دوره 46، شماره 109 - ( 6-1404 )
جلد 46 شماره 109 صفحات 32-7 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Yousefi Zoshk R, Beik Mohammadi K, Afshari H, Etemadifar D. (2025). Revisiting the Origins of Stamp Seal Tradition in the Susa A Period: The Role and Influence of Zagros Traditions in the Administrative Developments of the Susiana Lowlands in the Late Fifth Millennium BCE. Athar. 46(109), 7-32. doi:10.22034/Athar.1997
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1997-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1997-fa.html
یوسفیزشک روحالله، بیکمحمدی خلیلالله، افشاریسالکی حسن، اعتمادیفر دنیا.(1404). بازنگری در منشأ هنر مهرسازی دورۀ شوش A: نقش و تأثیر سنتهای زاگرس در تحولات اداری دشت شوشان در اواخر هزارۀ پنجم پیشازمیلاد فصلنامه علمی اثر 46 (109) :32-7 10.22034/Athar.1997
1- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ،k.beikmohammadi@umz.ac.ir
3- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4- دانشجوی دکتری باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ،
3- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4- دانشجوی دکتری باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.
چکیده: (2189 مشاهده)
مُهرها از شاخصترین یافتههای باستانشناختی بهشمار میآیند که حامل پیامهای بصری بوده و در قالب نقشمایههای متنوع تجسم یافتهاند. زبان تصویر، زبانی فراسوی مرزهای زبانی و بینیاز از کلام است، اما درک معنا و کارکرد آن مستلزم شناخت مؤلفههای نمادینی است که در فرهنگهای گذشته واجد معانی مشخص بودند و بازتابی از باورها و اندیشههای سازندگان خود محسوب میشدند. مُهرها، که از نیمۀ دوم هزارۀ پنجم پیشازمیلاد رواج یافتهاند، نهتنها ابزارهای عملی نظامهای اقتصادی و اداری جوامع کهن بودند، بلکه صحنههایی از حیات اجتماعی را با نقشمایههای هندسی، گیاهی، انسانی، حیوانی، اساطیری و آئینی-اسطورهای، گاه در ترکیب با صحنههای رزم، بهشکلی هنرمندانه بازنمایی کردهاند. این پژوهش با تمرکز بر منشأ هنر مهرسازی در دورۀ شوش A، پیشینههای احتمالی آن در نواحی مرتفع زاگرسمرکزی را بررسی میکند؛ هرچند فرهنگ شوش A (حدود اواخر هزارۀ پنجم تا آغاز هزارۀ چهارم پیشازمیلاد) معمولاً در بستر تحولات تاریخی دشت شوشان تحلیل میشود، این مطالعه بر نقشبرجسته و تأثیرگذار ارتفاعات در شکلگیری سنتهای مهرسازی تأکید دارد. از رهگذر تحلیل تطبیقی طرحها و نقشمایههای مهرها از محوطههای کلیدی زاگرس همچون: تپه گیان، هکلان و پرچینه، و مقایسۀ آنها با یافتههای شوش، این جستار به تداومهای صوری و شمایلی اشاره میکند که مؤید منشأ ارتفاعات یا دستکم پیوندهای فرهنگی مستحکم میان این مناطق است. شواهد حاصل از ساختارهای ترکیبی مشترک، مضامین انسانوار و جانوری، و ویژگیهای سبکی ویژه، فرضیهای را تقویت میکند که مهرسازی در شوش A، نه صرفاً محصول فرآیندی بومی در دشت شوشان، بلکه بازتاب تعاملات فرهنگی و هنری گستردهتر با ارتفاعات زاگرس بوده است. با بهرهگیری از رویکرد تاریخی-تحلیلی و مطالعات کتابخانهای، این پژوهش از رهگذر تبارشناسی نقشمایههای مُهرهای استامپی مناطق مرتفع زاگرس و دشت شوشان، تصویری تازه از پویاییهای فرهنگی جنوبغرب ایران ارائه میدهد و مدلهای رایج مبتنیبر نوآوری یا انتشار فرهنگی صرف از مناطق کمارتفاع دشت شوشان را به چالش میکشد.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
باستان شناسی و تاریخ هنر
دریافت: 1404/2/18 | پذیرش: 1404/4/14 | انتشار: 1404/6/1
دریافت: 1404/2/18 | پذیرش: 1404/4/14 | انتشار: 1404/6/1
فهرست منابع
1. - احمدزاده، لقمان؛ یشمی، رامین؛ محمد خانی، کوروش؛ و امیدفر، مهدی، (1399). «خوانا سازی «سکوی بلند» و کاوش روشمند در آکروپل شوش». هجدهمین همایش سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری.
