دوره 42، شماره 2 - ( تابستان 1400 )                   جلد 42 شماره 2 صفحات 118-137 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Ahmadi H, Salehi Kakhki A, Nowrouzzadeh Chegini N. Firuzabad Plain Water Disposal Sistem in the Sasanid and Islamic Periods. Athar. 2021; 42 (2) :118-137
URL: http://athar.richt.ir/article-2-873-fa.html
احمدی حسام الدین، صالحی کاخکی احمد، نوروززاده چگینی ناصر. نظام دفع آب دشت فیروزآباد در دوران ساسانی و اسلامی. فصلنامه علمی اثر. 1400; 42 (2) :118-137

URL: http://athar.richt.ir/article-2-873-fa.html


1- دانشجوی دکتری، گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران ، ahmadihesamoddin@gmail.com
2- دانشیار، گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران
3- عضو هیئت‌علمی پژوهشکده باستان شناسی، تهران، ایران
چکیده:   (820 مشاهده)

فناوری انتقال آب نقش مهمی در شکل‌گیری و تداوم حیات مراکز شهرنشینی در دوره‌های مختلف داشته است. یکی از ویژگی‌های این فناوری، نظام دفع آب است که تاکنون ‌چنان‌که باید و شاید بدان پرداخته نشده است. به نظر می‌رسد ساسانیان در این زمینه، بسیار تلاش کرده و نشان داده‌اند که این شیوه به‌عنوان یک زیرساخت، به چه میزان، تعیین‌کننده، مؤثر و حائز اهمیت برای دیگر شیوه‌های انتقال آب بوده است. بر همین اساس نگارندگان با توجه به بررسی‌های میدانی و پژوهش روی شیوه‌های انتقال آب در دشت فیروزآباد، با پرسش‌هایی روبه‌رو شدند. اینکه با توجه به ویژگی‌های جغرافیایی و زیست‌محیطی دشت فیروزآباد، چه تدابیری برای دفع آب‌های سطحی و زیرزمینی در دوران ساسانی و اسلامی در نظر گرفته شده بود؟ اجرای این نظام منسجم،­ چه تأثیری در شکل‌گیری و استمرار سکونت گاه‌ها و اقتصاد دشت فیروزآباد داشته است؟ رویکرد پژوهش تاریخی- توصیفی - تحلیلی است و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی انجام شده است. مطالعه میدانی، گستره دشت فیروزآباد به مساحت ۲۷۶ کیلومترمربع را شامل می‌شود. در این گستره، تاسیسات آبی شامل رودخانه، چشمه، آبراه، قنات، پل‌بند، سیل‌بند، مسیل و بارش‌های سالانه بررسی و مطالعه شده است. این مطالعات روشن می‌کند که در دوره ساسانی نظام دفع آب یکی از عوامل بسیار مهم و تعیین‌کننده در شکل‌گیری زیرساخت و توسعه شهرنشینی و دیگر نظام‌ها و فناوری‌های انتقال آب در دشت فیروزآباد بوده است. سیاست‌های دقیق اتخاذ شده توسط ساکنان دشت تا قرن حاضر نگهداری و بهره‌برداری شده است. علاوه بر این نام‌های بومی که در این راستا به ‌کار برده شده، بسیار مهم و قابل‌توجه است. مهم‌تر آنکه به دلایل شکل‌گیری شهر اردشیرخوره در بخش شرقی رودخانه پرداخته شده است. پژوهش حاضر به مدد یافته‌های باستان‌شناختی و مردم‌شناسی، شیوه‌های دفع آب این دشت را شناسایی و مزایای به‌ کارگیری آن‌ها را معرفی کرده است.

متن کامل [PDF 1834 kb]   (22 دریافت)    

✅ فناوری انتقال آب نقش مهمی در شکل‌گیری و تداوم حیات مراکز شهرنشینی در دوره‌های مختلف داشته است. یکی از ویژگی‌های این فناوری، نظام دفع آب است که تاکنون ‌چنان‌که باید و شاید بدان پرداخته نشده است. به نظر می‌رسد ساسانیان در این زمینه، بسیار تلاش کرده و نشان داده‌اند که این شیوه به‌عنوان یک زیرساخت، به چه میزان، تعیین‌کننده، مؤثر و حائز اهمیت برای دیگر شیوه‌های انتقال آب بوده است.


