی، ارگ بم، ارگ راین کرمان.
متن کامل [PDF 984 kb]   (907 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/5/1 | پذیرش: 1398/5/1 | انتشار: 1398/5/1
فهرست منابع
1. - اروجی، فاطمه؛ و علیپو‌ر‌سیلاب، جواد (1392). «ساخت دفاع شهری ماوراءالنهر در قرون نخستین اسلامی (با تأکید بر بخارا و سمرقند)». پژوهش‌نامه ‌تاریخ اجتماعی و اقتصادی. سال دوم. شمارۀ دوم. صص: 43-19.
2. - اسعدپوربهزادی، زهرا (1381). مروارید دریای کهن. تهران: انتشارات امیررضا.
3. - اشمیت، اریک، ف (1376). پرواز بر فراز شهرهای باستانی ایران. ترجمۀ آرمان شیشه‌گر، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
4. - افشین‌مهر، وحید (1382). «اصول حاکم بر طراحی مجموعه ارگ بم»، پیک نور، سال اول، شمارۀ 4، صص: 33-25.
5. - باستانی‌پاریزی، محمدابراهیم (1355). وادی هفت‌واد. جلد اول، تهران: انجمن آثار ملی.
6. - برسم، معصومه (1394). «تحلیل فضایی قلاع روستایی و شهری ایالت کرمان در دورۀ صفوی تا قاجار (برپایۀ مطالعۀ موردی ارگ راین». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد رشته باستان‌شناسی. دانشگاه جیرفت.
7. - برسم، معصومه و امیرحاجلو، سعید (1394). «عوامل امنیتی مؤثر بر ساختار معماری ارگ راین کرمان». دومین همایش ملی باستان‌شناسی ایران. صص: 15-1.
8. - پازوکی، ناصر (1376). استحکامات دفاعی در دورۀ اسلامی. تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
9. - تجربه‌کار، نصرت (1335). «داستان هفتواد». مجلۀ مردم‌شناسی. سال اول. شمارۀ اول.
10. - توحیدی، محمود (1383). ارگ‌نامه. کرمان: مرکز کرمان‌شناسی.
11. - جودکی‌عزیزی، اسدالله؛ ابراهیمی، افشین؛ و موسوی‌حاجی، رسول (1394). «پژوهشی در مکان‌یابی دروازۀ دوم یا ورودی حاکم‌نشین در مجموعۀ تاریخی ارگ بم»، مجلۀ صفه، شمارۀ 4، دورۀ 25، صص: 147-71.
12. - حاجی‌قاسمی، کامبیز (1384). «کاروانسراها»، گنجنامۀ آثار فرهنگ معماری ایران. دانشگاه شهید‌بهشتی، تهران: انتشارات روزنه.
13. - حامد‌کرمانی، افضل‌الدین (1373). سلجوقیان و غز در کرمان. تصحیح و تحشیه: محمدابراهیم باستانی‌پاریزی، تهران: انتشارات کوروش.
14. - حسینی، اکرم؛ و فلاح‌مهرجردی، مهسا (1395). «بررسی روند شکل‌گیری ساختار کالبدی -فضایی شهر هاترا». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی. دورۀ ششم. شمارۀ 10. صص: 160-141.
15. - حناچی، پیروز؛ و آرمان، فهیمه (1392). «شناخت ساختار کالبدی قلعه روستای خورانق با رویکر تأثیرپذیری از الگوهای رفتاری». فصلنامۀ مطالعات معماری ایرانی. شمارۀ 4. صص: 65-86.
16. - خوشرو، فاطمه (1387). آثار تاریخی کرمان. کرمان: انتشارات ودیعت.
17. - خیام، محمد؛ و رجب‌قانع، علی (1393)، از رائین تا راین. کرمان: انتشارات هزار، آیینه سبز.
18. - داعی‌نژاد، فرامرز (1385). اصول و رهنمودهای طراحی و تجهیز فضای باز مجموعه‌های مسکونی به منظور پدافند غیرعامل. مشاوران بهنام امین‌زاده و سید‌بهشید حسینی، تهران: مرکز تحقیقات و مسکن.
19. - دانشمند، سارا؛ و نقره‌کار، عبدالمجید (1392). «چگونگی طراحی ورودی بنا با‌توجه به اصول شکل‌گیری معماری آستانگی». فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی. شمارۀ نهم. صص: 89-79.
20. - داورپناه، افشین (1389). بازسازی مردم‌شناختی حیات اجتماعی قلعه خورانق. تهران: مرکز مطالعات و همکاری‌های علمی بین‌المللی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
21. - دریاگشت، محمدرسول (1370). کرمان در قلمرو و تحقیقات ایران. کرمان: انتشارات مرکز کرمان‌شناسی.
