[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) ::
سال 3 شماره 7 صفحات 7-21 برگشت به فهرست نسخه ها
تحلیل دوران نوسنگی شرق دریاچۀ ارومیه برمبنای مطالعات باستان‌شناختی شهرستان هوراند
سحر بختیاری1، بهروز عمرانی2، رضا سلمانپور3، سیده‌زهرا ابطحی‌فروشانی3، سپیده بختیاری4
1- دانش‌آموختۀ دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، Bakhtiari_Sahar@yahoo.com
2- دانشیار گروه پیش‌ازتاریخ پژوهشکده باستان‌شناسی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
3- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
چکیده:   (5120 مشاهده)
دورۀ نوسنگی را می‌توان رویداد مهم و نقطۀ عطف در تاریخ و زندگی بشر دانست. مطالعات باستان‌شناختی نشان می‌دهد که چندین‌ناحیه در خاورنزدیک، نوسنگی‌شدن را تجربه کرده‌اند و آذربایجان جزء نواحی حاشیه‌ای بوده و نوسنگی این‌ناحیه بازتاب کانون‌های نوسنگی بوده است، بدین‌گونه‌که در مرحلۀ واپسین نوسنگی، گروه‌های غیربومی نخستین‌بار دشت‌های پیرامون دریاچۀ ارومیه را به‌عنوان مرکز ناحیه مورد استقرار قرار دادند و سپس همین مرکز درگذر زمان، کانون اشاعه به حومه گردید. باوجود پژوهش‌های گسترده‌ای که در بخش‌های مختلف شمال‌غرب ایران انجام گرفته، شواهدی اندک و پراکنده‌ از دورۀ نوسنگی در نیمۀ شرقی آذربایجان به‌دست آمده و سکونتگاه‌های دورۀ نوسنگی جدید در بخش شرقی آذربایجان به‌مراتب ناشناخته باقی مانده است. پرسش‌های اساسی در ارتباط با وضعیت باستان‌شناسی، گاه‌نگاری، ماهیت فرهنگ و تعاملات منطقه‌ای و فرا‌منطقه‌ای در بخش‌های شرقی دریاچۀ ارومیه در این‌بازۀ زمانی وجود دارد. از آنجایی‌که این ناحیه به‌عنوان پل ارتباطی منتهی‌الیه شرقی و منتهی‌الیه غربی در شمال‌غرب ایران محسوب می‌شود، می‌تواند نقش مهمی را در تعریف فرهنگ‌های هزارۀ ششم ق.م. ایفا کند. امروزه شواهد باستان‌شناختی جدیدی دال بر وجود سکونتگاه‌های دورۀ نوسنگی جدید در آذربایجان مشاهده می‌شود که هم‌افق با حاجی‌فیروز هستند. در مقالۀ حاضر تلاش بر این است که با روش توصیفی- تحلیلی برمبنای یافته‌های باستان‌شناختی به‌دست‌آمده از شهرستان هوراند درمقایسه با آثار حاجی‌فیروز و همچنین با بازنگری مطالعات پیشین، تفسیری جدید از دورۀ نوسنگی جدید در ناحیۀ آذربایجان ارائه شود..
واژه‌های کلیدی: آذربایجان‌شرقی، شهرستان هوراند، منطقۀ دریاچۀ ارومیه، دورۀ نوسنگی.
متن کامل [PDF 798 kb]   (2883 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/5/1 | پذیرش: 1398/5/1 | انتشار: 1398/5/1
فهرست منابع
1. - آجرلو، بهرام (1386). «فرآیند نوسنگی‌شدن آذربایجان». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی پیش‌ازتاریخ. دانشگاه تهران.
2. - بیننده، علی (1397). «شکل‌گیری ارتباطات حوضۀ دریاچۀ ارومیه و شرق آناتولی». مجلۀ مطالعات ایرانی دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه شهید‌باهنر کرمان. سال هفدهم. شمارۀ 33. صص: 74-53.
