ارزیابی اسناد برنامه‌ریزی روستایی از جمله طرح‌های بهسازی و مرمت روستایی در ایران از بدو آغاز خود در دوره مشروطه تاکنون ناظر به وجود چالش‌ها و خلأهای دائمی یا مقطعی بوده است. بسیاری از چالش‌های مذکور معلول وجود رویه‌ها و بسترهای مدیریتی ناکارآمد، منقطع و بعضاً منسوخ هستند. ضمن ‌آنکه با وجود تغییرات رویکردی، نظام برنامه‌ریزی روستایی به‌خصوص طرح‌های بهسازی بافت‌های با ارزش، همواره بر رویه‌های تک‌بعدی و فرایندهای یکسونگر متکی بوده و نگرشی کالبدی و رویکردی صرفاً میراثی داشته‌اند؛ بنابراین این گروه از طرح‌ها فاقد ادبیات نظری مدون و در چارچوب جریان‌های فکری مشخص بوده‌اند. بر این اساس مطالعات تطبیقی می‌تواند با تأکید بر استخراج کلیدواژه‌های موفقیت تجارب خارجی، بهبود و افزایش اثربخشی رویه‌ای و محتوایی طرح‌های بهسازی بافت‌های با ارزش روستایی را سبب شود؛ از این‌رو هدف از انجام این پژوهش تدقیق چالش‌های رویکردی طرح‌های حفاظت بافت‌های با ارزش روستایی ایران است. مضاف بر آنکه در این پژوهش از روش‌های کیفی مشتمل بر تحقق تطبیقی، موردپژوهی، اقدام‌پژوهی و تحلیل محتوا بهره برده شده و ۶۳ نمونه از ایران و جهان مورد بررسی قرار گرفته است. مطالعات حاکی از آن بوده است که این گروه از طرح‌ها در ایران، در قیاس تطبیقی با تجارب خارجی، به لحاظ محتوا و رویه نیازمند اصلاح در ساز و کار اجرایی و نظارت، تحقق انعطاف‌پذیری در شرح خدمات، تغییر نظام مدیریتی، تغییرات رویکردی و ارتقا و تثبیت در جایگاه اسنادی هستند. همچنین رویکرد مواجهه با میراث روستایی باید مبتنی بر نگاهی راهبردی به‌صورت هدایت‌گر، جامع و مشارکتی باشد.