2. - نگهبان، عزتالله، (1390). شوش یا کهنترین مرکز شهرنشینی جهان. تهران: سبحان نور.
3. - آمیه، پیر، (1399). «روابط ایران و بینالنهرین از ۳۵۰۰-۱۶۰۰ ق.م.». در: جان کرتیس (ویراستار)، بینالنهرین و ایران در دوران باستان: کشمکش و تقابل ۳۵۰۰-۱۶۰۰پ.م. تهران: سمت.
6. - Alizadeh, A., (2008). Chogha Mish, Volume II: The development of a prehistoric regional center in lowland Susiana, southwestern Iran. Final report on the last six seasons of excavations, 1972–1978. (Oriental Institute Publications 130). Chicago: The Oriental Institute of the University of Chicago.
7. - Alizadeh, A., (2016). “Lowland Susiana in the Fourth and Early Third Millennium BCE: The ‘inertia’ of the Mesopotamian-centric sociocultural interpretation”. Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan, 48: 33–49.
8. - Alizadeh, A. (2021). “Susiana in the 4th millennium BC: Who was in charge?”. In: M. Van Ess (Ed.), Uruk – Altorientalische Metropole und Kulturzentrum. Beiträge zum 8. Internationalen Colloquium der Deutschen Orient-Gesellschaft, 25. und 26. April 2013 (pp. 1–26). Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
9. - Álvarez-Mon, J., (2020). The art of Elam ca. 4200–525 BC. London & New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003018254
10. - Amiet, P., (1971). “Culares de Suse”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran (DAFI), 1: 217–233.
11. - Amiet, P., (1972). Glyptique susienne des origines à l’époque des Perses achéménides. Cachets, sceaux-cylindres et empreintes antiques découverts à Suse de 1913-1967 (2 vols.). Mémoire de la Délégation Archéologique en Iran, Mission de Susiane, XLIII. Paris.
12. - Amiet, P., (1973). “Glyptique élamite. À propos de documents nouveaux”. Arts Asiatiques, 26: 3–32. https://doi.org/10.3406/arasi.1973.1057
13. - Amiet, P., (1979). “Archaeological discontinuity and ethnicity duality in Elam”. Antiquity, 53: 195–204. https://doi.org/10.1017/S0003598X00042526
14. - Amiet, P., (1980). La glyptique mésopotamienne archaïque (2nd ed., revue et corrigée). Paris: CNRS.
15. - Benoit, A., (2010). “Le service de table du mort dans la nécropole de Suse I. Nouvelle approche du répertoire décoratif”. Musée du Louvre, Actualité du département des Antiquités orientales, 15: 1–8.
16. - Canal, D., (1978a). “Travaux à la Terrasse Haute de l’Acropole de Suse: Historique, stratigraphie, structure”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran, 9: 11–55.
17. - Canal, D., (1978b). “La Haute Terrasse de l’Acropole de Suse”. Paléorient, 4: 169–176. https://doi.org/10.3406/paleo.1978.4219
18. - Carter, E., Hole, F., Bahrani, Z., Spycket, A. & Aruz, J., (1992). The cemetery of Susa: An interpretation; Susa I pottery. Objects of bitumen compound and terracotta. Late Susa I glyptic.
19. - Chevalier, N., (1997). “La découverte de la Perse antique par les voyageurs français au début du XIXe siècle”. In: N. Chevalier (Ed.), Une mission en Perse: 1897–1912 (pp. 24–35). Paris.
20. - Contenau, G. & Ghirshman, R. (1935). Fouilles du Tepe-Giyan, près de Nehavend. 1931 et 1932. Musée du Louvre, Département des antiquités orientales, Série archéologique III, Paris.
21. - Curtis, J. E., (1993). “William Kennet Loftus and his excavations at Susa”. Iranica Antiqua, 28: 1–55.
