[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) ::
سال 3 شماره 7 صفحات 76-57 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی تطبیقی فرآیند ساخت در هنر سنگ‌تراشی پیش‌از‌تاریخ جنوب‌شرق ایران و سنگ هرکارۀ مشهد در دوران معاصر
مهدی رازانی1، یاسین صدقی2، یدالله حیدری‌باباکمال3
1- استادیار گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران ، m.razani@tabriziau.ac.ir
2- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌سنجی، گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
3- استادیار گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
چکیده:   (5184 مشاهده)
اشیاء سنگی در میان انواع آثار ساخته شده از گونه‌های مختلف سنگ، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که در ساخت اشیاء سنگی نوع شئ و کاربرد آن در انتخاب گونۀ سنگ تأثیر زیادی دارد. به‌علاوه بوم‌آوردی مصالح برای هنرمند و صنعتگر باعث رشد هنری و فنی ساخت اشیاء سنگی در مناطق مختلف گردیده است. ازجمله سنگ‌های شاخصی که از دوران پیش‌از‌تاریخ تا به امروز به‌سبب ماهیت کاربردی و تزئینی‌اش مقبولیت بسیاری یافته و چندین هزار سال مورد استفاده قرارگرفته، سنگ‌های نرم تزئینی با رنگ‌های سیاه، سبز، خاکستری معروف به کلریت هستند. در این مقاله با رویکرد تحلیلی و فنیِ مبتنی‌بر مطالعات تطبیقی به بررسی گونه‌ها، گستردگی و روش‌های ساخت و تزئین سنگ کلریت در دوران باستان (محوطه‌های باستان‌شناختی حوزۀ جنوب‌شرق ایران) و معاصر (کارگاه‌های سنگ‌تراشی مشهد) پرداخته می‌شود؛ براساس هدف یاد شده مهم‌ترین پرسش‌هایی که اساس پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهند؛ 1- فن‌شناسی و روش‌های ساخت آثار ظروف کلریتی پیش‌ازتاریخی به‌دست آمده از محوطه‌های جنوب‌شرق ایران، چگونه است؟ جهت پاسخ به پرسش‌ یاد شده به بررسی‌ آثار سنگی کلریتی در محوطه‌هایی همچون تپه یحیی، شهداد، جیرفت و شهرسوخته پرداخته شده است. 2- چگونگی ساخت و روش‌های تولید آثار سنگی هرکاره در شهر مشهد و مقایسۀ آن با نمونه‌های پیش‌ازتاریخ در پژوهش حاضر است؟ با انجام بررسی‌های میدانی و تطبیقی موجود مابین روش‌های تولید و آثار پیش‌ازتاریخی مطرح شده با دوران معاصر به این پرسش پاسخ داده شود. روش به‌کار رفته در پژوهش حاضر استفاده از منابع مکتوب پژوهشگرانی است که در این زمینه پژوهش‌هایی انجام داده‌اند. در کنار روش کتابخانه‌ای از داده‌های میدانی، از قبیل مطالعۀ سنگ‌های کلریتی محوطه‌های پیش‌ازتاریخ یاد شده و تطبیق آن با هرکارۀ مشهد، استفاده شده است. نتیجه بررسی حاضر نشان‌دهنده‌ی وجود قابلیت-=‌های کاربردی در هنر سنگ‌تراشی معاصر باتوجه به پیشینۀ چند هزار ساله و خواص تزئینی سنگ کلریت، در احیاء دوبارۀ این صنعتِ هنری است.
واژه‌های کلیدی: مطالعات تطبیقی، سنگ‌تراشی، تمدن هلیل‌رود، فناوری ساخت، هرکارۀ مشهد.
متن کامل [PDF 1125 kb]   (1272 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/5/1 | پذیرش: 1398/5/1 | انتشار: 1398/5/1
فهرست منابع
1. - افروند، قدیر (1385). «سهم خراسان در پیدایش رواج، تولید و تعالی هنر ایرانی اسلامی». کتاب ماه هنر شمارۀ 91 و 92. فروردین و اردیبهشت 1385. صص: 86-74.
2. - آمیه، پیر (1385). «مهرهای آرکائیک شهرسوخته». مجموعه مقالات پیش‌از‌تاریخ سیستان. به‌کوشش موریتسیو توزی. ترجمۀ رضا مهرآفرین، سیستان: پایگاه میراث فرهنگی شهرسوخته. صص: 497-470.