3. - پورفرج، اکبر (1381). «نگاهی به فرهنگ های پیش از تاریخ شمال غرب ایران از آغاز تا پایان عصر آهنII»، مجلۀ باستان‌شناسی و هنر دانشگاه تربیت‌مدرس، سال اول، شماره پیاپی چهارم.
4. - حصاری، مرتضی؛ و اکبری، حسن (1384). «گزارش گمانه‌زنی تپه‌ایدیر؛ اصلاندوز». گزارش‌های باستان‌شناسی4. تهران: انتشارات پژوهشکدۀ باستان‌شناسی میراث‌فرهنگی و گردشگری کشور. صص: 30-13.
5. - خاماچی، بهروز (1370). فرهنگ جغرافیایی آذربایجان‌شرقی. تهران: انتشارات سروش.
6. - درخشی، حسن؛ هژبری‌نوبری، علیرضا؛ و فیروزمندی، بهمن (1387). «گاهنگاری نسبی سفال‌های قوشاتپه شهریری». مجلۀ پیام باستان‌شناس. سال پنجم. شمارۀ دهم. صص: 32-20.
7. - درخشی، حسن و هژبری‌نوبری، علیرضا (1388). «تحلیل نوسنگی‌شدن شرق آذربایجان (استان اردبیل) برمبنای شواهد باستان‌شناسی قوشاتپه شهریری». مجلۀ پیام باستان‌شناس. سال ششم. شمارۀ دوازدهم. صص: 12-1.
8. - دوستی، حسین (1373). نگاهی به تاریخ و جغرافیای ارسباران. تبریز: انتشارات احرار.
9. - سلمانپور، رضا؛ و ابطحی‌فروشانی، سیده‌زهرا (1392). «گزارش نهایی بررسی و شناسایی باستان‌شناختی شهرستان هوراند»، تهران: بایگانی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
10. - طلایی، حسن؛ و آجرلو، بهرام (1387). «درآمدی بر بازنگری عصر نوسنگی در آذربایجان». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. شمارۀ 4-185. دورۀ 59. صص: 99-77.
11. - عزیزی، قاسم؛ اکبری، طیبه؛ و هاشمی، سیدحسین (1392). «تغییرات پوشش گیاهی و آب‌وهوای دیرین در طی گذار آخرین دورۀ یخبندان- هولوسن، مطالعۀ موردی: دریاچۀ نئور در شمال‌غرب ایران». مجلۀ پژوهش‌های محیط‌زیست. سال چهارم. شمارۀ 7. صص: 12-3.
12. - علی‌بیگی، سجاد؛ و خسروی، شکوه (1386). «تپه‌خالصه کهن‌ترین استقرار پیش‌از‌تاریخی در حوزۀ آبریز ابهر رود». مجلۀ باستان‌پژوهی. سال نهم. شمارۀ 15. صص: 45-32.
13. - علیزاده، کریم و آذرنوش، مسعود (1382). «بررسی روشمند تپه باروج: روابط فرهنگی دوسوی ارس». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ. سال 17. شمارۀ . صص: 22- 2.
14. - ملک‌شهمیرزادی، صادق (1382). ایران در پیش‌ازتاریخ. تهران: انتتشارات پژوهشکدۀ میراث‌فرهنگی.
15. - هژبری‌نوبری، علیرضا؛ و پورفرج، اکبر (1384). «دومین گزارش مقدماتی حفاری‌های محوطۀ باستانی شهریری اردبیل»، اردبیل: مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی استان اردبیل (منتشرنشده).
16. - هول، فرانک (1381). باستان‌شناسی غرب ایران. ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت.
18. - Abedi, A. (2017). “Iranian Azebaijan Pathway from The Zagros to The Caucasus, Anatolia and Northern Mesopotamia: Dava Goz, A New Neolithic and Chalcolithic Site in NW Iran”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, Vol. 17, No.1. pp: 69-87.
19. - Binandeh, A., Hejebri-Nobari, A., Neyestani, J. & Vahdati-Nasab, H. (2012). “A New Archaeological Research in Northwestern Iran: Prehistoric Settlements of Little Zab River Basin”. Humanities, Vol. 19. No. 2. pp: 27-42.
20. - Djamali, M., Kürschner, H., Akhani, H., De-Beaulieu, J. L., Amini, A., Andrieu-Ponel, V., Ponel, P. & Stevens, L. (2008a). “Palaeoecological Significance of the Spores of the Liverwort Riella (Riellaceae) In: A Late Pleistocene Long Pollen Record from The Hypersaline Lake Urmia, NW Iran”. Review of Palaeobotany & Palynology 152. pp: 66–73.
21. - Djamali, M., Beaulieu, J. L., Shah-hosseini, M., Andrieu-Ponel, V., Ponel, P., Amini, A., Akhani, H. & Leroy. S. (2008b). “A Late Pleistocene Long Pollen Record from Lake Urmia, NW Iran”. Quaternary Research 69. pp: 413–420.
22. - Djamali, M., De-Beaulieu, J. L., Andrieu-Ponel, V., Berberian, M., Naomi, F., Miller, E., Gandouin, Lahijani, H., Shah-Hosseini, M., Ponel, Ph., Salimian, M. & Guiter, F. (2009). “A Late Holocene Pollen Record from Lake Almalou in NW Iran: Evidence for Changing Land-Use in Relation to Some Historical Events During the Last 3700 Years”, Journal Of Archaeological Science 36. pp: 1364-1375.
23. - Dyson R. H. (1965). “Problems of Protohistoric Iran as seen from Hasanlu”. Journal of Near Eastern Studies 24. pp: 193–217.
24. - El-Moslimany, A. P. (1987). “The Late Pleistocene Climates of the Lake Zeribar Region (Kurdistan, Western Iran), Deduced from The Ecology & Pollen Production of Non-Arboreal Vegetation”. Vegetatio, Vol. 72, No. 3. pp: 131-139.
25. - Mellaart J. (1975). Neolithic of the Near East. London: Thames and Hudson.
26. - Talai, H. (1983). “Pottery Evidence from Ahrendjan Tepe, and a Neolithic Site in the Salmas Plain (Azerbaijan, Iran)”. AMI, Band.16. pp: 7-17.
27. - Van Zeist, W. & Bottema, S. (1977). “Palynological Investigations in Western Iran”. Palaeohistoria Vol.19. pp:19–85.
28. - Van Zeist, W. & Bottema, S. (1991). “Late Quaternary Vegetation of the Near East”. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients, Reihe A 18. pp: 1–156.
29. - Van Zeist, W. & Wright, Jr. H. E. (1963). “Preliminary Pollen Studies at Lake Zeribar, Zagros Mountains, Southwestern Iran”. Science, Vol. 140. pp: 65–67.
30. - Voigt, M. M. (1983). Hajji Firuz Tepe, Iran: The Neolithic Settlement. Pennsylvania: University of Pennsylvania.
31. - Voigt, M. M. &Dyson, R. H. Jr. (1992). “The Chronology of Iran, ca. 8000–2000 B.C.” In R. W. Ehrich (ed.), Chronologies in Old World Archaeology. 3rd Edition. Chicago: University of Chicago Press. pp: 122–178.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Bakhtiari S, Omrani B, Solmanpour R, Abtahi Frooshani S Z, Bakhtiari S. Analysis of the Neolithic Period of East of Lake Urmia Based on Archaeological Studies in Horand Region. Parseh J Archaeol Stud. 2019; 3 (7) :7-21
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-157-fa.html

بختیاری سحر، عمرانی بهروز، سلمانپور رضا، ابطحی‌فروشانی سیده‌زهرا، بختیاری سپیده. تحلیل دوران نوسنگی شرق دریاچۀ ارومیه برمبنای مطالعات باستان‌شناختی شهرستان هوراند. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (7) :7-21

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-157-fa.html



سال 3، شماره 7 - ( 3-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.23 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4263