22. - Delaporte, L., (1920). Catalogue des cylindres, cachets et pierres gravées de style oriental du Musée du Louvre. I: Fouilles et missions. Paris.
23. - Delaporte, L., (1923). Catalogue des cylindres, cachets et pierres gravées de style oriental du Musée du Louvre. II: Acquisitions. Paris.
24. - Delougaz, P., Kantor, H. & Alizadeh, A., (1996). Chogha Mish: The first five seasons of excavations, 1961–1971 (Oriental Institute Publications 101). Chicago: University of Chicago Press.
25. - Dieulafoy, J., (1888). À Suse, journal des fouilles, 1884–1886. Paris.
26. - Dieulafoy, M., (1893). L’acropole de Suse d’après les fouilles exécutées en 1884, 1885, 1886 sous les auspices du Musée du Louvre. Paris.
27. - Egami, N. & Masuda, S. (1962a), Marv-Dasht I: The Excavation at Tal-i-Bakun 1956, Tokyo University Iraq-Iran Archaeological Expedition Reports. 2, Institute of Oriental Culture of the University of Tokyo, Tokyo.
28. - Egami, N. & Sono, T., (1962b). Marv-Dasht II: The Excavation at Tall-i-Gap 1959. Tokyo University Iraq-Iran Archaeological Expedition Reports, 3, Institute of Oriental Culture of the University of Tokyo, Tokyo.
29. - Erlenmeyer, M.-L. & Erlenmeyer, H., (1959). “Über die Bildkunst im Alten Orient und in der Agais zu Beginn des 3. Jahrtausends, II”. Orientalia, 28: 163–169.
30. - Gasche, H., (1997). “La période Roman Ghirshman (1946–1967)”. In: N. Chevalier (Ed.), Une mission en Perse (pp. 168–179). Paris: RMN.
31. - Godard, A., (1931). Bronzes du Luristan (Ars Asiatica, XVII). Paris.
32. - Harper, P. O., Aruz, J. & Tallon, F. (Eds.). (1992). The Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre. Metropolitan Museum of Art.
33. - Herzfeld, E., (1933). “Aufsätze zur altorientalischen Archäologie. I. Geschichte und Vorgeschichte. II. Stempelsiegel”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 5: 1–124.
34. - Hole, F., (1989). “Patterns of burial in the fifth millennium”. In: E. F. Henrickson & I. Thuesen (Eds.), Upon this foundation. The ‘Ubaid reconsidered. Proceedings from the ‘Ubaid Symposium (Carsten Niebuhr Institute Publications 10: 148–180). Copenhagen.
35. - Hole, F., (1990). “Cemetery or mass grave? Reflections on Susa I”. In: Contributions à l’histoire de l’Iran: Mélanges offerts à Jean Perrot (pp. 1–14). Paris.
36. - Hole, F., (1992). “The cemetery of Susa: An interpretation”. In: P. O. Harper (Ed.), The royal city of Susa. Ancient Near Eastern treasures in the Louvre (pp. 26–31). New York: The Metropolitan Museum of Art.
37. - Le Brun, A., (1971). “Recherches stratigraphiques à l’Acropole de Suse (1969–1971)”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran, 1: 163–216.
38. - Le Brun, A., (1978). “Suse, chantier ‘Acropole 1’”. Paléorient, 4: 177–192. https://doi.org/10.3406/paleo.1978.4220
39. - Le Breton, L., (1947). “Note sur la céramique peinte aux environs de Suse et à Suse”. Mémoire de la Mission Archéologique en Iran, Mission de Susiane, XXX: 120–219.
40. - Le Breton, L., (1956). “À propos de cachets archaïques susiens”. Revue d’Assyriologie et d’Archéologie Orientale, 50: 134–139.
41. - Le Breton, L., (1957). “The early period at Susa: Mesopotamian relations”. Iraq, 19(2): 79–124. https://doi.org/10.2307/4199623
42. - Loftus, W. K., (1857). Travels and Researches in Chaldaea and Susiana. London.
43. - Mecquenem, R. de., (1928). “Notes sur la céramique peinte archaïque en Perse”. Mémoire de la Mission Archéologique en Iran, Mission de Susiane, XX: 99–132.