3. - پلندلیت، هرولدجیمز. و. ا. ای. ورنر (1382). حفاظت، نگهداری و مرمت آثار هنری و تاریخی: درمان، مرمت و بازسازی. ترجمۀ رسول وطن‌دوست، تهران: دانشگاه هنر.
4. - حاکمی، علی (1351). راهنمای نمایشگاه دشت لوت خبیص شهداد. [بی جا]: جشن فرهنگ و هنر.
5. - حاکمی، علی (1385). گزارش هشت فصل بررسی و کاوش در شهداد (دشت لوت) 1348- 1354 ش. به‌کوشش: محمود موسوی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی.
6. - حیدری، محمد (1383). «گزارش نجات بخشیف ساماندهی و مستند سازی اسپیدژ بزمان شهرستان ایرانشهر». آرشیو اداره کل میراث‌فرهنگی تاستان سیستان و بلوچستان.
7. - ذکرگو، امیرحسین (1381). «تأملی بنیادین بر مطالعات تطبیقی هنر». فصلنامۀ هنر ویژه هنر و معنا. شمارۀ 54. زمستان 1381. صص: 173-163.
8. - رازانی، مهدی (1388). «بررسی‌های آرکئومتریک سنگ‌های سیاه تمدن جیرفت». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد مرمت اشیاء فرهنگی تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان (منتشرنشده).
9. - رازانی، مهدی؛ امامی، محمدامین؛ و مجیدزاده، یوسف (1388الف). «نگاهی به نو‌یافته‌های باستان‌شناختی جیرفت». دو‌فصلنامۀ تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی. پیش‌شمارۀ 4. تابستان و پاییز 1388.صص: 40-29.
10. - رازانی، مهدی؛ امامی، محمدامین؛ و مجیدزاده، یوسف (1388ب). «بررسی مقدماتی روش ساخت و تزئین سنگ‌های کلریتی حوزۀ تمدنی هلیل‌رود». گردهمایی دوم گنجینه‌های فراموش‌شده هنر ایران، فرهنگستان هنر، آذرماه.
11. - رفیع‌فر، جلال‌الدین (1387). «صنایع سنگ تراشیده درکنار صندل جیرفت». گزارش مقدماتی. مجموعه مقالات نخستین همایش بین‌المللی تمدن حوزۀ هلیل، جیرفت (1383)، به‌کوشش: یوسف مجیدزاده، تهران: میراث فرهنگی کرمان.
12. - رفیع‌فر، جلال‌الدین؛ میلکی، ر و و یداله، ماسیمو (1387). «جنبه‌هایی از فناوری مته‌کاری درکنارصندل جنوبی». مجموعه مقالات نخستین همایش بین‌المللی تمدن حوزۀ هلیل، جیرفت (1383)، به‌کوشش: یوسف مجیدزاده، تهران: میراث فرهنگی کرمان.
13. - سید رضی،محمد (1377). فرهنگ خوردگی. تهران: انجمن خوردگی ایران.
14. - سیدسجادی، سیدمنصور (1383). «تپه بمپور (گزارش نخستین فصل گمانه‌زنی و کاوش زمستان 1382)»، تهران: پژوهشکده باستان‌شناسی میراث‌فرهنگی (منتشرنشده).
15. - سیدسجادی، سیدمنصور (1387). «منابع تأمین سنگ لاجورد جیرفت باتوجه به آخرین یافته‌های باستان‌شناسی در شهرسوخته». مجموعه مقالات نخستین همایش بین‌المللی تمدن حوزۀ هلیل‌رود: جیرفت (1383)، به‌کوشش: یوسف مجیدزاده، تهران: میراث فرهنگی کرمان.
16. - سیدی، مهدی (1387). گزیده تاریخ و جغرافیای شهر مشهد (از آغاز تا انقلاب اسلامی). مشهد: آستان قدس رضوی.
17. - شاملو، غلامعلی (1350). «بررسی تمدن‌های دره‌ صوغان کاوش‌های تپه‌یحیی». مجلۀ باستان‌شناسی و هنر ایران. شمارۀ 6. صص: 46-38.
18. - صدقی، یاسین (1396). «بررسی و مطالعه سنگ‌های نیمه‌قیمتی شهرسوخته (35 نمونه)، تهران: طرح تحقیقاتی پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت آثار تاریخی (منتشرنشده).
19. - قدیری، فرشته (1383). «تحقیق در شیوه‌های فن‌شناسی آثار تاریخی ساخته شده از مواد معدنی». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد مرمت اشیاء تاریخی و فرهنگی دانشگاه هنر اصفهان.