نوع مطالعه: پژوهشی | موضوع مقاله: پژوهش های باستان شناسی و تاریخ هنر
دریافت: 1400/5/8 | پذیرش: 1400/5/25 | انتشار: 1400/6/24

فهرست منابع
1. Adams, R. (2006). Agriculture and Urban Life in Early Southwestern Iran. Translated by K. Abdi. Bastanpazhuhi, 2(1), 8-21. [in Persian]
2. Ahmadi, H. (2014). Study and Identification of Water Transfer Methods in Firuzabad Plain in the Sasanid and Early Islamic Period. MA. thesis in Archaeology. Art University of Isfahan. Faculty of Conservation and Restoration. [in Persian]
3. Ahmadi, H. (2018). Supplementary Study and Identification of Firuzabad County in Order to Prepare an Archaeological Map. Tehran: Reseach Institute of Cultural Heritage & tourism. Archaeological Research Institute, Unpublished Report. [in Persian]
4. Ahmadi, H. (2019). Survey and Identification Report of Firuzabad County in Order to Prepare an Archaeological Map. In: The Report of the 17th annual Archaeological Conference of Iran. Tehran: Reseach Institute of Cultural Heritage & tourism, 48-51. [in Persian]
5. Ahmadi, H., Salehi Kakhki, A., Nowrouzzadeh Chegini, N. (2016). An Introduction on Reconnaissance and Study of Orchards of Ardashir Khoreh (Gur City) in the Sasanid and Early Islamic Period, Asar, 75, 3-18. [in Persian]
6. Ahmadinejad, H. (2016). Report on the Extension of the prohibition of Study area in Firuzabad, Shiraz: Fars Regional Water Organization. Unpublished Report.
7. Alizadeh, K. (2009). Dasht-e Moghan in the Sasanid period. Motaleat-e Bastanshenasi (Archaeological Studies) 1(1), 109-117. [in Persian]
8. Baghaei, P., Amirkhani, A., Taghvaei, A., & Bemanian, M. R. (2008). An Approach to the Irananian Landscaping and Garden Building after the Sasanian Period. Ketab-e Mah-e Honar, 125, 82- 91. [in Persian]
9. Bayat, A. (1994). Historical and natural geography of Iran. Tehran: Amirkabir.
10. Dehkhoda, A. A. (1960). Dictionary. Vol. 27. Tehran: Sirus. [in Persian]
11. Ebn al Balkhi. (2006). Farsnameh. Translated by Guy le Strange & R. A. Nikelson. Tehran: Asatir.
12. Ebn al Hawqal. (1987). Iran in the Surat al- Arz, Translated by J. Shoar. Tehran: Amirkabir. [in Persian]
13. Estakhri, I. (1994). Mamalek va Masalek. Translated by Mohammad Ibn Asad Abdullah Tostori. Tehran: Dr. Mahmoud Afshar endowment foundation. [in Persian]
14. Fasaei, M. H. (1999). Farsnameh Naseri. Prepared by M. Rastegar. Tehran: Amirkabir. [in Persian]
15. Ferdowsi, A. (1994). Shahnameh. Prepared by S. Hamidian. Vol. 3. Tehran: Ghatreh. [in Persian]
16. Ghirshman, R. (1996). Choghaznabil. Translated by A. Karimi. Vol. 2. Tehran: Reseach Institute of Cultural Heritage & tourism. [in Persian]
17. Hoff, D. (2013). Formation and Ideology of the Sasanid State based on Archaeological Evidence. Translated by K. Firuzmand. In: V. C. Sarkhosh & S. Stewart (Eds), Sasanids (pp. 75- 40.). Tehran: Markaz Publishing. [in Persian]
18. Huff, D. (1987). Firuzabad. Translated by K. Afsar. In: M. Y. Kiani (Ed), Cities of Iran, Vol. 2 (pp. 75-117) Tehran: Islamic Guidance (Ershad-e Eslami).
19. Isfahani, H. (1988). Tarikh Payambaran va Shahan. Translated by J. shoar. Tehran: Amirkabir. [in Persian]
20. Ismaili Jelodar, M. (2010). Environmental landscape of Sasanid city of Gondi Shapur and Water Transfer Technology and Water Distribution in it (based on the Archaeological Studies and Written Sources). Pazhuhesha-ye Bastanshenasi Modarres, 2(1), 223-246. [in Persian]
21. Javaheri, P. & Javaheri, M. (1999). Water Solution in the History of Fars. Vol. 1. Tehran: Ganjineye Ab-e Iran. [in Persian]
