[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 2، شماره 5 - ( 9-1397 ) ::
سال 2 شماره 5 صفحات 126-111 برگشت به فهرست نسخه ها
بازشناسی و تحلیل معماری مسجد جامع همدان
زهرا پورشعبانیان1، محمد مرتضایی2، هایده خمسه3
1- دکتری تخصصی باستان‌شناسی گرایش اسلامی ، Zahra_pourshabanian@yahoo.com
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی دوران اسلامی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.
3- استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر.
چکیده:   (5988 مشاهده)
در فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی، ‌مسجد به‌عنوان مهم‌ترین بنای ماندگار اسلام در شهرها و اقلیم‌های مختلف ساخته شده است، و هویت شهرهای اسلامی با مساجد جامع درهم آمیخته است. مسجد جامع همدان، کهن‌ترین مسجد در بافت قدیمی شهری، در میان بازار این شهر و میدان مرکزی واقع شده است. این مسجد شاخص، متعلق به قرون اولیۀ اسلامی است، که در طی دوران‌های مختلف خصوصاً دوران صفوی و قاجار مورد بازسازی و مرمت قرار گرفته است، اما از ساختار کهن مسجد آثاری باقی‌نمانده، و ساختار فعلی متعلق به دورۀ قاجار است. باوجود ویژگی‌های کلی این اثر، شکل ساختمان مسجد جامع تأثیر زیادی در هماهنگ ساختن ساختمان با شرایط اقلیمی دارد. حال این پرسش مطرح می‌گردد که اقلیم منطقه تا چه میزان توانسته بر فرآیند شکل‌گیری مسجد تأثیرگذار باشد؟ و الگو‌پذیری از شرایط اقلیمی تا چه میزان دوام ساختار مسجد را تضمین نموده است؟ بر مبنای پرسش‌های فوق هدف پژوهش حاضر این است که با بهره‌مندی از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع مطالعاتی و بررسی‌‌های میدانی به معرفی و تجزیه تحلیل ساختار معماری مسجد جامع پرداخته شود، تا زمینۀ پاسخگویی به پرسش‌ها‌ی مطرح شده فراهم گردد. برآیند چنین بررسی را می‌توان در تأثیرپذیری ویژگی‌های معماری مسجد جامع، از اقلیم منطقه مشاهده نمود؛ این اثر، علاوه‌بر عملکرد مذهبی، موقعیت مکانی این مسجد و قرارگیری در امتداد بازار اصلی شهر، منجر به آن شده که مسجد جامع نقش مهمی را در شکل‌گیری نظام‌های طراحی و سیمای عمومی شهر ایفا نماید. با توجه به ساختار معماری مسجد جامع عمده تحولات صورت گرفته در بنا مربوط به دوره‌های قاجار و معاصر است؛ ساختار مسجد تابع الگوی شبستان ستوندار بوده، دارای گنبد، گلدسته و سنگاب می‌باشد، و تنها نمونۀ مسجد گنبددار با ارزش تاریخی در بافت شهری همدان است.
واژه‌های کلیدی: همدان، مسجد جامع، معماری، اقلیم.
متن کامل [PDF 1029 kb]   (1792 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1397/11/24 | پذیرش: 1397/11/24 | انتشار: 1397/11/24
فهرست منابع
1. - قرآن کریم.
2. - ابراهیم‌زاده، سیامک (1394)، فن‌آوری‌های نوین ساختمانی. تهران: شهرآب آینده سازان.
3. - اولیویه، گیوم آنتوان (1371)، سفرنامۀ اولیویه. ترجمۀ محمد طاهر میرزا. تهران: نشر اطلاعات.
4. - پورشعبانیان، زهرا (1397)، «تحلیلی بر الگوی ساختاری مساجد شهر همدان از قرون میانه اسلامی تا اواخر دورۀ قاجار»،رسالۀ دکتری تخصصی، تهران: دانشگاه علوم و تحقیقات.
5. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد جامع همدان (‌1375)، سازمان میراث فرهنگی استان همدان.
6. - تاجبخش، امین و همکاران‌ (1387)، «طرح مرمت ایوان جنوبی مسجد جامع همدان». همدان: سازمان میراث فرهنگی.
7. - جهانپور، علی (1374)، «مسجد‌جامع همدان». فصلنامه‌ فرهنگی، اجتماعی، سال اول، شمارۀ ‌4، صص: 78-82.
8. - رضایی همدانی، عماد الدین‌ (1381)، سیمای همدان. همدان: انتشارات انوشه.
9. - زارعی، محمدابراهیم (1384)، مسجد جامع همدان. فرهنگ همدان فصلنامه پژوهشی‌- فرهنگی. اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان همدان، سال پنجم، شمارۀ 23-24، صص: 82-89.
10. - طاهباز، منصوره؛ و جلیلیان، شهربانو (1390)، اصول طراحی معماری همساز با اقلیم در ایران با رویکرد به معماری مساجد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
11. - عرب‌، کاظم (1375)، مسجد‌ جامع همدان. دو ماهنامۀ ‌دینی‌-فرهنگی و اجتماعی، سال 5، شمارۀ 25، صص: 50-55.
12. - شیروانی، زین‌العابدین (1339)، ریاض‌السیاحه. مصحح: اصغر حامد، تهران: کتابفروشی سعدی.
13. - عندلیب‌زاده، شیخ حسین، «لوح دست نویس»، آرشیو اسناد مسجد جامع همدان.
14. - قراگزلو، غلامحسین (1366)، هگمتانه تا همدان‌. تهران: انتشارات اقبال.
15. - کسمایی، مرتضی (1387)، اقلیم و معماری. اصفهان: نشر خاک.
16. - ملازاده‌، کاظم؛ و محمدی، مریم (1379)، دایره‌المعارف بناهای‌تاریخی. پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی ایران در دورۀ اسلامی مساجد، تهران: انتشارات حوزه هنری.
17. - مقدسی،‌ ابو‌عبداللَّه محمد بن احمد (1361)، احسن التقاسیم فی معرفه‌الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایرانی.
18. - موریه، جیمز‌جاستی نین (1386)، سفرنامۀ جیمز موریه. ترجمۀ ابوالقاسم سری. تهران: انتشارات توس.
19. - نوایی، کامبیز؛ و حاجی‌قاسمی، ‌کامبیز (1390)، خشت و خیال شرح معماری اسلامی ایران. تهران: انتشارات سروش.
20. - یاقوت، حموی (1380)، ترجمۀ کتاب المعجم‌البلدان، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
22. Çelebi, E., (1896), Evliya Çelebi Seyahatnamesi 1611-1682. Publisher dm Maba'asi, Digitizing Sponsor University of Toronto.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Pourshabanian Z, Mortezaei M, Khamseh H. Recognition and Analysis of Architecture of Hamedan Great Mosque. Parseh J Archaeol Stud. 2018; 2 (5) :111-126
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-110-fa.html

پورشعبانیان زهرا، مرتضایی محمد، خمسه هایده. بازشناسی و تحلیل معماری مسجد جامع همدان. مطالعات باستان شناسی پارسه. 1397; 2 (5) :126-111

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-110-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 2، شماره 5 - ( 9-1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.21 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4361