[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 2، شماره 6 - ( 12-1397 ) ::
سال 2 شماره 6 صفحات 84-69 برگشت به فهرست نسخه ها
بازتاب مضامین و نقش‌مایه‌های آثار فلزی ساسانی در آثار فلزی موصل
محمد افروغ
استادیار گروه هنر دانشگاه اراک ، m-afrough@araku.ac.ir
چکیده:   (5462 مشاهده)
هنر فلزکاری ساسانی، یکی از تأثیرگذارترین هنرهای ایران‌باستان بر هنرهای دورۀ اسلامی به‌ویژه فلزکاری است. در هنر این دوره ابعاد زیباشناختی شامل انواع نقش‌مایه‌ها، مضامین و مفاهیم اسطورهای نمادین در هنر فلزکاری جلوه‌گر شد. با ظهور اسلام و بسط و توسعۀ هنر فلزکاری، علاوه‌بر ابعاد زیباشناختی، ابعاد فن‌شناختی شامل روش‌ها و فنون ساخت و تزئین در هنر فلزکاری دوران اسلامی و به‌طور برجسته فلزکاری موصل بازتاب و استمرار یافت. در مکتب فلزکاری به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین کانون‌های تولید آثار فلزی در جهان اسلام، انواع آثار فلزی کاربردی با اهداف گوناگون تولید و عرضه می‌شد. در این آثار به‌خوبی ردپای انواع نقش‌ها، مضامین و مفاهیم رایج در دوران امپراتوری ساسانی مشهود است. از این رهگذر، پرسش مهم این مقاله این است که: نقش‌مایه‌ها و مفاهیم به‌کاررفته در آثار فلزی موصل که متأثر از هنر فلزکاری ساسانی است، کدام است؟ چه اینکه شناسایی، بررسی، تحلیل و معرفی مؤلفه‌های زیباشناختی فلزکاری ساسانی در آثار فلزی موصل، هدف و ضرورت پژوهش حاضر است. مضامینی همچون شکار (سوار و یا پیاده به‌همراه تیر و کمان و یا شمشیر)، دو جانور (بزکوهی) در دوطرف درخت مقدس یا زندگی، سلطان (حاکم) به‌صورت نشسته بر تخت با پاهای کشیده از روبه‌رو و ملازمان در طرفین و دست بر شمشیر و یا به‌صورت چهارزانو (و هلال ماه یا جام شراب در دست)، بهرام و آزاده‌سوار بر مَرکب، باده‌گساری، رقص و موسیقی، نقش‌های گیاهی شامل درخت (سرو، کاج)، پیچک‌های درهم‌فرورفته و به‌هم‌پیوسته (اسلیمی)، انواع گل‌ها (گل نیلوفر، برگ‌نخلی، گل‌های چندپَر)، حیوانات و پرندگان (شیر، گراز، خرس، فیل، شتر، قوچ و بزکوهی یا پازن، غزال، گوزن، قوچ‌های پشت‌به‌هم، شاهین (عقاب)، پرندگان روبه‌روی هم) و رشته‌های مروارید (ردیفی از شکل‌های گِرد کنارهم) از یافته‌های این تحقیق است. این تحقیق از نوع بنیادین و روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی است. شیوۀ گردآوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای و جست‌وجو در موزه‌هاست. 
واژه‌های کلیدی: ساسانی، سلجوقی، فلزکاری، خراسان، موصل.
متن کامل [PDF 1454 kb]   (1405 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1398/1/25 | پذیرش: 1398/1/25 | انتشار: 1398/1/25
فهرست منابع
1. - ابن‌اثیر (1932). البدایه و النهایه فی‌التاریخ. جلد 13، قاهره: چاپخانۀالسعاده.
2. - اتینگهاوزن، ریچارد (1376). «هنر ایران در دورۀ سلجوقی». ترجمۀ یعقوب آژند. کیهان فرهنگی. شمارۀ 139. صص: 56-50.
3. - العبیدی، صلاح‌حسین (1390). آثار فلزی مکتب موصل در عصر عباسی. ترجمۀ محمد افروغ و مسعود احمدی، تهران: انتشارات جمال هنر.
4. - المقریزی (1270). الخطط و الآثار فی المصر و القاهره. جلد 2، بولاق: انتشارات دارالطباعه مصریه.
5. - الن، جیمز دبلیو (1982). آثار فلزی مجموعه نوحد السعید. ترجمۀ محمد افروغ، در دست چاپ.
6. - ایروین، روبرت (1389). هنراسلامی. ترجمه رؤیا آزادفر، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و هنراسلامی.