20. - حاکمی، علی (1381). «گزارش یازدهمین فصل کاوش محوطۀ باستانی شهداد». پژوهشنامه. دفتر چهارم، سازمان میراث‌فرهنگی، صص: 141-181.
21. - کلاین، کرنلیس و هارلبوت، کرنلیوس. اس (1380). راهنمای کانی‌شناسی. ترجمۀ فرید مر و سروش مدبری، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
22. - گلاک، ج و گلاک، سومی هیراموتو (1355). «سنگتراشی». سیری در صنایع دستی ایران. گلاک، جی و سومی هیراموتو گلاک (سرویراستاران)، جی پنتون، کارل (کمک ویراستار)، ترجمۀ یحیی ذکاء و رضا علوی، تهران: شرکت سهامی عام بانک ملی ایران چاپخانه 25 شهریور.
23. - مجیدزاده، یوسف (1368). آغاز شهرنشینی در ایران: تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
24. - مجیدزاده، یوسف (1382). جیرفت کهن‌ترین تمدن شرق. تهران: سازمان چاپ و انتشارات و میراث فرهنگی.
25. - Benoit, A. (2004). Susa, In Persia’s Ancient Splendour, Mining, Handicraft and Archaeology. Stöllner T.; Slotta R. & Vatandoust A. (eds.), pp: (178-192), Deutsches BergbauMuseum, Bochum.
26. - Caldwell, J. R. (Ed.). (1967). Investigations at Tal-i-Iblis (Vol. 9). Illinois State Museum Society.
27. - De Cardi, B. (1968). “Excavation at Bampur, S. E. Iran: a brief report”. journal of Persian Studies. Vol: VI. British institute, London. pp: 135-150.
28. - Emami, M. A.; Razani M.; Soleimani, N. A. & Madjidzadeh, Y. (2017). “New insights into the characterization and provenance of chlorite objects from the Jiroft civilization in Iran”. J Archaeol Sci Report. No 16. pp: 194–204.
29. - Kohl, P. L. (1974). “Seeds of upheaval: production of chlorite at Tepe Yahya”. Ph.D thesis, Harvard University Kolbus.
30. - Kohl, P. L. (1977). “The world economy of west Asia in the mid third mill. B.C”. South Asian Archaeology. pp: 55-85.
31. - Kohl, P. L. (2001). “Reflections on the Production of Chlorite at Tepe Yahya: 25 Years Later”. Excavations at Tepe Yahya, Iran 1967-1975–the third Millennium. C. C. L-Karlovsky: General Editor and Project Director. D. T. Potts, Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University, Cambridge, Massachusetts. pp: 209-230.
32. - Kohl, P. L. (2004), “Chlorítgefäbe und andere steinerne Behaltnisse und íhr Austausch ím Gebíet des Iraníshen Zental-Plateaus und íenseíts davon”. In: Hersg T., Stoller & R.Slotta & A. Vatandoust. Persíens Antíke Pracht, Bochum. pp: 282-289.
33. - Kohl. P. L; Harbottle, G. & Sayree. V., (1979), “Physical and chemical analyses of soft stone vessels from southwest Asia”. Archaeometry 21, No.2. pp:31-159.
34. - Lamberg-Karlovsky, C. C. & Potts, D. T. (2001). Excavations at Tepe Yahya, Iran, 1967-1975. The third millennium. Harvard university, Cambridge, Massachusetts.
35. - Muscarella, O. W. (2001). Jiroft and "Jiroft-Aratta" A Review Article of Yousef Madjidzadeh, Jiroft: The Earliest Oriental Civilization.‌
36. - Namdar, D.; Stacey J, R. & Simpson, St J. (2009). “First results on thermally induced porosity in chlorite cooking vessels from Merv (Turkmenistan) and implications for the formation and preservation of archaeological lipid residues”. Journal of Archaeological Science, No: 36. pp: 2507-2516.
37. - Stein, A. (1937). Archaeological Reconnaissances in North-western India and south-eastern Iran. London: MacMillan.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Razani M, Sedghi Y, Heidari Babakamal Y. Comparative Study of the Manufacturing Stone Carving Process of the Prehistoric South-East of Iran & Mashhad Harkareh Stone in the Contemporary Period. Parseh J Archaeol Stud. 2019; 3 (7) :57-76
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-160-fa.html

رازانی مهدی، صدقی یاسین، حیدری‌باباکمال یدالله. بررسی تطبیقی فرآیند ساخت در هنر سنگ‌تراشی پیش‌از‌تاریخ جنوب‌شرق ایران و سنگ هرکارۀ مشهد در دوران معاصر. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (7) :76-57

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-160-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361