22. - ذکاء، یحیی (1374). «مفهوم دژ و ارگ یا هسته مرکزی ایجاد شهرها در ایران». مجموعه مقالات تاریخ معماری و شهرسازی ایران. جلد اول، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
23. - راعی، حسین (1391). «برج‌های دیده‌بانی: عناصر نوشناخته‌ای ازنظر دفاعی حومه نیاسر کاشان». نشریۀ مرمت آثار و بافت‌های تاریخی، فرهنگی. سال دوم. شمارۀ چهارم. صص: 65-47.
24. - رسولی، هوشنگ (1389). ساختار شهرها و برون‌شهرهای کهن. شیراز: نوید شیراز.
25. - رهنمایی، محمدتقی و پروانه، شاه‌حسینی، (1386)، فرآیند برنامه‌ریزی شهری ایران. تهران: انتشارات سمت.
26. - زارعی، محمدابراهیم؛ و حیدری باباکمال، یدالله (1393). «اهمیت قلاع و استحکامات دورۀ قاجار منطقۀ شهداد در برقراری امنیتِ حاشیۀ غربی کویر لوت». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. دورۀ چهارم. شمارۀ 6. صص: 211-195.
27. - ستوده، منوچهر (1340).» استحکامات سرزمین ایران در دورۀ اسلامی». مجلۀ فلسفه کلام و عرفان. شمارۀ 6. صص: 358-348.
28. - سعیدیان، عبدالحسین (1387). شناخت شهرهای ایران. تهران: انتشارات علم و زندگی- آرام.
29. - سلطانزاده، حسین (1365). مقدمه‌ای بر تاریخ و شهرنشینی در ایران. تهران: نشر آبی.
30. - شاطریان، رضا (1388). اقلیم و معماری. چاپ دوم، تهران: انتشارات سیمای‌دانش.
31. - طاهباز، منصوره (1374). « اصول یک معماری کویری». مجلۀ صفه. دورۀ پنجم. شمارۀ 19 و 20. صص: 89-78.
32. - غلامی‌دهقی، علی (1382). «جغرافیای تاریخی شهرهای راه ابریشم، از بغداد تا کاشمر». قسمت دوم. فرهنگ جهاد. شمارۀ 34-33. صص: 284-318.
33. - فرجامی، محمد (1390). «سیستم و ابزار دفاعی در دژهای ایران اسلامی - مطالعه موردی: دژهای اسماعیلیه در منطقه قهستان». مجلۀ مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان. شمارۀ 9. صص: 139-107.
34. - فرح‌بخش، مرتضی؛ و صفامنصوری، هادی (1395). «بازشناسی استحکامات دفاعی ارگ بم». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. شمارۀ 10. دورۀ ششم. صص: 231-211.
35. - فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های استان کرمان- شهرستان بم (1382)، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران.
36. - قبادیان، وحید (1380). معماری در دارالخلافه ناصری (سنت و تجدد در معماری معاصر تهران). تهران: پشوتن.
37. - محلاتی، محمد‌مهدی (1365). جغرافیای شهر بم. جلد اول، تهران: نشر اسلامی.
38. - مختاری، اسکندر (1384). پروژۀ نجات‌بخشی ارگ بم. تهران: پایگاه پژوهشی ارگ بم.
39. - مستوفی، احمد (1351). شهداد و جغرافیای تاریخی دشت لوت. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
40. - ملازاده، کاظم؛ و محمدی، مریم (1385). قلاع و استحکامات نظامی (دایره‌المعارف بناهای تاریخی ایران در دورۀ اسلامی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
41. - مهجور، فیروز و خالدیان، ستار (1391). «بررسی باستان‌شناختی قلاع قهستان». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی. دورۀ 4. شمارۀ 6. صص: 158-141.
42. - نجمی، شمس‌الدین (بی‌تا). «شاهان صفوی و کرمان»، مجلۀ تاریخ و جغرافیای تاریخی. صص: 592-585.
43. - ورجاوند، پرویز (1352). «خشت و نقش عامل پوشش و اندود در حفظ بناهای خشتی». مجلۀ هنر و مردم. شمارۀ 133. صص: 6-2.
45. - http://www.hamshahrionline.ir
46. - www. kerman-info. ir
47. - www. tishine. com
48. - www.google earth
49. - http://www.rayen.ir
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Barsam M, Faryabi Y. Comparative Study of Defense and Security Fortifications of the Rayen and Bam Citadel in Kerman Province. Parseh J Archaeol Stud. 2019; 3 (7) :115-135
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-163-fa.html

برسم معصومه، فاریابی یوسف. مطالعۀ تطبیقی استحکامات دفاعی و امنیتی ارگ راین و بم در استان کرمان. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (7) :135-115

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-163-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.16 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361