7. - بریگس، کریستی‌آرنولد (1936). تراث‌الاسلام فی‌الفنون الفرعیه والتصویر العماره. ترجمۀ زکی محمدحسن. ج2، قاهره: مطبعۀ لجنۀ التألیف و الترجمۀ و النشر.
8. - پاکباز، رویین (1384). نقاشی ایرانی: از دیروز تا امروز. تهران: نشر زرین و سیمین.
9. - پرایس، کریستین (1389). تاریخ هنر اسلامی. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: انتشارات امیرکبیر.
10. - پوپ، آرتور (1387). سیری در هنر ایران: از دوران پیش‌از‌تاریخ تا امروز. ترجمۀ نجف دریابندری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
11. - تالبوت‌رایس، دیوید (1384). هنر اسلامی. ترجمۀ ماه‌ملک بهار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
12. - تفضلی، عباسعلی (1360). «بررسی نقوش ظرف‌های فلزی ایران از قبل از اسلام تا دورۀ صفویه». مجلۀ مقالات و بررسی‌ها. شماره‌های 35 و 36. صص: 92-65.
13. - دادور، ابوالقاسم و زجاجی، نگار (1394). «مطالعه تأثیرات فلزکاری سلجوقی در قرن پنجم هجری بر فلزکاری غرب سده‌های میانه». فصلنامه علمی ترویجی جلوۀ هنر. شمارۀ 14. صص: 88-79.
14. -دبلیو الن، جیمز (1982). آثار فلزی مجموعۀ نوحد السعید. ترجمۀ محمد افروغ، در دست چاپ.
15. - رضازاده، طاهر؛ آیت‌الهی، حبیب‌الله؛ و مراثی، محسن (1393). «بررسی شمایل‌نگارانه خاستگاه اختر ماه در فلزکاری اسلامی سده‌های 6 و 7 هجری». دوفصلنامه علمی پژوهشی نامۀ هنرهای تجسمی و کاربردی. شمارۀ 14. صص: 17-5.
16. - ریچل وارد- کتاب فلزکاری اسلامی،1384،
17. - ضابطی جهرمی، احمد (1389). پژوهش‌هایی در شناخت هنر ایران. تهران: نشر نی.
18. - طبری، محمدبن جریر (1963). تاریخ الرسل و الملوک [پیامبران و پادشاهان]. جلد 4، دارالمعارف.
19. - فرای، ریچارد نلسون (1363). عصر زرین فرهنگ و هنر ایران. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: انتشارات سروش.
20. - فرهانی‎جزیره، معصومه؛ درویشی، فرنگیس؛ و حاجی‌تبار، مجید (1394). «تأثیر هنر فلزکاری ساسانی بر فلزکاری سده‌های نخست اسلامی (قرن اول تا هفتم هجری)». مجلۀ تحقیقات جدید در علوم‌انسانی. شمارۀ 23. صص: 176-163.
21. - محمدحسن، زکی (1366). تاریخ صنایع ایران بعد از اسلام. ترجمۀ محمدعلی خلیلی، تهران: نشر اقبال.
22. - نوروزی‌طلب، علیرضا (1390). مقدمۀ کتاب آثار فلزی مکتب موصل در عصر عباسی. ترجمۀ محمد افروغ و مسعود احمدی، تهران: انتشارات جمال هنر.
23. - وارد، ریچل (1384). فلزکاری اسلامی. ترجمۀ مهناز شایسته‌فر، تهران: انتشارات موسسۀ مطالعات هنراسلامی.
24. - هاگهدورن، آنته (1394). هنراسلامی. ترجمۀ عطیه عصارپور و مسیح آذرخشی، تهران: انتشارات یساولی.
26. - Barrett, D. (1949). Islamic Metalwork in the British Museum. London. Trustees.
27. - Inghot‚ H. (1954). Parthian sculptures from Hatra. Orient and Hellas in art and Religion‚ Memoris of the Connecticut Academy of Art and Sciences‚ XII‚ New Haven.
28. سایت
29. - سایت موزۀ بوستون آمریکا.
30. - سایت موزۀ متروپلیتن.
31. - سایت موزۀ ویکتوریا و آلبرت لندن.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Afrough M. Reflection of Concepts and Motifs of Sassanid Metal Works in Mosul Metal Works. Parseh J Archaeol Stud. 2019; 2 (6) :69-84
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-125-fa.html

افروغ محمد. بازتاب مضامین و نقش‌مایه‌های آثار فلزی ساسانی در آثار فلزی موصل. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1397; 2 (6) :84-69

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-125-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 2، شماره 6 - ( 12-1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.18 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361