44. - Mecquenem, R. de., (1934). “Fouilles de Suse, 1929–1933”. Mémoires de la Mission Archéologique de Perse, Mission de Susiane, XXV: 178–237.
45. - Mecquenem, R. de., (1937). “Vases Susiens à personnages”. Revue d’Assyriologie et d’Archéologie Orientale, 34(4): 149–153.
46. - Mecquenem, R. de., (1938). “The early cultures of Susa”. In: U. Pope (Ed.), A survey of Persian art (Vol. I: 134–150, figs. 6–16).
47. - Mecquenem, R. de., (1943). “Fouilles de Suse, 1933–1939”. Mémoires de la Mission Archéologique en Iran, Mission de Susiane, XXIX: 3–161.
48. - Mecquenem, R. de, & Dossin, G. (1938). La ‘mare’ de Nabu. Revue d’Assyriologie et d’Archéologie Orientale, 35: 129–135.
49. - Morgan, J. de., (1900). “Travaux au tell de la Citadelle. Travaux souterrains”. Mémoires de la Délégation en Perse, I: 81–87.
50. - Morgan, J. de., (1907). “Les travaux de la Délégation scientifique en Perse au cours de la campagne 1906–1907”. Comptes rendus de l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 397–413. https://doi.org/10.3406/crai.1907.72112
51. - Morgan, J. de., (1909). De Suse au Louvre: Aventures d’un convoi d’antiquités entre Suse et la mer. Ernest Leroux, Paris.
52. - Morgan, J. de., (1912). “Observations sur les couches profondes de l’Acropole de Suse”. Mémoires de la Délégation en Perse, XIII: 1–25.
53. - Perrot, J., (1997). “Les recherches de 1968 à 1979”. In: N. Chevalier (Ed.), Une mission en Perse (pp. 180–192). Paris: RMN.
54. - Pollock, S., (1989). “Power politics in the Susa A period”. in: Henrickson, E.F. and Thuesen, I., eds., Upon this Foundation – the ‘Ubaid Reconsidered, Copenhagen: CNIP, 10: 281–92.
55. - Potts, D. T., (1999). The archaeology of Elam: Formation and transformation of an ancient Iranian state. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511489617
56. - Schmidt, E. F., (1937). Excavations at Tepe Hissar near Damghan. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. https://doi.org/10.9783/9781512818574
57. - Steve, M.-J. & Gasche, H., (1971). “L’Acropole de Suse. Nouvelles fouilles (rapport préliminaire)”. Mémoires de la Délégation en Iran, XLVI. Leyde: E. J. Brill; Paris: P. Geuthner. https://doi.org/10.1163/9789004659193
58. - Steve, M.-J. & Gasche, H., (1990). “Le tell de l’Apadana avant les Achéménides: Contribution à la topographie de Suse”. In: F. Vallat (Ed.), Contribution à l’histoire de l’Iran. Mélanges Jean Perrot (pp. 15–60). Paris: ERC.
59. - Steve, M.-J., Vallat, F., Gasche, H., Jullien, C. & Jullien, F., (2002). “S. v. ‘Suse’”. Supplément au Dictionnaire de la Bible, Fasc., 73: 359–512.
60. - Steve, M.-J., Vallat, F. & Gasche, H., (2003). “Suse”. Supplément au Dictionnaire de la Bible, Fascicules 73–74, Paris: Letouzey et Ané, 360–652.
61. - Vanden Berghe, L., (1973). “Le Luristan avant l’âge du Bronze. La nécropole de Hakalan”. Archéologia, 57: 48–59.
62. - Vanden Berghe, L., (1975). “La nécropole de Dum Gar-Parchinah”. Archéologia, 79: 46–61.
63. - Vanden Berghe, L., (1987). “Luristan, Pusht-i-Kuh au chalcolithique moyen (les nécropoles de Parchinah et Hakalan)”. In: J.-L. Huot (Ed.), Préhistoire de la Mésopotamie (pp. 91–106). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
64. - Wright, H. T., (1981). An Early Town on the Deh Luran Plain: Excavations at Tepe Farukhabad. Ann rbor: Memoirs of the Museum of Anthropology, University of Michigan, No. 13. https://doi.org/10.3998/mpub.11395169
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |