[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: مقالات در دست انتشار :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 2، شماره 5 - ( 9-1397 ) ::
سال 2 شماره 5 صفحات 49-64 برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعۀ نواسانات سطح آب دریا و تأثیر آن بر بنادر تاریخی، کشتیرانی و دریانوردی دریای خزر (مازندران)
حسین توفیقیان
استادیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری. ، htofighian@yahoo.com
چکیده:   (3738 مشاهده)
سطح آب دریای خزر به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچۀ روی زمین از تغییرات و نوسانات زیادی برخوردار بوده است. با تغییر سطح آب این دریا، زمین‌های پست بسیاری به زیر آب رفته یا بخش‌هایی از سواحل کم‌عمق از آب خارج شده‌اند. با وجود مطالعات فراوانی که درخصوص تغییرات سطح آب دریای خزر انجام شده، اطلاعات چندانی از داده‌های تاریخی در حوزۀ دریانوردی، کشتیرانی، تجارت دریایی و بنادر تاریخی این دریای بسته وجود ندارد. دریانوردی و کشتیرانی در دریای مازندران از قدمت چندانی برخوردار نبوده و به سده‌های اخیر محدود می‌شود. در منابع جغرافیای تاریخی درمورد دریای خزر، خبری از دریانوردی و کشتیرانی در دوره‌های پیش از صفویه دیده نمی‌شود. از دورۀ قاجار، رفت‌وآمد کشتی‌های تجاری بین بنادر تزار و ایران برقرار شده و کالاهای تجاری بین بنادر روسی از طریق رودخانۀ ولگا با بنادر ایرانی انزلی، سرمشهد و آشوراده تجارت می‌شد. به‌جز اشارات اندک جهانگردان و مورخینِ این عصر، اطلاعات چندانی درمورد ساختار این کشتی‌ها در اختیار نیست. در دهۀ اخیر با تغییر سطح آب دریای خزر و پائین رفتن سطح آب، تعدادی از کشتی‌های تاریخی این دریاچه آشکار شده است. شناسایی چندین کشتی از جنس الوار چوبی در سواحل تالش، رودسر، نکا و خلیج‌گرگان، اطلاعات باارزشی درخصوص ساختار کشتی‌های تاریخی و کشتیرانی دریای خزر ارائه خواهد داد. در این نوشتار که براساس پژوهش میدانی و مطالعۀ کتابخانه‌ای فراهم شده است، ضمن معرفی کشتی‌های تاریخی که به‌واسطۀ تغییرات سطح آب دریا پدیدار شده‌اند، فقدان نمونه‌های قدیمی‌تر در این دریای بسته به‌دلیل نبود بادهای موسمی، جهت حرکت نامنظّم امواج، نبود تمدن‌های هم‌جوار و به‌تبع آن فقدان مسیرهای تجاری دریایی، پیش‌روی و پس‌روی متناوب آب دریا و دیگر عوامل مورد مطالعه قرار خواهد گرفت.
واژه‌های کلیدی: تغییرات سطح آب دریا، دریای خزر، کشتی‌های تاریخی، کشتی مغروق.
متن کامل [PDF 947 kb]   (1309 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: 1397/11/24 | پذیرش: 1397/11/24 | انتشار: 1397/11/24
فهرست منابع
1. - آهکی، اسماعیل؛ زنجانیان، سامان؛ بازاری‌مقدم، سهیل؛ و سوناز، عباس (1382). «دریای خزر». رشد آموزش زمین‌شناسی. شمارۀ 36. صص: 13-7.
2. - احمدی‌پور، زهرا (1387). «پهنه‌ آبی شمال ایران: خزر یا خزرن». مطالعات سیاسی. شمارۀ 1. صص: 54ـ37.
3. - افشار‌سیستانی، ایرج (1376). نام دریای پارس و دریای مازندران، بندرها و جزیره‌های ایرانی. تهران: نشر کشتیرانی والفجر هشت.
4. - افشاری‌آزاد، محمد‌رضا؛ و پورکی، هاله (1391). «طبقه‌بندی و تحلیل پدیده‌های ژئوفیزیکی سواحل غربی خزر با رویکردی به نوسانات سطح آب دریا». مجلّۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای. شمارۀ 19. صص: 34-22.
5. - بریمانی، احمد. (1355). دریای مازندران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
6. - پولاک، یاکوت ادوارد (1361). سفرنامۀ ایران و ایرانیان. ترجمۀ کیکاوس جهانداری، تهران: انتشارات خوارزمی.
7. - خوشروان، همایون؛ روحانی‌زاده، سمیه؛ ملک، جواد؛ و نژادقلی، قاسم (1390). «ناحیه‌بندی سواحل جنوبی دریای خزر براساس شواهد مورفودینامیک رسوبی». مجلۀ فیزیک زمین و فضا. شمارۀ 13. صص: 15ـ1.
8. - دلاواله، پیترو (1348). سفرنامۀ پیترو دلاواله. قسمت مربوط به ایران. ترجمۀ شعاع‌الدین شفا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
9. - دلاواله، پیترو (1372). سفرنامۀ پیترو دلاواله. ترجمۀ شعاع‌الدین شفا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
10. - رضا، عنایت‌الله. (1365). ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. چاپ چهارم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
11. - رضا، عنایت‌الله. (1387). نام دریای شمال ایران. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
12. - ژوبر، پ. آ (1347). مسافرت به ارمنستان و ایران. ترجمۀ محمود هدایت، تهران: شرکت چاپخانۀ تابان.
13. - ستوده، منوچهر. (1374). از آستارا تا استارباد. تهران: انجمن آثار و مفاخر ملّی.
14. - سرنا، کارلا (1362). سفرنامۀ مادام کارلا سرنا، آدم‌ها و آئین‌ها. ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی، تهران: انتشارات نقش‌جهان.
15. - سورتیچی، سامان. (1382). «معرّفی کشتی مکشوف در ساحل مازندران». نامۀ پژوهشگاه میراث‌فرهنگی. شمارۀ 5. صص: 96-95.
16. - عجم مهرآذر، محمد (1383). «نام‌های دریای خزر و خزرن». ماهنامۀ علمی پیام دریا. شمارۀ 12. صص: 133ـ131.
17. - قمری‌فتیده، محمّد. وحدتی‌نسب، حامد و موسوی‌کوهپر، سیدمهدی (1394). «نوسانات آب دریای مازندران از هزارۀ سوم ق. م. تا هزارۀ اخیر و تأثیر آن بر پراکنش مراکز استقراری در جنوب‌شرق دریای مازندران». پژوهش‌های جغرافیایی طبیعی. دورۀ 47. شمارۀ 1. صص: 56ـ37.
18. - گلزاری، مسعود (1362). سفرنامۀ میرزا محمّدحسین فراهانی (1303-1302ه‍.ق.). تهران: انتشارات فردوسی.
19. - لاهیجانی، ح؛ حائری اردکانی، ا؛ شریفی، ا و نادری‌بنی، ع. (1389). «شاخص‌های رسوب‌شناسی و ژئوشیمیایی رسوبات خلیج‌گرگان». اقیانوس‌شناسی. سال اول. شمارۀ 1. صص: 55-45.
20. - مشیری، م (1389). «بررسی نوسان‌های سطح تراز آب دریای خزر». دو ماهنامۀ نقشه‌برداری. شمارۀ 107. ص: 29.
21. - ناصرالدین‌شاه قاجار. (1356). روزنامۀ سفر مازندران. زیر نظر: ایرج افشار، تهران: انتشارات فرهنگ ایران زمین.
22. - ناصرالدین‌شاه قاجار. (1362). سفرنامۀ ناصرالدین شاه. چاپ دوم. با مقدّمۀ عبدالله مستوفی، تهران: انتشارات مشعل.
24. - Kakroodi A. A. (2012). “Rapid Caspian Sea-level change and its impact on Iranian coasts”. PhD. Dissertation, Department of Geotechnology, Faculty of Civil Engineering and Geosciences, Under supervision: Krooneberg, S. B., Delft University: Netherlands.
25. - Klein, R. G.; Avery, G.; Cruz-Uribe, K.; Halkett, D.; Parkington, J.E.; Steele, T.; Volman, T. P. & Yates, R. (2004). “The Ysterfontein 1 Middle Stone Age site, South Africa, and early human exploitation of coastal resource”. Proceedings of the National Academy of Science 101. pp: 5708–5715.
26. - Naderi Beni, A.; Lahijani, H.; Moussavi Harami, R.; Leroy, S. A. G.; ShahHosseini, M.; Kabiri, K. & Tavakoli, V. (2013). “Development of spit–lagoon complexes in response to Little Ice Age rapid sea-level changes in the central Guilan coast, South Caspian Sea, Iran”. Geomorphology 187. pp: 11-26.
27. - Parkington, J. (2004). “Middens and moderns: Shellfishing and the Middle Stone Age of the Western Cape, South Afric”. South African Journal of Science 99. pp: 243–247.
28. - Renssen, H.; Lougheed, B.C.; Aerts, J. C. J.; de Moel, H.; Ward, P. J. & Kwadijk J. C. J. (2008) “Simulting Long-term Caspian Sea Level changes: the impact of Holocene and future climate conditions”, Earth and planetary letters, Vol, 261. pp 685-693.
29. - Rucevska, L. & Simonett, O. (2012). Vital Caspian Graphics 2; opportunities, aspirations and challenges. Second edition.
30. - Wenke, R.F. & Olszewski, G.F. (2007). Patterns in Prehistory: Humankind’s First Three Million Years, Fifth Edition. Oxford University Press.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Tofighian H. The Study of Changes in Sea Level and Impact on Historic Ports, and Shipping of Caspian Sea. Parseh J Archaeol Stud. 2018; 2 (5) :49-64
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-106-fa.html

توفیقیان حسین. مطالعۀ نواسانات سطح آب دریا و تأثیر آن بر بنادر تاریخی، کشتیرانی و دریانوردی دریای خزر (مازندران). مطالعات باستان شناسی پارسه. 1397; 2 (5) :49-64

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-106-fa.html



سال 2، شماره 5 - ( 9-1397 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.21 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4263