22. Javaheri, P. & Javaheri, M. (2001). Water Solution in the History of Fars. Vol. 2. Tehran: Ganjineye Ab-e Iran. [in Persian]
23. Javaheri, P. & Javaheri, M. (2006). Water Solution in the History of Fars. Vol. 3. Tehran: Samar. [in Persian]
24. Jeyhani, A. (1989). Ashkal al-Alam. Translated by Ali Ibn Abdul Salam Kateb. Tehran: Behnashr. [in Persian]
25. Karachi, J. (2017). The Result of the Excavations of the German Archaeologist Professor Dietrich Hoff (Interview). Translated by S. Firuzabadi. In: R. Karachi (Ed), Firuzabad, History and Culture, (pp. 993- 984). Tehran: Institute of Humanities and Cultural Studies. [in Persian]
26. Kardavani, P. (2008). Arid Zones. Vol. 1. Tehran: University of Tehran. [in Persian]
27. Karname-ye Ardeshir-e Babakan. (2011). Translated by B. Farahvashi. Tehran: University of Tehran. [in Persian]
28. Maghdasi, A. (1982). Ahsan al-Taghasim Fi Maarefa al-Aghalim. Translated by A. N. Monzavi. Tehran: Koomesh. [in Persian]
29. Malekzadeh, M. J. (2007). Dams of the ancient city of Istakhr. International History Seminar on Irrigation and Drainage, Tehran-Iran, 1- 14. [in Persian]
30. Malekzadeh, S. & Malekzadeh, M. J. (2018). Water Mills in Iran. Shiraz: Mostafavi. [in Persian]
31. Moghaddam, A. (2005). Archaeological Surveys of Mianab Plain, Shushtar. Tehran: Reseach Institute of Cultural Heritage & tourism. [in Persian]
32. Mohammadi Ghasrian, S. & Khanmoradi, M. (2012). Study of the Irrigation System of Bistun Plain Based on Historical Documents and Archaeological Evidence. Bastanpazhuhi, 11(5). 110- 114. [in Persian]
33. Mohammadzadeh, F. (2019). Water Structures of Jam City from the Sasanid Period to the Middle Islamic Centuries. MA thesis in Archeology. Art University of Isfahan. Faculty of Conservation and Restoration. [in Persian]
34. Moin, M. (1992). Farhang-e Farsi (Perseion culture). Vol. 2. Tehran: Amirkabir. [in Persian]
35. Moradi J., Arianfar, M., Karney, S., & Andrew, B. K. (2016). Water Resources Management in the Pārseh Complex (Iran-Persepolis). In: Water Engineering in Antiquity. Translated by V. Heidari & F. Arjomand. Semnan: Semnan University, 139-159. [in Persian]
36. Murray B. N. (2014). Ancient Dams of Dorudzan Gorge. Translated by M. J. Malekzadeh, Shiraz: Navid. [in Persian]
37. Nowrouzi, R. (2005). Archaeological Survey of Firuzabad. Shiraz: Fars Encyclopedia and Fars Cultural Heritage and Tourism Organization. [in Persian]
38. Nowrouzzadeh Chegini, N., Salehi Kakhki A. & Ahmadi, H. (2014). From the Palace to the City (Survey the Watering Sistem of Ardashir Khowarah Durng Sasanid and Islamic Periods. Pazhuhesha-ye Bastanshenasi, 4(7), 53-73. [in Persian]
39. Seyed Sajjadi, S. M. (2005). The First Cities of the Iranian. Vol. 2. Tehran: Samt.
40. Shirazi, Forsat al-Dowleh (1983). Asar al-Ajam, Tehran: Bāmdād. [in Persian]
41. Soroush, M. (2014). Survey and Identification of Mianab Plain of Shushtar City. 13th Conference of Iranian Archaeologists. Esfand 10-12, 172-181. [in Persian]
42. Stronach, D. (2000). Pasargadae. Translated by Hamid Khatib Shahidi, Tehran: Reseach Institute of Cultural Heritage & tourism. [in Persian]
43. Talebian, M. H., Karami, H. R. (2014). Water Management of Pasargad Region in the Achaemenid Period. Pazhuhesha-ye Bastanshenasi Modarres, 10-11, 216-242. [in Persian]
44. Vankeh, J. (2002). Western Iran in the Parthian and Sasanid Period (Pmperial Change). Translated by Z. Basti, In: F. Hole (Ed), The Archeology of Western Iran. Tehran: Samt. [in Persian]

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.